IV PZP 1/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek.Sędziowie SN: W. Myga, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 1984 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Rady Pracowniczej Biura Projektów Przemysłu Szklarskiego i Ceramicznego (...) w W. przeciwko Dyrektorowi Biura Projektów Przemysłu Szklarskiego i Ceramicznego (...) w W. o uchylenie decyzji Dyrektora na skutek zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 31 października 1984 r. postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktyczneRada Pracownicza w pozwie przeciwko Dyrektorowi wniosła o ustalenie, że zawarte w podjętej przez nią uchwale nr 3/84 z dnia 7 marca 1984 r. postanowienie w § 3 odpowiada prawu, i domagała się uchylenia decyzji Dyrektora z dnia 26 marca 1984 r. wstrzymującej wykonanie tego postanowienia uchwały.W toku procesu podniosła natomiast zarzut niedopuszczalności drogi sądowej, gdyż jako strona zgadzająca się na korzystną dla niej treść orzeczenia komisji rozjemczej nie ma interesu prawnego we wniesieniu sprawy do sądu, na podstawie art. 46 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. z 1981 r. Nr 24, poz. 123).Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 31 października 1984 r. oddalił zarzut powódki niedopuszczalności drogi sądowej, wyrażając pogląd, że ustawodawca nie uzależnił skuteczności oświadczenia o braku zgody na rozstrzygnięcie komisji rozjemczej od wystąpienia do sądu przez stronę niezadowoloną z tego rozstrzygnięcia. Przepisy ustawy nie precyzują też bliżej ani trybu, ani terminu, w jakim powinien być wyrażony brak zgody strony nie aprobującej orzeczenia komisji rozjemczej. Jedyną wskazówkę interpretacyjną można - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - wywieść z ustanowionego w art. 46 terminu czternastodniowego do wniesienia sprawy do sądu przez radę pracowniczą przedsiębiorstwa bądź przez dyrektora przedsiębiorstwa. Brak zaś ścisłego powiązania w ustawie oświadczenia o braku zgody na orzeczenie komisji rozjemczej z możliwością wniesienia sprawy do sądu prowadzi do wniosku, że oświadczenie o braku zgody może być wyrażone przez wniesienie w terminie czternastu dni sprawy do sądu, bądź też przez złożenie oświadczenia drugiej stronie w tym samym terminie w sposób nie budzący wątpliwości i w czasie umożliwiającym jej wystąpienie do sądu. Trudności techniczne, jakie mogą powstać dla strony otrzymującej takie oświadczenie w ostatnich dniach terminu przewidzianego na wniesienie sprawy do sądu, nie powodują braku skuteczności takiego oświadczenia. Termin ten bowiem może być przywrócony na podstawie art. 168 § 1 k.p.c.Skoro zaś pozwany dyrektor w sposób prawnie skuteczny złożył oświadczenie powodowej Radzie Pracowniczej o braku zgody na rozstrzygnięcie Komisji Rozjemczej, to spór uważa się, w rozumieniu art. 45 ust. 3 ustawy, za nierozstrzygnięty i droga sądowa do orzekania w przedmiocie tego sporu jest otwarta.Rada Pracownicza w zażaleniu wnosi o zmianę zaskarżonego postanowienia i uznanie niedopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota wątpliwości, występujących w rozpoznawanej sprawie, sprowadza się do tego, która ze stron jest legitymowana do wniesienia sprawy do sądu w świetle art. 46 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Cytowany przepis zawarty jest w rozdziale 7 ustawy, regulującym kwestie związane z rozstrzyganiem sporów pomiędzy radą pracowniczą przedsiębiorstwa a dyrektorem przedsiębiorstwa.Wskazać jednak należy, że ustawodawca w rozdziale 6 pod tytułem "Samorząd załogi a dyrektor przedsiębiorstwa" ustanowił zespół środków zmierzających do tego, aby sprawy między tymi organami