IV PP 8/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Rady Pracowniczej Zakładów Włókien Chemicznych "Elana" w T. przeciwko Dyrektorowi Zakładów Włókien Chemicznych "Elana" w T. o uchylenie decyzji na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Toruniu z dnia 20 czerwca 1985 r.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił wniosek.Uzasadnienie faktyczneRada pracownicza Zakładów Włókien Chemicznych "Elana" w T. w pozwie skierowanym przeciwko dyrektorowi tych Zakładów wniosła o uchylenie jego decyzji z dnia 17 stycznia 1985 r. dotyczącej podwyższenia wynagrodzeń dla członków dyrekcji.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 20 czerwca 1985 r. uchylił zaskarżoną decyzję i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Rada pracownicza, po wspólnych ustaleniach z dyrektorem w sprawie dyscypliny płacowej, podjęła w dniu 17 października 1984 r. uchwałę określającą podwyżki płac dla członków dyrekcji w kwocie 48.000 zł. Decyzją dyrektora z dnia 17 stycznia 1985 r. kwota ta została przekroczona o 21.332 zł.Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko rady pracowniczej, iż powołana wyżej jej uchwała podjęta została na podstawie przepisu art. 24 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123), a więc w sprawie należącej do wyłącznych kompetencji stanowiących rady pracowniczej. Z tych przeto względów zaskarżona decyzja dyrektora istotnie narusza interes ogólnospołeczny, o którym mowa w art. 44 ust. 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy, i uprawnia radę pracowniczą do wniesienia sprawy do Sądu Wojewódzkiego. W interesie ogólnospołecznym leży przestrzeganie prawa oraz prawidłowe zarządzanie gospodarką. Każde naruszenie prawa godzi w interes ogólnospołeczny. Rada pracownicza - twierdzi Sąd Wojewódzki - wystąpiła w obronie dobra społecznego, przeciwdziałając szkodom społecznym wynikającym z nieprzestrzegania przez dyrektora przepisów ustawy § samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Na nim bowiem spoczywa obowiązek kształtowania społecznie prawidłowych wzorców zachowań - oddziałujących na postawę załogi.Wyrok powyższy zaskarżył dyrektor przedsiębiorstwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W rewizji skarżący zarzuca, iż nie zachodzi przesłanka z art. 44 ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego, w grę może wchodzić podstawa do wniesienia sprawy przed sąd z art. 45 cytowanej ustawy, ale wszczęcie postępowania sądowego powinno być poprzedzone rozpoznaniem sporu przez komisję rozjemczą.Zarzut ten jest uzasadniony.W myśl cytowanego wyżej art. 44 ust. 1 i 3 ustawy radzie pracowniczej przedsiębiorstwa przysługuje prawo zaskarżenia decyzji dyrektora, która istotnie narusza interes ogólnospołeczny. Spór rozpatruje wówczas sąd i bez konieczności uprzedniego wyczerpania trybu rozjemczego, ustanowionego w art. 45 ustawy.Jednakże Sąd Najwyższy nie podziela poglądu rady pracowniczej, że zaskarżona decyzja dyrektora - dotycząca podwyżek wynagrodzenia dla członków dyrekcji - wkracza w zakres jej kompetencji stanowiących, przewidzianych w art. 24 ust. 1 pkt 9 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego.Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 1985 r. III PZP 22/85, której nadano moc zasady prawnej, stwierdził, że podział środków na przyrost wynagrodzeń między zakłady i inne wewnętrzne jednostki organizacyjne przedsiębiorstwa państwowego należy do uprawnień dyrektora. Natomiast rada pracownicza ma prawo zgłosić opinię w tym przedmiocie.W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że rozdysponowanie środków na wynagrodzenia zarówno na poszczególne komórki organizacyjne przedsiębiorstwa, jak i na zespoły pracownicze stanowi funkcję bezpośredniego zarządzania, a ta pozostaje w gestii dyrektora przedsiębiorstwa.Tak więc spór między radą pracowniczą a dyrektorem przedsiębiorstwa w związku z jego decyzją o rozdysponowaniu środków pieniężnych na przyrost wynagrodzeń dla określonego zespołu pracowniczego powinien być rozpatrzony w trybie rozjemczym, przewidzianym w art. 45 ustawy, a nie na podstawie art. 44 ustawy.Tryb ten jest właściwy dla rozstrzygania sporów z zakresu zarządzania oraz organizowania działalności we wszystkich sprawach przedsiębiorstwa, umożliwia stronom zajęcie uzgodnionego stanowiska. Dopiero wówczas, gdy spór w tym trybie nie zostanie rozstrzygnięty (art. 46 ustawy), sprawa może być wniesiona do sądu (por, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1984 r. IV PZP 1/84, OSNCP 1985, z. 9, poz. 140).Uprzednie wyczerpanie trybu rozjemczego stanowi więc przesłankę o charakterze materialnoprawnym, a nie procesowym, której spełnienie decyduje o dopuszczalności merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd.Rozważania te prowadzą do następującego wniosku.Wniesienie sprawy do sądu bez uprzedniego wyczerpania trybu rozjemczego, o którym mowa w art. 45 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123), powoduje oddalenie wniosku.Przytoczone wyżej cel i funkcja trybu rozjemczego stanowią także wskazówkę przy wykładni przepisu art. 44 ustawy. Zawarty w tym przepisie warunek - w postaci istotnie naruszonego interesu ogólnospołecznego - spełniony jest wówczas, gdy decyzja dyrektora czy uchwała rady pracowniczej mogą negatywnie oddziaływać nie tylko w zakresie wewnętrznego zarządu przedsiębiorstwem, lecz także na kształtowanie się stosunków społecznych lub ekonomicznych o szerszym zasięgu (np. w zakresie ochrony naturalnego środowiska, ochrony praw konsumentów). Skarżący organ przedsiębiorstwa państwowego występuje wówczas w charakterze rzecznika interesu ogólnospołecznego, który z istoty swej nie nadaje się do rozjemczych uzgodnień między stronami, toteż ustawodawca przekazał tego typu sprawy wprost do rozpoznania przez sąd.Nie można także podzielić poglądu, wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż każde naruszenie prawa jest równoznaczne z istotnie naruszonym interesem ogólnospołecznym w rozumieniu cytowanego art. 44 ustawy, co ma uprawniać strony do wniesienia sprawy wprost do sądu.Podstawową przesłanką rozstrzygnięcia sporów przez komisję rozjemczą jest bowiem także zgodność z przepisami prawa decyzji dyrektora lub uchwały rady pracowniczej (art. 40 pkt 4 i art. 41 ust. 1 ustawy). Kontrola sądowa w tym zakresie zagwarantowana jest natomiast przez możliwość wniesienia sprawy do sądu przez stronę nie godzącą się z treścią orzeczenia komisji rozjemczej (art. 46 ustawy).Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok i oddalić wniosek rady pracowniczej (art. 387 w związku z art. 13 k.p.c.). Wskazać bowiem należy, iż z dniem 1 lipca 1985 r. weszła w życie ustawa o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86), wedle której sprawy o rozstrzyganie sporów między radą pracowniczą a dyrektorem przedsiębiorstwa przekazane zostały do postępowania nieprocesowego, toteż sprawę wszczyna wniesienie wniosku, a nie powództwa (art. 506 k.p.c.).