2 CR 909/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Związku Spółdzielni Mleczarskiej w W. przeciwko Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w D. o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia, po rozpoznaniu rewizji strony powodowej od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 8 czerwca 1959 r., zaskarżone postanowienie uchylił.Uzasadnienie faktycznePowodowy Związek wniósł powództwo o unieważnienie uchwały Nr 6 pkt 6 walnego zgromadzenia Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej, powziętej dnia 15 marca 1959 r., w sprawie pokrycia z czystej nadwyżki kwoty 5.000 zł, wydatkowanej przez Wiktora T. w celu przyspieszenia budowy zakładu, oraz w sprawie pokrycia z czystej nadwyżki kwoty 2.000 zł wydatkowanej przez Tadeusza W. w związku z przyspieszeniem otrzymania samochodu ciężarowego "Star-21" dla Spółdzielni. Powodowy Związek jest zdania, że wydatkowanie kwot przez ob. Tadeusza W. w sumie 7.000 zł nosi znamiona i cechy czynu niedozwolonego, skutkiem czego podjęta w tej sprawie uchwała walnego zgromadzenia narusza art. 3 popc. Uprawnienia do wystąpienia z powództwem wyprowadza powodowy Związek z okoliczności, że jest Centralą, do której należy pozwana Spółdzielnia, i że mocą art. 52 ustawy o spółdzielniach ciąży na niej obowiązek zaskarżenia uchwały sprzecznej z obowiązującymi przepisami prawnymi.Sąd Wojewódzki pozew odrzucił na tej podstawie, że sprawy o prawa majątkowe jak również o ustalenie stosunku prawnego między jednostkami gospodarki uspołecznionej, a więc również między spółdzielniami, rozpoznają na zasadzie art. 2 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państw. arbitr. gosp. państwowe komisje arbitrażowe i wyłączone są w myśl art. 5 cyt. dekr. spod orzecznictwa sądów powszechnych.Od tego postanowienia powodowy Związek wniósł rewizję domagając się jego uchylenia i wyrażając pogląd, że przedmiotem sporu nie jest prawo majątkowe i prawo właściwej kontroli w drodze zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia może zgodnie z art. 52 ust. 4 ustawy o spółdzielniach być realizowane tylko przed sądem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 1 rozp. Rady Min. z dnia 5 maja 1950 r. w sprawie przekazania do postępowania arbitrażowego niektórych sporów o prawa majątkowe (Dz. U. z 1950 r. Nr 22, poz. 189) przekazane zostały do postępowania arbitrażowego sprawy pomiędzy spółdzielniami oraz jednostkami wymienionymi w art. 2 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (Dz. U. z 1958 r. Nr 29, poz. 132), o ile dotyczą one sporów majątkowych, ustalenia stosunku prawnego lub sporów przedumownych. Według zaś art. 2 ust. 3 powołanego dekretu państwowe komisje arbitrażowe rozpoznają sprawy takie, jeżeli z mocy ustaw szczególnych nie są one przekazane innym władzom lub innym sądom niż sądy powszechne. Chociaż jednak art. 52 ustawy o spółdzielniach wskazuje sąd powszechny jako sąd powołany do rozpoznania i rozstrzygnięcia powództw o unieważnienie uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni, sprawy te nie należą bez wyjątku do kompetencji komisji arbitrażowych. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w orzeczeniu tego sądu z dnia 20 lipca 1956 r. 2 CR 2079/54 (OSN 1956 poz. 22), że sprawy o unieważnienie wspomnianych uchwał nie mają charakteru jednolitego i nie mogą być zaliczone generalnie do spraw o prawa majątkowe czy też do spraw o prawa niemajątkowe. Sprawa jest majątkowa, jeżeli żądanie powoda ma charakter majątkowy. Żądanie zaś jest majątkowe, jeżeli zmierza do realizowania prawa posiadającego bezpośredni wpływ na stosunki majątkowe powoda. Takie roszczenie będzie miało żądanie unieważnienia uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni, jeżeli skutkiem unieważnienia powód czy spółdzielnia odnosi bezpośrednio majątkowe korzyści lub uchroni się od majątkowej straty. Natomiast charakter majątkowy żądania o unieważnienie odpada, gdy - jak w sporze niniejszym - strona powodowa występuje z tytułu nadzoru nad spółdzielniami zrzeszonymi w związku. W tym wypadku stronie powodowej nie chodzi o ochronę własnego majątku lecz o wykonanie uprawnienia a raczej obowiązku dotyczącego troski o dobro spółdzielni powierzonej jej pieczy czyli że żądanie jej ma znaczenie organizacyjne, a nie majątkowe. To więc, że uchwała zaskarżona sama ma za przedmiot stosunek majątkowy, nie gra żadnej roli, skoro stosunek ten nie wpływa na stosunki majątkowe strony powodowej. Gdyby jednak nawet pewien wpływ taki istniał, byłby on drugorzędny i nie miałby również żadnej doniosłości. Jak bowiem wynika z art. 52 ust. 4 ustawy o spółdzielniach, uprawnienie do żądania unieważnienia uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni służy stronie powodowej z racji wykonywania nadzoru nad spółdzielniami zrzeszonymi w związku, czyli jej żądanie ma w samej swej podstawie zawsze znaczenie żądania organizacyjnego a nie majątkowego, ewentualne zaś korzyści majątkowe, związane z unieważnieniem uchwały, byłyby już tylko skutkami leżącymi na dalszym planie, a zatem takimi, które nie zawierają elementów określających charakter żądania. Sprawa przedstawia się podobnie, jak w wypadku żądania unieważnienia małżeństwa, które poza głównym niemajątkowym skutkiem ustania małżeństwa pociąga za sobą majątkowy skutek ustania ustawowego stosunku małżeńsko-majątkowego, nie mniej pozostaje żądaniem niemajątkowym. Dlatego też powództwo Centrali oparte na art. 52 ust. 4 ustawy o spółdzielniach jest zawsze sprawą niemajątkową. Okazuje się więc, że zaskarżone postanowienie, odrzucające pozew, jest nieuzasadnione, zaczem w oparciu o art. 384 k.p.c. należało je uchylić i otworzyć tym drogę do rozpoznania żądania strony powodowej.