przedsiębiorstwa mogły być załatwione bez wdawania się przez nie w spór.Służy temu celowi instytucja wstrzymania wykonania przez radę pracowniczą decyzji dyrektora (art. 40) i przez dyrektora uchwały rady pracowniczej (art. 41 ust. 1). Jest to środek o charakterze tymczasowym, skłaniający radę pracowniczą lub dyrektora do ponownego rozważenia zasadności podjętych przez nią uchwał czy decyzji. W tym też celu dyrektor przedsiębiorstwa wstrzymujący wykonanie uchwały rady pracowniczej - jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - zwraca się stosownie do art. 41 ust. 2 ustawy do rady pracowniczej o ponowne rozważenie tej uchwały. Rada pracownicza natomiast ma prawo wniesienia do dyrektora przedsiębiorstwa w ciągu siedmiu dni sprzeciwu od decyzji o wstrzymaniu jej uchwały (art. 42 ust. 1). Dopiero wówczas, gdy dyrektor przedsiębiorstwa podtrzyma decyzję o wstrzymaniu wykonania uchwały rady pracowniczej albo w ciągu trzech dni nie powiadomi rady pracowniczej o cofnięciu tej decyzji, radzie pracowniczej przysługuje na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy prawo wystąpienia o rozstrzygnięcie sprawy w trybie spornym, określonym w art. 45 cytowanej ustawy, a więc przez komisję rozjemczą.Z chwilą wniesienia sprawy do komisji rozjemczej rada pracownicza przedsiębiorstwa i dyrektor przedsiębiorstwa stają się stronami w sprawie, której rozstrzygnięcie należy do obowiązku komisji rozjemczej w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku (art. 45 ust. 2 ustawy).Przesłanką rozstrzygnięcia jest ustalenie co do zgodności z przepisami prawa uchwały rady pracowniczej przedsiębiorstwa, której wykonanie zostało wstrzymane przez dyrektora przedsiębiorstwa. Jest to przesłanka o charakterze materialnoprawnym, a ustalenie w tym przedmiocie decyduje o korzystnym lub niekorzystnym wyniku sprawy dla jednej ze stron lub nawet dla obu stron, co może mieć miejsce wówczas, gdy komisja rozjemcza uznała uchwałę rady pracowniczej przedsiębiorstwa za zgodną z przepisami prawa tylko w określonym zakresie.W świetle powyższego wyjaśnić należy funkcję, jaką spełnia w postępowaniu spornym między radą pracowniczą przedsiębiorstwa a dyrektorem przedsiębiorstwa przepis art. 45 ust. 3 ustawy. Przepis ten stanowi, że spór uważa się za rozstrzygnięty przez komisję rozjemczą, jeżeli obie strony zgodziły się na treść orzeczenia komisji rozjemczej.Zawarty jest w nim - konsekwentnie wyrażony w ustawie o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - zamiar ustawodawcy, aby sporne między organami przedsiębiorstwa sprawy załatwiane były przede wszystkim w ramach przedsiębiorstwa, w tym przez komisję rozjemczą, wyłonioną spośród przedstawicieli rady pracowniczej oraz dyrektora, co umożliwia stronom zajęcie uzgodnionego stanowiska.Użyte przeto w przepisie art. 45 ust. 3 ustawy sformułowanie "spór uważa się za rozstrzygnięty" należy rozumieć w ten sposób, że z woli obu stron spór został zakończony, a orzeczenie komisji rozjemczej jest dla nich wiążące.Spór natomiast istnieje nadal, jeżeli jedna ze stron lub obie strony uznały, iż treść orzeczenia komisji rozjemczej narusza ich prawo.Spór taki musi być definitywnie rozstrzygnięty, i to w możliwie krótkim terminie. Dotyczy on bowiem z reguły spraw o istotnym znaczeniu dla przedsiębiorstwa i załogi, których aktualność wiąże się nieraz z konkretnym okresem gospodarczym czy konkretną sytuacją przedsiębiorstwa.Założenia powyższe znalazły wyraz w przepisie art. 46 ustawy stanowiącym, że w wypadku nierozstrzygnięcia sporu przez komisję rozjemczą rada pracownicza przedsiębiorstwa lub dyrektor przedsiębiorstwa w ciągu czternastu dni może wnieść sprawę do