I CR 514/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski. Sędziowie: J. Ignatowicz, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława K. i Andrzeja P. przeciwko Centralnemu Związkowi Spółdzielczemu Budownictwa Mieszkaniowego w W. o unieważnienie uchwały zarządu Związku, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 15 maja 1962 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie, członkowie Spółdzielczego Zrzeszenia Budowy Domów Jednorodzinnych w T., wytoczyli przeciwko Centralnemu Związkowi Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w W. powództwo o unieważnienie uchwały zarządu tego Związku z dnia 1 lipca 1961 r., mocą której została uchylona uchwała walnego zgromadzenia Spółdzielni w T. z dnia 19 kwietnia 1959 r., zatwierdzająca przygotowane przez zarząd tej Spółdzielni rozliczenie z tytułu budowy domów jednorodzinnych dla 20 członków. Postanowieniem z dnia 15 marca 1962 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu pozew odrzucił. Sąd Wojewódzki uznał, że droga sądowa jest w sprawie niedopuszczalna, pozwany Związek bowiem był z mocy art. 188 § 2 w związku z art. 39 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach uprawniony do uchylenia uchwały walnego zgromadzenia Spółdzielni, jako naruszającej zasady finansowe obowiązujące spółdzielnie budownictwa mieszkaniowego; uczynił to przy tym w ustawowym terminie 4 tygodni, wobec czego "sprawa niniejsza została - jak to określił Sąd Wojewódzki - rozstrzygnięta drogą postępowania wewnątrzspółdzielczego". Ponadto Sąd Wojewódzki dodał, że ustawa o spółdzielniach i ich związkach nie przewiduje możliwości zaskarżenia uchwały Centralnego Związku, mocą której Związek ten uchyla uchwalę walnego zgromadzenia zrzeszonej w nim spółdzielni.Powyższe postanowienie zaskarżyli powodowie. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że niedopuszczalne jest uchylenie przez sąd uchwały zarządu (lub innego organu) centralnego związku, jest prawidłowe, żaden bowiem przepis takiej kontroli uchwał organów centralnych związków przez sądy nie przewiduje. Kontrola tego rodzaju jest przewidziana tylko co do uchwał walnych zgromadzeń spółdzielni (art. 38 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Już z tej przeto przyczyny żądanie pozwu nie mogło być uwzględnione, choćby nawet prawdziwy był zarzut, że zaskarżona uchwała zarządu Centralnego Związku została powzięta po upływie czterotygodniowego terminu, przewidzianego w art. 39 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Wypada jednak podkreślić, że ten ostatni zarzut jest nieuzasadniony. Ustawodawstwo, spółdzielcze obowiązujące do dnia wejścia w życie ustawy o spółdzielniach i ich związkach, tzn. do dnia 5 czerwca 1961 r., takiego ograniczenia nie znało. Oznacza to, że do tej daty właściwe związki spółdzielcze mogły uchylać uchwały walnych zgromadzeń zrzeszonych w nich spółdzielni w każdym czasie. W tych warunkach w dniu 5 czerwca 1961 r. prawo Centralnego Związku do uchylenia uchwały walnego zgromadzenia, o którą chodzi w sprawie niniejszej, nie mogło ulec prekluzji.W związku z tym oraz wobec tego, że Zarząd Centralnego Związku powziął wiadomość o uchwale walnego zgromadzenia już poprzednio, bieg czterotygodniowego terminu, przewidzianego w art. 39 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, rozpoczął się dopiero od dnia 5 czerwca, a ponieważ zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała zarządu Centralnego Związku została powzięta w dniu 1 lipca 1961 r., przeto termin ten został zachowany.Zamieszczony w rewizji zarzut naruszenia art. 30 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, jak również powołanie tego przepisu przez Sąd Wojewódzki, polega na nieporozumieniu. Przepis ten dotyczy bowiem tzw. postępowania wewnątrzspółdzielczego, przez które ustawa rozumie postępowanie przed organami spółdzielni, w sprawie zaś chodzi o postępowanie przed organizacją spółdzielczą stanowiącą jednostkę nadrzędną nad zrzeszonymi w niej spółdzielniami.Ubocznie należy jeszcze wyjaśnić, że niedopuszczalność uchylenia przez sąd uchwały zarządu (lub innego organu) centralnego związku nie oznacza oczywiście, że uchwały te nigdy i w żadnym zakresie nie podlegają kontroli sądowej. Jeżeli mianowicie uchwała centralnego związku dotyczy praw cywilnych członków spółdzielni i jest niezgodna z prawem, to zainteresowany członek może dochodzić swych praw, tak jak by uchwały tej nie było, żaden bowiem przepis prawa spółdzielczego nie uprawnia centralnych związków spółdzielni do rozstrzygania sporów cywilnych między członkiem a spółdzielnią. Centralny związek jest organizacją spółdzielczą i jako taki został przez ustawę upoważniony do wiążącego spółdzielnie i jej członków rozstrzygania o sprawach organizacyjno-spółdzielczych. Gdyby centralne związki były upoważnione do ostatecznego, tzn. bez żadnej kontroli ze strony sądu, rozstrzygania o prawach cywilnych członków spółdzielni, oznaczałoby to, że zostały - w drodze wyjątku od zasady wyrażonej w art. 2 k.p.c. - powołane do orzekania w sprawach cywilnych. Taka jednak reguła, stanowiąca wyjątek od zasady, nie wynika z żadnego przepisu ustawy.W zakończeniu należy jeszcze wyjaśnić, że Sąd Wojewódzki wadliwie odrzucił pozew. W sprawie niniejszej bowiem nie chodzi o to, że do uchylenia uchwały zarządu Centralnego Związku niewłaściwa jest droga sądowa, a więc że tym samym właściwe jest postępowanie przed innym organem państwowym, lecz o to, że powodom nie przysługuje prawo domagania się - jak to wyżej wyjaśniono - uchylenia wymienionej uchwały. Sąd I instancji powinien był zatem oddalić powództwo. To jednak uchybienie nie może powodować uchylenia zaskarżonego orzeczenia, ponieważ przez odrzucenie pozwu (zamiast oddalenia powództwa) interes prawny powodów nie został naruszony.