II CR 2072/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Związku Branżowego Spółdzielni Pracy przeciwko Spółdzielni Pracy "P" w Warszawie o unieważnienie uchwały zgromadzenia spółdzielni, po rozpoznaniu rewizji powódki od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 15 maja 1954 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy przekazał.Uzasadnienie faktycznePowodowy Związek, działając na polecenie Centrali Spółdzielczej Związku Spółdzielni Przemysłowych i Rzemieślniczych, wystąpił do Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z powództwem o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia członków pozwanej Spółdzielni z dnia 5 lutego 1954 r. co do niedopuszczenia członka tej Spółdzielni, Edwarda P., do wzięcia udziału w Walnym Zgromadzeniu i do złożenia wyjaśnień przy rozpatrywaniu odwołania wymienionego od uchwały Rady Nadzorczej z dnia 10 sierpnia 1953 r., wykluczającej go spośród członków Spółdzielni. Strona powodowa, nie wchodząc w merytoryczną słuszność uchwały Rady Nadzorczej co do wykluczenia Edwarda P., uważa, że niedopuszczenie go do złożenia wyjaśnień na Walnym Zgromadzeniu jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa i statutu Spółdzielni oraz z zasadami słuszności.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, uznając, że sprawa należy do kompetencji państwowej komisji arbitrażowej, ponieważ stronami w sprawie są Związek Branżowy Spółdzielni Pracy i Spółdzielnia.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył powodowy Związek, wnosząc w rewizji o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do rozpoznania merytorycznego. Rewizja zarzuca, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem przepisów rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1952 r. (Dz. U. z 1953 r. Nr 2, poz. 2) i z dnia 5 maja 1950 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 189), w myśl których do kompetencji państwowych komisji arbitrażowych zostały przekazane nie wszystkie spory, lecz jedynie spory o prawa majątkowe.Uzasadnienie prawneRewizję uznać należy za uzasadnioną.Stosownie do art. 2 pkt 1) dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (Dz. U. Nr 46, poz. 340) państwowe komisje arbitrażowe rozpoznają sprawy o prawa majątkowe. W myśl zaś § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1950 r. w sprawie przekazania do postępowania arbitrażowego niektórych sporów o prawa majątkowe (Dz. U. Nr 22, poz. 189) przekazane zostały do postępowania arbitrażowego sprawy pomiędzy spółdzielniami oraz jednostkami wymienionymi w art. 2 cyt. dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r., o ile dotyczą one sporów majątkowych, ustalenia stosunku prawnego lub sporów przedumownych.Żaden natomiast przepis prawny nie przewiduje przekazania do kompetencji państwowych komisji arbitrażowych spraw o charakterze niemajątkowym.Jeśli chodzi o sprawy o unieważnienie uchwał Walnego Zgromadzenia Spółdzielni na podstawie art. 52 ustawy o spółdzielniach (Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232), to sprawy te nie mają charakteru jednolitego i nie mogą być zaliczone generalnie do sporów o prawa majątkowe czy też do sporów o prawa niemajątkowe. O charakterze sprawy o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia decyduje w każdym poszczególnym wypadku przedmiot uchwały podlegającej zaskarżeniu.Jeśli uchwała dotyczy praw majątkowych Spółdzielni lub jej członków, wówczas sprawa o unieważnienie takiej uchwały będzie miała charakter sprawy o prawa majątkowe. Gdy jednak w sprawie chodzi o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia Spółdzielni, której przedmiotem nie są prawa majątkowe, wówczas sprawa taka nie ma charakteru sporu o prawa majątkowe i stosować do niej należy przepisy dotyczące spraw o prawa niemajątkowe.W myśl art. 52 ust. 2 ustawy o spółdzielniach sprawy o unieważnienie uchwał walnych zgromadzeń Spółdzielni przekazane są zasadniczo do kompetencji