IV CR 530/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski. Sędziowie SN: T. Bukowski (sprawozdawca), K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Eugeniusza G. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w S. i Wojewódzkiemu Kombinatowi Remontowo-Budowlanemu Spółdzielni Pracy "Kosbud" w K. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej w S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo, w części zasądzającej od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda zwrot kosztów procesu oraz w części nakazującej pobranie od pozwanej Spółdzielni nie uiszczonego wpisu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneEugeniusz G. wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Okręgowy Zarząd Zakładów Karnych w K. z powództwem o rentę z art. 444 § 2 k.c. oraz o zadośćuczynienie z art. 445 § 1 k.c.Twierdził, że pracując w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w Miejskim Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w S. doznał w dniu 18.IV.1975 r. przy przenoszeniu słupka betonowego złamania nogi, w następstwie czego stał się inwalidą.Pozwany Skarb Państwa wnosił o oddalenie powództwa. Zarzucając brak legitymacji biernej, wnosił o wezwanie do udziału w sprawie Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w S. w charakterze pozwanego. Dopozwane Przedsiębiorstwo również wnosiło o oddalenie powództwa, zaprzeczając, by ono zatrudniało powoda w czasie wypadku.Wyrokiem z dnia 6.XI.1978 r. Sąd Wojewódzki uwzględnił część powództwa w stosunku do pozwanego Przedsiębiorstwa, a oddalił je w całości w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa.Na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa Sąd Najwyższy orzeczeniem z dnia 22.VI.1979 r. uchylił ten wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w celu wyjaśnienia, czy w czasie wypadku powód był zatrudniony w Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy "Kosbud" w K.Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Wojewódzki wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanej Spółdzielnię Mieszkaniową i zwolnił od udziału w sprawie uprzednio dopozwane MPGKiM w S.Dopozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa w S., wnosząc o oddalenie powództwa, zaprzeczyła temu, aby powód uległ wypadkowi w dniu 18.IV.1975 r. z winy zbywcy Zakładu nabytego przez nią odpłatnie. Poza tym zaprzeczyła istnieniu podstaw do przyznania powodowi renty, twierdząc, że przed wypadkiem prawdopodobnie nie pracował. W dalszym piśmie procesowym podnosiła, że Zakład w S. kupiła bez wyraźnego przejęcia zobowiązań zbywcy związanych z wypadkiem powoda.Wyrokiem z dnia 18.VIII.1982 r. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda zadośćuczynienie i rentę od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej, oddalił powództwo w stosunku do pozwanej Spółdzielni Pracy "Kosbud" w K. i umorzył postępowanie w stosunku do pozwanego MPGKiM w S.Sąd Wojewódzki ustalił m.in., że powód uległ wypadkowi w dniu 18.IV.1975 r. w kupionym w styczniu 1977 r. od Spółdzielni "Kosbud" w K. przez pozwaną Spółdzielnię Mieszkaniową - Zakładzie Budowlanym w S. Za podstawę uwzględnienia powództwa przyjął w drodze analogii przepis art. 70 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, z powołaniem się na treść pkt 6 § 1 art. 34 tejże ustawy. Poza tym wskazał na względy słuszności, które przemawiają za tym, że nabywca przedsiębiorstwa przejmuje również zobowiązania "nie ujawnione w bilansie i w protokole końcowym przejęcia" nabytego przedsiębiorstwa (zakładu). Z tych też przyczyn sąd I instancji uznał, że pozwana Spółdzielnia "Kosbud" nie ma biernej legitymacji procesowej. Do wypadku powoda doszło w jej Zakładzie w S. na skutek nieprzestrzegania przez jego pracowników przepisów bezpieczeństwa, obowiązujących przy robotach budowlano-montażowych.Rewizję od tego wyroku wniosła pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości oraz o zwrot kosztów procesu według norm przepisanych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jest poza sporem, że pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa kupiła w 1977 r. od Kombinatu Budowlanego, Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy "Kosbud" Zakład w S., w którym powód uległ wypadkowi w dniu 18.IV.1975 r. Nie doszło więc do połączenia obu Spółdzielni w rozumieniu art. 65 i nast. ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61; zm.: Dz. U. z 1974 r. Nr 47, poz. 281) oraz co się z tym wiąże, do przewidzianego w art. 70 tejże ustawy przejścia na pozwaną odpowiedzialności za zobowiązania zbywcy Zakładu. Podstawy zastosowania tego przepisu w drodze analogii nie daje przytoczony w zaskarżonym wyroku pkt 6 art. 34 § 1 ustawy o spółdzielniach. Okoliczność, że do wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia spółdzielni należy podejmowanie uchwał m.in. w sprawie nabycia przedsiębiorstwa i w sprawie połączenia spółdzielni, w żadnym razie nie przemawia za dopuszczalnością analogii. Nie sposób bowiem przyjąć że realizacja każdego z tych uprawnień wywołuje w zakresie odpowiedzialności za długi te same skutki tylko dlatego, że są wyszczególnione w tym samym przepisie - jak to trafnie podniesiono w rewizji.Powołanie się Sądu Wojewódzkiego na analogię w art. 70 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61; zm.: Dz. U. z 1974 r. Nr 47, poz. 281) i na "względy słuszności" stanowi naruszenie prawa materialnego w rozumieniu art. 368 § 1 k.p.c., co Sąd Najwyższy wziął z urzędu pod rozwagę (art. 381 § 1 k.p.c.). Opiera się bowiem na błędnym założeniu nieistnienia przepisów o charakterze ogólnym, uzasadniających przyjęcie odpowiedzialności spółdzielni za długi osoby, od której na podstawie umowy nabyła odpłatnie przedsiębiorstwo (zakład). Ani przepis art. 70 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach, którego odpowiednikiem jest art. 101 prawa spółdzielczego (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210), ani też zawarte w prawie spółdzielczym przepisy wprowadzające ustawowe kumulatywne przejęcie zobowiązań, to znaczy art. 107 - określający skutki przyłączenia jednostki organizacyjnej spółdzielni do innej spółdzielni, oraz art. 111 - określający skutki podziału spółdzielni, nie są jedynymi przepisami regulującymi przejęcie długu przez spółdzielnię z mocy ustawy w imię ochrony interesów wierzycieli, realizowanej poza roszczeniami pauliańskimi (art. 527 i nast. k.c.). Przepisy te rozszerzają instytucję ustawowego przejęcia długu na stany faktyczne, nie leżące u podstaw art. 526 k.c., który statuuje ustawowe kumulatywne przystąpienie nabywcy przedsiębiorstwa (zakładu) do zobowiązań zbywcy związanych z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa (odpowiednik art. 188 kodeksu zobowiązań). Brak jest podstaw do derogacyjnej wykładni art. 526 k.c. w sytuacji, gdy kontrahentami umowy odpłatnego nabycia przedsiębiorstwa (zakładu) są spółdzielnie.Rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie przeto uzupełnienie postępowania dowodowego i poczynienie ustaleń w celu wyjaśnienia, czy są podstawy do przyjęcia odpowiedzialności pozwanej Spółdzielni za długi pozwanego "Kosbudu", związane z następstwami wypadku, któremu powód uległ w dniu 18.IV.1975 r. przy przenoszeniu słupów betonowych.Przewidziana w art. 526 k.c., który jest przepisem iuris cogentis, odpowiedzialność solidarna zbywcy nabywcy obejmuje zobowiązania związane z prowadzeniem zbytego obiektu bez względu na źródło ich powstania, a zatem obejmuje również obowiązek odszkodowania za wypadek przy świadczeniu pracy na rzecz zbywcy (por. in fine uzasadnienie uchwały SN z dnia 30.VIII.1977 r. III CZP 65/77, OSNCP 1978, z. 1, poz. 13).Rozkładając na strony ciężar dowodu, Sąd Wojewódzki będzie miał na uwadze ustanowione w przepisie art. 526 k.c. domniemanie, że nabywca w chwili nabycia przedsiębiorstwa wiedział, a jeżeli nawet nie wiedział, to przy zachowaniu należytej staranności w rozumieniu art. 355 k.c. powinien był wiedzieć o zobowiązaniach zbywcy związanych z prowadzeniem tego obiektu.Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 388 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. jak w sentencji.