sądu.Rozważania te prowadzą do następujących wniosków.Spór pomiędzy radą pracowniczą przedsiębiorstwa a dyrektorem tego przedsiębiorstwa, uważa się za nierozstrzygnięty przez komisję rozjemczą, jeżeli jedna ze stron (lub obie strony) wniosła sprawę do sądu na podstawie art. 46 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. z 1981 r. Nr 24, poz. 123).Legitymowana do wniesienia sprawy do sądu jest ta strona, która nie godząc się na treść orzeczenia komisji rozjemczej ma interes prawny w korzystnym dla niej rozstrzygnięciu sprawy przez sąd.Niewniesienie sprawy do sądu oznacza dorozumianą zgodę stron na treść orzeczenia komisji rozjemczej.Nie można natomiast podzielić poglądu wyrażonego przez Sąd Wojewódzki, kwestionowanego też przez skarżącą Radę Pracowniczą, wedle którego oświadczenie strony o braku zgody na rozstrzygnięcie komisji rozjemczej może być także skutecznie wyrażone przez złożenie oświadczenia drugiej stronie, i to w terminie przewidzianym w art. 46 ustawy.Pogląd taki nie znajduje przekonującego uzasadnienia w przepisach ustawy, regulujących tryb rozstrzygania sporów pomiędzy radą pracowniczą przedsiębiorstwa a dyrektorem przedsiębiorstwa.Przepisy te bowiem nie przewidują obowiązku składania przez strony wzajemnych oświadczeń co do tego, czy zgadzają się na treść orzeczenia komisji rozjemczej jako przesłanki dla uznania sporu za rozstrzygnięty, czy też nierozstrzygnięty. Ustanowienie takiego obowiązku musiałoby wynikać z przepisu ustawy, określającego nie tylko formę, ale przede wszystkim termin, w którym oświadczenie o braku zgody na rozstrzygnięcie komisji rozjemczej może być złożone drugiej stronie w sposób skuteczny.Omawiana ustawa postanowień takich nie zawiera, mimo że określa krótkie terminy dla skuteczności czynności podejmowanych nie tylko w trybie spornym, lecz także dla czynności o charakterze mediacyjnym między radą pracowniczą przedsiębiorstwa a dyrektorem przedsiębiorstwa, przewidzianych w cytowanych wyżej przepisach rozdziału 6.Wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego nie występuje w omawianym przedmiocie luka w prawie, skoro strona nie wyrażająca zgody na treść orzeczenia komisji rozjemczej może uchylić się od skutków tego orzeczenia przez wniesienie sprawy wprost do sądu w terminie 14 dni, ustanowionym w art. 46 ustawy.Brak więc jest podstaw do tego, aby w drodze analogii - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - przyjąć czternastodniowy termin z cytowanego art. 46 ustawy, ustanowiony dla czynności procesowej w postaci wniesienia pozwu, także dla skuteczności złożenia oświadczenia drugiej stronie o braku zgody na rozstrzygnięcie komisji rozjemczej.Sąd Wojewódzki dostrzega też trudności, jakie mogą wynikać z przyjętej przez niego konstrukcji prawnej, proponując ich rozwiązanie przez możliwość przywrócenia na podstawie art. 168 § 1 k.p.c. terminu dla strony wnoszącej sprawę do sądu, gdy strona przeciwna dopiero w ostatnich dniach tego terminu złożyła jej oświadczenie o braku zgody na rozstrzygnięcie komisji rozjemczej. Rozwiązanie zaś takie, stwarzające dla strony stan niepewności co do skuteczności dokonanej przez nią czynności procesowej nie mogło być zamiarem ustawodawcy.Przytoczone wyżej rozważania nie prowadzą jednak do uwzględnienia zażalenia strony powodowej, gdyż zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.Droga sądowa bowiem jest dopuszczalna dla rozstrzygnięcia sporu między radą pracowniczą przedsiębiorstwa a dyrektorem przedsiębiorstwa, natomiast brak legitymacji strony wnoszącej pozew może stanowić podstawę oddalenia powództwa.Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia (art. 397 § 2 k.p.c.).