sądów powszechnych. Gdy z powództwem o unieważnienie uchwały występuje członek spółdzielni, właściwy jest zawsze sąd powszechny. Gdy natomiast uchwałę zaskarża organ Spółdzielni lub właściwa Centrala (art. 52 ust. 4), właściwy może być bądź sąd powszechny, bądź państwowa komisja arbitrażowa z mocy § 1 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1950 r., zależnie od charakteru sprawy, który określa, jak wyjaśniono wyżej, przedmiot uchwały. Brak jest podstaw do przyjęcia poglądu, że w wypadkach, gdy o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia Spółdzielni występuje organ spółdzielni lub właściwa centrala spółdzielni, wyłączona jest droga sądowa i że właściwe są wyłącznie państwowe komisje arbitrażowe. W myśl bowiem art. 2 k.p.c. w związku z art. 52 ust. 2 ustawy o spółdzielniach, właściwość sądów powszechnych w tych sprawach może być wyłączona tylko o tyle, o ile uzasadnia to przepis szczególny. Skoro zaś przytoczone wyżej przepisy dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1950 r. przekazały do kompetencji państwowych komisji arbitrażowych jedynie sprawy o prawa majątkowe, brak jest podstaw do wyłączenia drogi sądowej w sprawie o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia Spółdzielni, gdy uchwała nie dotyczy praw majątkowych. Należy zauważyć, że podstawą do uznania wyłącznej właściwości komisji arbitrażowych w sprawach o unieważnienie uchwał Walnych Zgromadzeń Spółdzielni, gdy z żądaniem unieważnienia występuje organ Spółdzielni lub centrala, nie mógłby być § 1 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1950 r. w tej części, w której przekazuje on państwowym komisjom arbitrażowym sprawy o ustalenie stosunku prawnego, ponieważ w sprawach o unieważnienie uchwał Walnych Zgromadzeń Spółdzielni chodzi nie o ustalenie, lecz o ukształtowanie stosunku prawnego. Orzeczenie unieważniające uchwałę Walnego Zgromadzenia jest orzeczeniem nie ustalającym, lecz konstytutywnym.W danym wypadku sprawa nie ma charakteru sporu o prawa majątkowe. Zaskarżona przez powodowy Związek uchwała dotyczy niedopuszczenia członka do udziału w Walnym Zgromadzeniu i do złożenia wyjaśnień przy rozpatrywaniu jego odwołania od uchwały Rady Nadzorczej o wykluczeniu go ze Spółdzielni. Żądanie unieważnienia uchwały opiera się na zarzucie, iż przy rozpatrywaniu odwołania członka do Walnego Zgromadzenia od decyzji Rady Nadzorczej wykluczającej go ze Spółdzielni, nie zachowano trybu postępowania przewidzianego w statucie, w rezultacie czego pozbawiono odwołującego się możności obrony swych praw.Tego rodzaju żądanie unieważnienia uchwały walnego zgromadzenia nie ma charakteru sporu o prawa majątkowe, a zatem brak jest podstaw do wyłączenia w sprawie niniejszej drogi sądowej.Należy zauważyć, że chociaż formalnie powodowy Związek żąda unieważnienia jedynie uchwały o niedopuszczeniu Edwarda P. do udziału w Walnym Zgromadzeniu, to jednak w istocie żądanie to skierowane jest zarazem przeciwko uchwale Walnego Zgromadzenia zatwierdzającej uchwałę Rady Nadzorczej wykluczającą wymienionego ze spółdzielni. Obie bowiem uchwały są ściśle ze sobą związane i unieważnienie tylko pierwszej uchwały przy pozostawieniu w mocy drugiej, czyniłoby sprawę iluzoryczną. Unieważnienie zaskarżonej uchwały musi pociągać za sobą uznanie za nieważną także drugiej uchwały, która zapadła według twierdzeń pozwu bez wysłuchania zainteresowanego. Mimo że uchwała w przedmiocie wyłączenia członka ze Spółdzielni dotyka sfery jego praw majątkowych, choć niewyłącznie, byłoby niezgodne z istotą członkostwa w spółdzielni uważać je jedynie za prawo o charakterze majątkowym. Również przeto związek zaskarżonej uchwały z uchwałą zatwierdzającą wykluczenie Edwarda P. ze spółdzielni, nie mógłby uzasadnić wyłączenia drogi sądowej w sprawie niniejszej.Z tych względów Sąd Najwyższy, uznając stanowisko Sądu Wojewódzkiego za nietrafne, zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do rozpoznania.