III UZP 16/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: A. Grymaszewski (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Alodii Ch. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 30 sierpnia 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy podlega rewaloryzacji w trybie art. 122 i nast. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) wcześniejsza emerytura w sytuacji spełnienia przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.) wszystkich warunków jej uzyskania i ustalenia podstawy w oparciu o zarobki sprzed dnia 1 stycznia 1982 r. oraz rozwiązania stosunku pracy z dniem 31 grudnia 1981 r. lub w terminie późniejszym?"powziął następującą uchwałę:Wcześniejsza emerytura przyznana od dnia 1.I.1982 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.) nie podlega rewaloryzacji z mocy art. 122 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w sentencji zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., załatwiając roszczenie Alodii Ch., ur. 22.X.1926 r., o wcześniejszą emeryturę, decyzją z dnia 24.V.1982 r. przyznał jej żądaną emeryturę od dnia 1.I.1982 r., tj. od ustania zatrudnienia, przyjmując za podstawę wymiaru emerytury przeciętny miesięczny zarobek zainteresowanej z okresu 12 miesięcy zatrudnienia od października 1980 r. do września 1981 r. w wysokości 6.758,83 zł.Następną decyzją z dnia 10.V.1983 r. emeryturę podwyższono o 16 zł miesięcznie. poczynając od dnia 1.I.1984 r. po uwzględnieniu rekompensaty za grudzień 1982 r.; ustalono więc ostatecznie wysokość emerytury na kwotę 6.146 zł miesięcznie.Od tej decyzji odwołała się zainteresowana, domagając się przyznania emerytury od ukończenia 55 lat życia i podwyższenia emerytury.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w K. orzeczeniem z dnia 22.VI.1983 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego, stwierdzając, że decyzja rewaloryzacyjna została wydana prawidłowo bez 15% zwiększenia podstawy wymiaru emerytury zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 267).Po wniesieniu odwołania od tego orzeczenia i domagania się przez wnioskodawczynię przyznania emerytury od ukończenia 55 roku życia oraz podwyższenia podstawy wymiaru emerytury o 15% Okręgowy Sąd powziął w sprawie wątpliwości i przedstawił do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o podanej wyżej treści.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na postawione pytanie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Okręgowego Sądu, o przedstawieniu pytania prawnego zadecydowała wątpliwość, czy wnioskodawczyni, która spełniła warunki do uzyskania wcześniejszej emerytury określone w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.) z chwilą osiągnięcia 55 lat w dniu 22.X.1981 r., może korzystać z 15% podwyżki podstawy wymiaru emerytury, o jakiej mowa w art. 122 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267).Przyjmując, że wnioskodawczyni uzyskała prawo do emerytury z chwilą ukończenia 55 lat życia, Sąd twierdzi, że świadczenie to powinno być jej przyznane od dnia 22.X.1981 r., a nie - jak przyznał organ rentowy - od dnia 1.I.1982 r. z tym tylko zastrzeżeniem, że do czasu zaprzestania pracy wypłata emerytury podlega zawieszeniu.Takie przedstawienie sprawy istotnie mogłoby sugerować pogląd, że istnieją przesłanki do rewaloryzacji emerytury, skoro uprawnienia do niej powstały przed dniem 31.XII.1981 r. Jednakże sugestie Okręgowego Sądu nie pokrywają się z przepisami powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. Spełnienie bowiem przez pracownika ulgowych warunków osobistych, o jakich mowa w § 2 rozporządzenia, nie dowodzi jeszcze powstania prawa do wcześniejszej emerytury. Rozporządzenie to w § 1 wprowadziło dodatkowy warunek o zasadniczym znaczeniu, na który Okręgowy Sąd nie zwrócił uwagi, a mianowicie warunek rozwiązania stosunku pracy pomiędzy uspołecznionym zakładem pracy a pracownikiem na mocy porozumienia stron lub w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy w okresie do dnia 31.XII.1981 r.Uwzględnienie tego warunku prowadzi wprost do wniosku, że prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia nie może powstać przed dniem rozwiązania stosunku pracy.Dalej zaś idące rozważania Okręgowego Sądu dotyczące późniejszych zmian rozporządzenia, które pozwalały na przejście na emeryturę po rozwiązaniu stosunku pracy w okresie po dniu 31.XII.1981 r., nie mają znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na postawione pytanie, albowiem rewaloryzacją objęte zostały jedynie emerytury i renty przyznane do dnia 31.XII.1981 r. i dlatego nie ma potrzeby zajmowania się tymi zmianami przy rewaloryzacji emerytur na podstawie art. 122 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników.W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę, że stosunek pracy z wnioskodawczynią został rozwiązany na mocy porozumienia stron z dniem 31.XII.1981 r., że spełniała ona w tym dniu osobiste warunki do wcześniejszego przejścia na emeryturę, mając 55 lat życia i 23-letni okres zatrudnienia, należy stwierdzić, że organ rentowy zasadnie przyznał jej prawo do emerytury od dnia 1.I.1982 r. Wątpliwości jedynie może budzić przyjęcie przez organ rentowy za podstawę wymiaru emerytury przeciętnego miesięcznego zarobku z okresu od października 1980 r. do września 1981 r., podczas gdy okres ten nie stanowi ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, z jakiego należało przyjąć zarobki dla ustalenia podstawy wymiaru emerytury zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym z 1968 r.Jeśli natomiast chodzi o rewaloryzację świadczeń, należy zauważyć, że w myśl art. 122 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) emerytury i renty przyznane do dnia 31.XII.1981 r. na podstawie dotychczasowych przepisów są objęte rewaloryzacją o odpowiedni procent podstawy wymiaru emerytury lub renty w zależności od roku przyznania, przy czym stosownie do ust. 5 pkt 1 zdanie pierwsze art. 122 powołanej ustawy za rok przyznania emerytury lub renty należy rozumieć rok, w którym przypada termin, od jakiego ustalono prawo do świadczenia.W sprawie niniejszej, jak wyżej wykazano, wnioskodawczyni nabyła prawo do emerytury na podstawie omawianego rozporządzenia Rady Ministrów od dnia 1.I.1982 r., a więc od roku kalendarzowego, którego nie dotyczy już podwyżka świadczeń przewidziana w art. 122 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Z powyższych względów na podstawione pytanie prawne należało odpowiedzieć jak wyżej.