4 CR 901/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa M.M. przeciwko Spółdzielni Pracy Usług Różnych w Poznaniu o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 12 września 1961 r., rewizję tę oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 3 lipca 1961 r. M.M. domagał się unieważnienia uchwały powziętej dnia 26 kwietnia 1961 r. przez walne zgromadzenie członków Spółdzielni Pracy Usług Różnych, obniżającej o 500 zł, czyli o 30% wysokość przypadającego powodowi udziału w zyskach osiągniętych w roku obrachunkowym 1960. Jednocześnie powód wnosił o przywrócenie uchybionego terminu do zaskarżenia tej uchwały wyjaśniając, że na skutek swej nieświadomości pozew skierował w otwartym terminie do Sądu Powiatowego we Wrocławiu, który pozew oddalił z uwagi na brak swej właściwości. Pozwana Spółdzielnia wniosła w odmówienie przywrócenia terminu o oddalenie powództwa.Prokurator Wojewódzki, biorąc udział w sprawie również wniósł o oddalenie powództwa z uwagi na przekroczenie terminu prekluzyjnego z art. 52 ustawy o spółdzielniach.Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 12 września 1961 r. żądanie pozwu oddalił, wysokość wpisu ustalił na kwotą 100 zł i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 300 zł z tytułu wynagrodzenia adwokata. Sąd Wojewódzki uznał, że powód nie dochował terminu zawitego, wskazanego w art. 52 ustawy z dnia 29.X.1920 r. o spółdzielniach oraz że nie ma ewentualnego zastosowania art. 3 p.o.p.c., albowiem uchybienie terminu przez powoda było skutkiem braku staranności w dochodzeniu swych praw, a nie działaniem strony pozwanej, sprzecznym z zasadami współżycia społecznego.W rewizji od tego wyroku powód, zarzucając naruszenie art. 3 p.o.p.c. przez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia pozwu o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia pozwanej spółdzielni z dnia 26 kwietnia 1961 r., wnosi o zmianą zaskarżonego wyroku i przywrócenie terminu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki trafnie uznał, że termin do wniesienia powództwa o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia członków spółdzielni, wskazany w art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 252) jest terminem zawitym prawa materialnego. Tego rodzaju charakter omawianego sześciotygodniowego terminu przesądza o niemożności przywrócenia uchybionego terminu, gdyby nawet stronie zainteresowanej nie można było przypisać jakiejkolwiek winy w omieszkaniu wniesienia pozwu. Żaden bowiem przepis prawa nie przewiduje możności przywrócenia terminu zawitego ustanowionego przez Prawo materialne, w sposób podobny do tego, jaki dla czynności procesowej określa art. 178 § 1 k.p.c.W szczególności - zdaniem Sądu Najwyższego - w składzie rozpoznającym sprawę nie może stanowić podstawy uchylenia się od skutków upływu tego rodzaju terminu zawitego (prekluzji) powoływanie się na instytucję nadużycia prawa, podkreśloną przez art. 3 p.o.p.c., ponieważ prawo nakazuje z urzędu uwzględniać upływ terminu zawitego (art. 15 p.o.p.c.). Odmiennie natomiast rzecz się ma z upływem terminu przedawnienia (art. 106 p.o.p.c.).W tym świetle zarówno pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o warunkach zastosowania art. 3 p.o.p.c., jak i argumentacja skargi rewizyjnej o nieznajomości przepisów przez powoda oraz wyrządzonej mu krzywdzie - są bezprzedmiotowe:Rozstrzygając sprawę merytorycznie Sąd Wojewódzki jednak przeoczył, że nie był właściwy do jej rozpoznania. Art. 52 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach wskazywał, że powództwo o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia wnosi się do Sądu Okręgowego. Po przeprowadzonej reformie ustawą z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie Prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 347) oraz ustawą z tejże daty o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 38, poz. 349), tj. z dniem 1 stycznia 1951 r. decydują o właściwości rzeczowej sądów ogólne przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego w tym względzie - sprawy o unieważnienie uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni nie mogą być generalnie zaliczone do spraw o prawa majątkowe, czy też do spraw o prawa niemajątkowe; o charakterze sprawy decyduje przedmiot zaskarżonej uchwały. O ile chodzi o spółdzielnie pracy orzecznictwo to przyjęło, że uchwała o wykluczeniu członka ze spółdzielni zawsze dotyka również praw niematerialnych, dlatego rozpoznanie też powództwa o tego rodzaju uchylenie uchwały z reguły należeć będzie do właściwości rzeczowej Sądu Wojewódzkiego, w myśl art. 11 pkt 1 k.p.c. Natomiast o właściwości rzeczowej w sprawach o uchylenie uchwały dotyczącej uprawnień członka spółdzielni do przypadającej mu części czystej nadwyżki, wygospodarowanej przez spółdzielnię w danym roku gospodarczym - decydują przepisy art. 10 i 11 pkt 3 k.p.c.Ponieważ w sprawie niniejszej chodziło powodowi o uchylenie uchwały z dnia 26 kwietnia 1961 roku, obniżającej w stosunku do niego wysokość przypadającej nadwyżki o kwotę 500 zł - rozpoznanie sprawy należało niewątpliwie do właściwości Sądu Powiatowego. Zarzutu jednak w tym przedmiocie skarga rewizyjna nie zawiera, a nie zachodzi nieważność postępowania o jakiej mowa w art. 371 § 2 pkt 6 k.p.c., wobec czego Sąd Najwyższy nie jest uprawniony przez art. 380 § 1 k.p.c., do wzięcia tego uchybienia pod rozwagę z urzędu.Uprzednie skierowanie przez powoda pozwu w otwartym 6-tygodniowym terminie przed Sąd Powiatowy w Poznaniu, (gdyby nawet można było uważać, że wskazane w tym pozwie żądanie zasądzenia kwoty 500 zł zawierało implicite także wniosek o uchylenie powziętej w tym przedmiocie uchwały walnego zgromadzenia) - a więc nawet przez Sąd właściwy (wbrew sugestiom obrony strony pozwanej) - nie przerwało toku terminu prekluzyjnego, ponieważ powód cofnął pozew na rozprawie w dniu 20 czerwca 1961 r., na skutek czego postępowanie w sprawie zostało umorzone.W tym stanie rzeczy rewizja powoda ulega w myśl art. 383 k.p.c. oddaleniu.