II PR 96/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Glabisz (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, W. Formański. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana Z. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "Niewidomy" w W. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia o pozbawieniu udziału w nadwyżce bilansowej, na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 1968 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód domaga się uchylenia uchwały walnego zgromadzenia pozwanej z dnia 19 maja 1968 r., mocą której pozbawiono go udziału w czystej nadwyżce za rok 1967 (w kwocie około 1.100 zł).Powód twierdzi, że uchwała narusza jego prawa. Podjęto ją na podstawie ustaleń i faktów nieprawdziwych, albowiem nie usiłował on dokonać kradzieży włosia-stylonu i do kradzieży tego surowca nikogo nie nakłonił.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zarzuciła, że w Spółdzielni przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, na podstawie którego ustalono, iż powód podjął działanie zmierzające do bezprawnego uzyskania reglamentowanego surowca, co zgodnie z obowiązującymi przepisami statutu mogło stanowić przyczynę pozbawienia udziału w czystej nadwyżce. Niezależnie od tego pozwana podniosła, że powód dopuścił do uprawomocnienia się uchwały walnego zgromadzenia z listopada 1967 r., podjętej w tym samym przedmiocie, natomiast uchwała z maja 1968 r. miała charakter jedynie akceptu.Sąd Wojewódzki uchylił uchwałę walnego zgromadzenia członków pozwanej Spółdzielni, mocą której to uchwały pozbawiono powoda udziału w czystej nadwyżce bilansowej na 1967 rok.Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:Na podstawie relacji pisemnej i ustnej K., pracownika zaopatrzenia pozwanej Spółdzielni, rada i zarząd podjęły w dniu 20.II.1967 r. uchwałę o pozbawieniu powoda udziału w czystej nadwyżce za rok 1967, motywując to jego działaniem mającym na celu uzyskanie reglamentowanego surowca w drodze nielegalnej.Od uchwały tej powódki odwołał się do walnego zgromadzenia odbytego w dniu 12.XI.1967 r. Walne zgromadzenie decyzję rady zarządu utrzymało w mocy. Powód, nie zgadzając się z uchwałą walnego zgromadzenia, zastrzegł sobie dochodzenie swych praw w drodze sądowej. Ponieważ powyższa uchwała walnego zgromadzenia, orzekająca pozbawienie prawa udziału w czystej nadwyżce kilku członków, wywołała pewien słowny spór, prezes zarządu pozwanej Spółdzielni złożył oświadczenie, że jeżeli powyżsi członkowie zostaną przez sąd karny oczyszczeni ze stawianych im zarzutów, to wówczas uzyskają prawo do udziału w nadwyżce. Pozwana zwyczajowo na jesiennym walnym zgromadzeniu podejmowała uchwałę w sprawie częściowego podziału czystej nadwyżki, gdyż przez 20 lat istnienia nie było wypadku, żeby w działalności swej nie wykazywała zysków. W czasie dyskusji prowadzonej na walnym zgromadzeniu w dniu 12.XI.1967 r. wypowiadano się o tymczasowości uchwały o pozbawieniu prawa do udziału w czystej nadwyżce niektórych członków i dlatego wiosną podjęto podobną uchwałę mającą już wówczas charakter uchwały ostatecznej w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym. Obciążającym powoda zeznaniom świadka J.W. co do okoliczności, w jakich doszło do kontaktu z powodem na temat przeprowadzonej rozmowy poprzedzającej zabór włosia, Sąd Wojewódzki nie dał wiary. Gdyby bowiem miało miejsce takie zachowanie się powoda oraz gdyby zostały złożone przez niego takie wypowiedzi w sprawie włosia, to byłby on objęty postępowaniem karnym w charakterze podejrzanego o współudział lub o nakłanianie. Natomiast w stosunku do powoda nie podjęto żadnych kroków w postępowaniu karnym.Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że organy pozwanej Spółdzielni podjęły uchwałę naruszającą prawo powoda, opierające się na niezgodnych z rzeczywistością faktach. Okoliczność ta nie mogła więc stanowić podstawy do pozbawienia powoda udziału w czystej nadwyżce. Dlatego uchwałę walnego zgromadzenia należało uznać za naruszającą prawa powoda oraz naruszającą przepis § 41 pkt 6 statutu. Z tych względów zgodnie z art. 38 § 2 i 6 ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) Sąd Wojewódzki uchwałę tę uchylił.Podniesiony przez pozwaną zarzut niedopuszczalności drogi sądowej ze względu na uprawomocnienie się uchwały walnego zgromadzenia z dnia 12.I.1967 r. pozbawiającej powoda udziału w czystej nadwyżce za rok 1967 Sąd Wojewódzki uznał za chybiony, nie można bowiem przyjąć, że nastąpiło uprawomocnienie się uchwały z listopada 1967 r. w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym wobec niezaskarżenia jej w terminie 6-tygodniowym od daty powzięcia o niej wiadomości (art. 38 § 3 cytowanej wyżej ustawy).Od tego wyroku pozwana Spółdzielnia wniosła rewizję.