II CZ 105/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN. R. Czarnecki.Sędziowie SN: H. Ciepła, K. Kołakowski (spr.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1984 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Grzegorza K. i innych przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "J." w W. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia na skutek zażalenia St.D. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 25 maja 1984 r. sygn. akt I C. 97/82 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego postanawia:odrzucić zażalenie i wniosek o wyłączenie sędziego; uchylić postanowienie rozstrzygające ten wniosek i znieść postępowanie o wyłączenie sędziego.Uzasadnienie faktyczneW sprawie, w której Grzegorz K., jako jeden z powodów domagał się uchylenia uchwał walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 29 listopada 1980 r. dotyczących skreślenia i przyjęcia członków oraz odwołania dotychczasowego i powołania nowego zarządu tej Spółdzielni, jego pełnomocnik procesowy złożył wniosek o wyłączenie sędziego.Postanowieniem z dnia 25 maja 1984 r. Sąd Wojewódzki, po uzyskaniu wyjaśnienia tego sędziego, wniosek ten oddalił i ukarał tegoż pełnomocnika grzywną w kwocie 4.000 zł.Pełnomocnik zaskarżył to postanowienie zażaleniem, kwestionując brak podstaw wyłączenia i podstawy ukarania go grzywną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważyły co następuje:Powód skierował swój pozew do Sądu Wojewódzkiego, sam zatem uznał, że ze względu na charakter kwestionowanych uchwał, sprawa dotyczy praw niemajątkowych (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Było to stanowisko zgodne z nadal aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego w tej materii (por.: orzeczenia z dnia 20 lipca 1955 r., II CR 2072/54, OSN z 1956 r., z. 1, poz. 22, czy z dnia 5 czerwca 1959 r., 4 CO 5/59, OSN z 1960 r., z. 3, poz. 76), w którym przyjmowano, że o tym, jaki ma charakter sprawa o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni, decyduje to jakich praw uchwała dotyczy. Przedmiot uchwał kwestionowanych w tej sprawie nie dotyczy praw majątkowych powoda, jest to więc sprawa o prawa niemajątkowe.Pismem z dnia 19 września 1983 r. powód powiadomił Sąd z powołaniem się na "notarialne" pełnomocnictwo, że ustanowił swoim pełnomocnikiem Stanisława D. Z treści udzielonego pełnomocnictwa z podpisami poświadczonymi co do własnoręczności wynika, że m.in. powód upoważnił tego pełnomocnika do zarządu i administrowania majątkiem oraz do reprezentowania wobec władz, sądów i urzędów, z prawem korzystania z wszelkich uprawnień przysługujących pełnomocnikowi procesowemu jako zarządcy majątku, i interesów.Jak już wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 25 lipca 1978 r. w sprawie III CZP 43/78 (OSNCP z 1979 r., z. 3, poz. 46) możliwość udzielenia pełnomocnictwa procesowego (art. 87 § 1 k.p.c.) osobie pozostającej ze stroną w określonym stosunku prawnym w sferze praw majątkowych, a więc sprawującej zarząd majątku i interesów strony także ograniczona jest przedmiotowo tylko do spraw dotyczących majątku lub interesów powierzonych zarządcy. Dlatego też Sąd Najwyższy uznał wówczas, że w procesie rozwodowym zarządca taki nie może być pełnomocnikiem strony.To samo odnieść należy również do sprawy niniejszej, jako sprawy dotyczącej praw niemajątkowych powoda, co sprawia, że wskazany przez powoda pełnomocnik nie mógł być skutecznie ustanowiony.W obowiązującym Kodeksie postępowania cywilnego przewidziane zostało pominięcie czynności procesowych podjętych jedynie przez osobę zgłaszającą się bez pełnomocnictwa, która go nie złożyła w wyznaczonym terminie (art. 98 § 1 i 2 k.p.c.). Odmiennie niż w kodeksie obowiązującym do dnia 31 grudnia 1964 r. (art. 59-61 d. k.p.c.), nie unormowano natomiast wprost następstw ujawnionego w toku postępowania braku po stronie występującego pełnomocnika skutecznego upoważnienia do zastępowania strony.Wniosek o wyłączenie sędziego, jako złożony przez osobę nieuprawnioną, podlegał odrzuceniu, a zatem przy prawidłowej ocenie ze strony Sądu I instancji postępowanie w tym przedmiocie nie mogło być w ogóle wszczęte. Wydanie postanowienia (art. 361 w zw. z art. 355 § 1 k.p.c.) nie stało się dopiero - ale od początku było więc niedopuszczalne, co sprawia, że nie zachodzą podstawy umorzenia postępowania w tej części.Postanowienie, którym rozstrzygnięto wniosek pochodzący od osoby nieuprawnionej, powinno być w tej sytuacji uchylone, a postępowanie o wyłączenie sędziego - zniesione (arg. z art. 397 § 2 w zw. z art. 368 pkt 3, art. 369 pkt 2 i art. 388 § 3 k.p.c.). Także zażalenie, pochodzące od osoby nienależycie umocowanej, która braku tego - z istoty rzeczy - nie mogła uzupełnić, podlegało odrzuceniu, jako niedopuszczalne (art. 397 § 2 w zw. z art. 372 i 375 k.p.c.).Ze względu na incydentalny charakter tego postępowania nie zachodziła uzasadniona potrzeba zapewnienia osobiście powodowi możliwości potwierdzenia czynności osoby występującej w jego imieniu, która jednak nie mogła być w tej sprawie pełnomocnikiem procesowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1969 r., I CZ 106/68, OSNCP z 1970 r., z. 1, poz. 8). Złożenie wniosku w tej materii, jeżeli powód będzie to sam nadal uważał za uzasadnione (w której to kwestii dotychczas się nie wypowiadał) może być w tych okolicznościach uznane za możliwe także w dalszym postępowaniu, które się powinno toczyć z udziałem jego samego. Ujawnienie wadliwego umocowania pełnomocnika może być uznane za uprawdopodobniające przyczyny późniejszego zgłoszenia takiego wniosku (art. 50 § 2 k.p.c.).Z tego samego względu rozstrzygnięcie o tym wpadkowym postępowaniu nie narusza zasady wynikającej z art. 382 k.p.c., gdyż nie tworzy sytuacji niekorzystnej dla powoda. Przeciwnie bowiem - podniesienie z urzędu kwestii, które mogłyby doprowadzić w przyszłości do nieważności orzeczenia kończącego sprawę w instancji (tj. gdyby zapadło ono w postępowaniu toczącym się jedynie z udziałem takiego pełnomocnika) zapobiegło takim ujemnym skutkom.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.