III PZP 16/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: W. Dębicka, A. Filcek, W. Myga (współsprawozdawca), E. Jachczyk, Z. Stypułkowska (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Mateusza G. przeciwko Kuratorium Oświaty i Wychowania w K. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 19 kwietnia 1984 r.:"Czy przepis art. 64 § 1 k.p. ma zastosowanie do nauczyciela mianowanego?"podjął i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą uchwałę:Przepis art. 64 § 1 kodeksu pracy nie ma zastosowania do nauczyciela mianowanego.Uzasadnienie faktyczneIstota wątpliwości zawartych w pytaniu prawnym sprowadza się do tego, czy przepis art. 64 § 1 k.p. ma zastosowanie do nauczyciela mianowanego, a za to ze względu na treść art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela (Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19), w myśl którego w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, a nie uregulowanych przepisami ustawy, dotyczących zarówno nauczycieli mianowanych, jak i zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, mają zastosowanie przepisy kodeksu pracy.Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 3.VI.1983 r. w sprawie III PZP 9/83 (OSNCP z 1983 r. z. 11, poz. 169) wyraził już pogląd w kwestii stosunku przepisów Karty Nauczyciela do przepisów kodeksu pracy. W uchwale tej Sąd Najwyższy wskazał, że Karta Nauczyciela należy do kategorii ustaw z zakresu prawa pracy zwanych pragmatykami. Zawiera ona bowiem odrębne uregulowania szeregu instytucji prawa pracy, odpowiadające roli i funkcji społecznej tej grupy zawodowej. Z takim usytuowaniem pozycji nauczyciela wiążą się zarówno określone gwarancje w zakresie ochrony stosunku pracy, w postaci daleko idącej stabilizacji tego stosunku, jak i środki zapewniające prawidłowe wykonywanie obowiązków nauczyciela, między innymi poprzez ustanowienie odpowiedzialności dyscyplinarnej.Do uznania przeto, iż określona sprawa nie została uregulowana w rozumieniu art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela, niewystarczający jest sam fakt braku zapisu w tej ustawie, odpowiadającego konkretnemu przepisowi kodeksu pracy, jeżeli szczególne uregulowanie pragmatyczne wskazuje, iż zastępuje ono instytucje kodeksu pracy.Kierując się powyższymi założeniami, należy stwierdzić, iż Karta Nauczyciela nie wymienia porzucenia pracy jako przesłanki wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela mianowanego.W myśl art. 26 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela stosunek pracy nauczyciela mianowanego wygasa z mocy prawa: w razie prawomocnego ukarania w trybie dyscyplinarnym karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy lub wydalenia z zawodu nauczycielskiego.Jest to uregulowanie szczególne, nieznane kodeksowi pracy, oparte na instytucji odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 75-85 Karty Nauczyciela).Przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 wiąże skutek w postaci wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela mianowanego z jego winy tylko z prawomocnym ukaraniem w trybie dyscyplinarnym na kary wymienione w tym przepisie. Komisje dyscyplinarne, składające się z przedstawicieli tej grupy zawodowej, realizują przyznane jej prawa o charakterze autonomicznym w zakresie przestrzegania właściwych postaw oraz działalności zawodowej nauczycieli mianowanych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 1982 r. w sprawie komisji dyscyplinarnych i trybu postępowania dyscyplinarnego - Dz. U. Nr 26, poz. 193).Wymienione w powyższym przepisie kary mogą być wymierzone w myśl art. 75 ust. 1 za uchybienie godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ust. 1 Karty Nauczyciela.Obowiązki te zaś polegają na rzetelnym realizowaniu podstawowej funkcji szkoły, a mianowicie dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej.Należy przyjąć, iż w sprzeczności z powyższymi powinnościami pozostaje takie zachowanie nauczyciela mianowanego, który porzucając pracę wykazuje zarówno brak zdyscyplinowania, jak i niewłaściwy stosunek do obowiązków pracowniczych, poszanowanie których stanowi jeden z elementów procesu wychowawczego.Samowolne więc uchylenie się od pracy przez nauczyciela mianowanego - stanowiące porzucenie pracy w rozumieniu art. 65 § 1 k.p. - jest naruszeniem obowiązków określonych w art. 6 ust. 1 Karty Nauczyciela, uzasadniającym wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Postępowanie to może doprowadzić do dyscyplinarnego zwolnienia z pracy, którego konsekwencją jest zakaz przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania (art. 76 ust. 4) lub wydalenie z zawodu nauczycielskiego.Takie uregulowanie stwarza możliwość szczególnego napiętnowania wysoce nagannego zachowania nauczyciela mianowanego porzucającego pracę, czego nie można by osiągnąć przy zastosowaniu wobec niego, poprzez art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela, przepisów kodeksu pracy w tej materii. Karta Nauczyciela dysponuje też środkiem pozwalającym na natychmiastową reakcję wobec takiego zachowania nauczyciela w postaci zawieszenia go w pełnieniu obowiązków (art. 83 ust. 1). Przepisy zaś rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 1982 r. ustanawiają krótkie terminy zmierzające do sprawnego przeprowadzenia i zakończenia postępowania dyscyplinarnego przy równoczesnym zagwarantowaniu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, co służy ochronie i prawidłowemu egzekwowaniu praw i obowiązków nauczycielskich.Jak wynika zaś z doświadczenia, stany faktyczne w sprawach o porzucenie pracy, rozpatrywanych na podstawie i w trybie kodeksu pracy, są często niejednoznaczne, wymagają też podjęcia szeregu czynności wyjaśniających, a zwłaszcza sporne bywa zagadnienie zamiaru pracownika co do świadomego trwałego zerwania więzi z zakładem pracy.Potwierdza to pogląd, iż Karta Nauczyciela reguluje omawiany problem w sposób odrębny i kompleksowy.Ponadto wprowadzenie do kodeksu pracy instytucji wygaśnięcia umowy o pracę jako następstwa porzucenia pracy przez pracownika miało na celu ustanowienie - wyodrębnionej z instytucji rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia - nowej postaci ustania stosunku pracy z winy pracownika. Przepisy kodeksu pracy więc są nieadekwatne do uregulowań w tym przedmiocie zawartych w Karcie Nauczyciela. Nie zna ona bowiem kodeksowej instytucji rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy nauczyciela mianowanego, gdyż zastępuje ją uregulowanie zawarte w przepisie art. 26 ust. 1 pkt 1.Należy w związku z tym zauważyć, iż uchwalona w tym samym roku co Karta Nauczyciela inna pragmatyka, a mianowicie ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214), recypująca instytucję rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym z jego winy bez wypowiedzenia, odsyła wprost do stosowania przepisów kodeksu pracy o wygaśnięciu stosunku pracy, a więc także do art. 64 § 1 tego kodeksu (art. 14 ust. 1, 2 i 4 tej ustawy). Brak zaś analogicznego zapisu w Karcie Nauczyciela nie może być odczytany jako odesłanie - poprzez art. 98 ust. 1 - do wymienionego przepisu kodeksu pracy, a to wobec wymienionych wyżej odrębności w zakresie uregulowania całokształtu problematyki ustania stosunku pracy nauczyciela mianowanego z jego winy. Pozwala to także na wysnucie wniosku, iż z przytoczonych względów ustawodawca nie widział zasadności wymienienia - jako przesłanki wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela mianowanego - porzucenia pracy, jak to miało miejsce w ustawie z dnia 27 kwietnia 1972 r. Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114) w przepisach art. 97 ust. 1 pkt 5 i art. 101 ust. 1 pkt 4.Powyższe względy uzasadniają udzielenie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.