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut pozwanej Spółdzielni, że powód nie może skutecznie dochodzić w drodze sądowej roszczenia o wypłatę nadwyżki bilansowej za rok 1967 wobec upływu określonego w art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach 6-tygodniowego terminu od powzięcia wiadomości o uchwale walnego zgromadzenia z dnia 12.XI.1967 r., utrzymującej w mocy decyzję rady i zarządu o pozbawieniu powoda tej nadwyżki - jest nie usprawiedliwiony.Zgodnie z postanowieniami § 13 i 41 statutu pozwanej Spółdzielni każdy członek Spółdzielni w razie dopuszczenia się zawinionego działania określonego w tych paragrafach może być decyzją rady i zarządu pozbawiony wypłat nadwyżki bilansowej, która jest częścią wynagrodzenia za pracę i pieniężnym roszczeniem majątkowym; ponadto zgodnie z tymże statutem członek Spółdzielni może się odwołać w takim wypadku do walnego zgromadzenia, które podejmuje odpowiednią uchwałę.Dla dochodzenia roszczenia w drodze sądowej konieczne jest wprawdzie wyczerpanie postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 133 cyt. ustawy) i skorygowanie uchwały walnego zgromadzenia w tym zakresie jest przesłanką uwzględnienia wymienionego roszczenia pieniężnego, dotyczącego praw majątkowych członka wynikających ze spółdzielczego stosunku pracy, jednakże o przesłance dochodzonego w procesie żądania nie potrzeba orzekać w sentencji wyroku, wystarczy bowiem wykazanie tej przesłanki w uzasadnieniu wyroku (jeśli się je sporządza) bez potrzeby uchylania w sentencji wyroku (zasądzającego należność z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej) w trybie art. 38 cyt. ustawy uchwały walnego zgromadzenia pozbawiającej powoda tej należności. Uchwała ta dotyczy bowiem indywidualnych praw wynikających nie z samego członkostwa, lecz z realizacji spółdzielczego stosunku pracy. Wytoczenie przez powoda powództwa przeciw spółdzielni o zasądzenie należnego mu udziału w tej nadwyżce mieści już w sobie - w ramach przedmiotu sporu - zakwestionowanie tej uchwały i poddanie jej kontroli sądu bez potrzeby uchylenia tej uchwały w sentencji wyroku rozstrzygającego spór.Uchylenie uchwały walnego zgromadzenia w sentencji wyroku jest potrzebne wtedy, gdy ma ona byt samoistny z punktu widzenia przedmiotu sporu, np. gdy narusza prawa niemajątkowe członka wynikające wprost z członkostwa. Jednakże w niniejszej sprawie powód nie dochodzi praw niemajątkowych, gdyż przedmiot sporu sprowadza się do żądania zasądzenia kwot pieniężnych z tytułu wynagrodzenia za pracę. Z tych względów Sąd Najwyższy np. w motywach wyroku z dnia 9.I.1968 r. I PZ 84/67 (OSPiKA z 1969 r., zeszyt I) wyraził pogląd, że w tego rodzaju sprawach jak spór niniejszy sądem właściwym do orzekania w I instancji (jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 100.000 zł) jest sąd powiatowy.Należy więc uznać, że członek spółdzielni pracy pozbawiony uchwałą jej walnego zgromadzenia udziału w części nadwyżki bilansowej przeznaczonej do podziału między członków może dochodzić sądownie zasądzenia należności pieniężnej z powyższego tytułu bez potrzeby zaskarżenia takiej uchwały powództwem przewidzianym w art. 38 cyt. ustawy. Zasądzenie tej należności pieniężnej nie jest uzależnione od uchylenia w sentencji wyroku tej uchwały, wystarcza zaś stwierdzenie jej bezskuteczności w uzasadnieniu wyroku.Pomimo zatem niezaskarżenia przez powoda uchwały walnego zgromadzenia z dnia 12.XI.1967 r. w terminie określonym w art. 38 § 3 cyt. ustawy, Sąd Wojewódzki był uprawniony i zarazem obowiązany rozpatrzyć i rozstrzygnąć w niniejszym procesie, czy pozbawienie powoda nadwyżki bilansowej było zasadne merytorycznie i czy nie było ono sprzeczne z postanowieniami § 13 i 41 statutu pozwanej Spółdzielni, oraz orzec co do istoty sprawy.Zarzut pozwanej Spółdzielni, że Sąd Wojewódzki błędnie uznał, iż brak było uzasadnionych przepisami § 13 i 41 statutu podstaw do pozbawienia powoda nadwyżki bilansowej, jest nie usprawiedliwiony. Sąd Wojewódzki wszechstronnie bowiem - jak to wynika z motywów wyroku - rozważył zebrany materiał, nie dając zaś wiary zeznaniom świadka K., nie przekroczył uprawnień przysługujących mu z mocy art. 233 § 1 k.p.c. Również prokurator nie dał wiary pomówieniu K., że powód nakłaniał go do zaboru włosia wartości 700 zł, gdyż akta oskarżenia wniósł tylko w stosunku do K., który też został potem skazany. Przyznany przez powoda fakt, że domagał się od K. zwrotu pożyczonej mu nieznacznej kwoty około 30 zł, nie świadczy bynajmniej o wiarygodności pomówienia K. co do rzekomego nakłaniania go przez powoda do przestępstwa, przy czym takie postępowanie powoda nie może być uznane za naganne, jeśli się weźmie pod uwagę, że udzielanie tego rodzaju drobnych pożyczek i przypomnienie dłużnikowi o konieczności ich zwrotu jest wśród współpracowników zakładów pracy przyjęte.Sąd Wojewódzki słusznie więc i zgodnie z wynikami postępowania dowodowego uznał, że uchwały walnego zgromadzenia pozbawiające powoda nadwyżki bilansowej za 1967 r. oparte były na niezgodnych z rzeczywistością faktach i błędnych wnioskach co do rzekomego nakłaniania przez powoda świadka K. do zaboru włosia, gdyż w istocie powód takiego czynu - jak to Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił - się nie dopuścił. Dlatego też słusznie Sąd Wojewódzki uznał, że powodowi przysługuje przypadający na niego udział w nadwyżce bilansowej za 1967 r.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. rewizję oddalił.