III PZP 48/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, F. Rusek.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Edwarda M. przeciwko Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w Ch. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 17 grudnia 1984 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 18 października 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis art. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) ma zastosowanie do umów o pracę zawartych na okres próbny?"powziął następującą uchwałę:Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) ma zastosowanie do umów o pracę zawartych na okres próbny, jednakże przedłużenie okresu wypowiedzenia dopuszczalne jest tylko w ramach okresu próbnego.Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przytoczył następujący stan faktyczny sprawy.Strony zawarły w dniu 9 grudnia 1983 r. umowę o pracę na 3 miesięczny okres próbny. W dniu 16 stycznia 1984 r. wnioskodawca wypowiedział tę umowę. Kierownik zakładu pracy na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężenia kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) przedłużył okres wypowiedzenia o 6 miesięcy ponad ustawowy termin wypowiedzenia. Wnioskodawca pracował do dnia 4 lutego 1984 r. Po tej dacie nie zgłaszał się do pracy. Zakład pracy uznał, że wnioskodawca porzucił pracę, co stwierdził w świadectwie pracy. Wnioskodawca domagał się ustalenia, że umowa o pracę uległa rozwiązaniu na skutek jej wypowiedzenia, i zasądzenia odszkodowania za czas pozostawania bez pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 2 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy uprawnia kierowników zakładów pracy wskazanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1983 r. w sprawie określenia zakładów pracy, w których stosuje się szczególnie przepisy dotyczące stosunku pracy w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego (Dz. U. Nr 40, poz. 182) do przedłużenia okresu wypowiedzenia stosunku pracy, dokonanego przez pracownika, ponad termin wynikający z przepisów prawa pracy. Ustawodawca w tym przepisie użył określenia "wypowiedzenie stosunku pracy przez pracownika", co oznacza, że przepis ten ma zastosowanie nie tylko do umownych, lecz wszelkich stosunków pracy, które - w świetle obowiązującego prawa - mogą być wypowiedziane przez pracownika. Przepisy rozważanej ustawy nie zawierają w tym przedmiocie żadnych wyłączeń lub ograniczeń. W konsekwencji wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy uzasadnia wniosek, że to szczególne uprawnienie określone w tym przepisie przysługuje kierownikowi zakładu pracy bez względu na rodzaj i treść stosunku pracy, sposób jego nawiązania, a także rodzaj umowy o pracę ze względu na czas jej trwania, jeśli przepisy prawa pracy przewidują możliwość wypowiedzenia tego stosunku pracy przez pracownika.Umowa o pracę zawarta na okres próbny zgodnie z treścią art. 30 § 2 k.p. rozwiązuje się z upływem okresu próbnego, wcześniej może być rozwiązana za wypowiedzeniem. Artykuł 2 ust. 1 wymienionej ustawy dotyczy tylko tych sytuacji, gdy pracownik wypowiedział stosunek (umowę) pracy. Kierownikowi zakładu pracy nie przysługuje uprawnienie przedłużenia okresu stosunku pracy, który rozwiązuje się z mocy prawa, a nie na skutek czynności dokonanej przez pracownika. Umowa o pracę na okres próbny rozwiązuje się z upływem tego okresu i kierownik zakładu pracy nie może jej przedłużyć ponad ten okres. W razie natomiast wcześniejszego wypowiedzenia takiej umowy przez pracownika art. 2 cyt. ustawy ma zastosowanie, jednakże przedłużenie okresu wypowiedzenia nie może wykraczać poza okres próbny. Przepisy rozważanej ustawy bowiem nie zawierają w tej mierze szczególnych unormowań. Z przepisów kodeksu pracy wynika natomiast, iż umowa o pracę na okres próbny, nawet z woli obu stron, nie może przekroczyć okresów ustawowych (art. 27 k.p.) Wypowiedzenie takiej umowy w świetle przepisów kodeksu pracy wykraczające poza okres, na który została zawarta, również nie mogłoby spowodować przedłużenia czasu jej trwania do upływu okresu wypowiedzenia. W takiej sytuacji umowa uległaby rozwiązaniu z upływem okresu próbnego. Jeżeli więc czas trwania umowy na okres próbny nie może przekraczać okresu ustawowego, to również przedłużenie okresu wypowiedzenia tej umowy na podstawie art. 2 ust. 1 rozważanej ustawy nie może być uznane za skuteczne w zakresie wykraczającym poza datę, w której z mocy prawa nastąpiłoby rozwiązanie tej umowy. Jeżeli strony po upływie okresu próbnego zamierzają nadal pozostawać w stosunku pracy, to mogą cel ten osiągnąć przez zawarcie nowej umowy przewidzianej w art. 25 § 1 k.p. To jednak zależy już od woli obu stron i w tym przedmiocie art. 2 ust. 1 cyt. ustawy nie ma zastosowania.Przepis art. 2 ust. 2 cyt. ustawy przewiduje prawo odwołania się pracownika od decyzji kierownika zakładu pracy o przedłużeniu okresu wypowiedzenia do organu, który sprawuje nadzór nad zakładem pracy. Przepis ten - jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 listopada 1984 r. III PZP 43/84 - nie wyłącza właściwości terenowej komisji odwoławczej do spraw pracy do rozpoznania sporu o ustalenie terminu rozwiązania umowy o pracę, jeżeli pracownik opiera swe roszczenie nie na zarzucie bezzasadności przedłużenia okresu wypowiedzenia, lecz na naruszeniu prawa przez kierownika zakładu pracy. Z treści wymienionego już art. 2 wynika, że przedłużenie okresu wypowiedzenia jest dopuszczalne ze względu na szczególne potrzeby zakładu pracy. Przewidziany w tym przepisie organ odwoławczy kontroluje zasadność przedłużenia okresu wypowiedzenia w aspekcie istnienia tej przesłanki. Jednakże ustanowienie tego szczególnego trybu odwoławczego nie wyłącza właściwości organów powołanych do rozpatrywania sporów o roszczenia pracowników, gdy decyzja kierownika zakładu pracy narusza obowiązujące przepisy prawa pracy, a w szczególności gdy przedłużenie okresu wypowiedzenia wykracza poza ustawowo ustalone 6 miesięcy, gdy zastosowano ten środek w sytuacji rozwiązania umowy z innej przyczyny niż jej wypowiedzenie przez pracownika i - jak to miało miejsce w sprawie niniejszej - gdy przedłużenie okresu wypowiedzenia umowy wykracza poza datę rozwiązania tej umowy z mocy prawa. W takich sytuacjach pracownikowi przysługuje prawo dochodzenia przed komisją odwoławczą do spraw pracy ustalenia sposobu i terminu rozwiązania umowy o pracę i innych roszczeń wynikających z obowiązujących przepisów.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały.