III UZP 18/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki. Sędziowie SN: K. Michaluk, S. Szymańska (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Leona K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o nadpłatę emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 3 marca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy rokiem przyznania emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.) jest rok kalendarzowy, w którym przypada dzień następujący po dniu rozwiązania stosunku pracy, czy rok kalendarzowy ustalony na podstawie przepisów art. 122 ust. 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin?"podjął następującą uchwałę:Za rok przyznania emerytury w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przyznanej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.), uważa się rok kalendarzowy, w którym przypada dzień następujący po dniu rozwiązania stosunku pracy.Uzasadnienie faktyczneLeon K. zgłosił w dniu 30 grudnia 1981 r. wniosek o wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95). Wobec kontynuowania przez wnioskodawcę zatrudnienia organ rentowy w dniu 12 stycznia 1982 r. umorzył postępowanie, zawiadamiając jednocześnie wnioskodawcę, że spełnia wymagania do wcześniejszej emerytury, jednakże świadczenie nie może być przyznane z uwagi na pozostawanie w zatrudnieniu. Wobec ustania zatrudnienia wnioskodawcy z dniem 31 grudnia 1982 r. organ rentowy decyzją z dnia 6 stycznia 1983 r. przyznał wcześniejszą emeryturę "poczynając od dnia 30 grudnia 1981 r., tj. od daty wniosku", przyjmując za podstawę wymiaru przeciętne wynagrodzenie z okresu od grudnia 1980 r. do listopada 1981 r. i zaznaczając, że wypłata emerytury nastąpi od dnia 1 stycznia 1983 r., tj. od ustania zatrudnienia. Kolejną decyzją z dnia 26 maja 1983 r. organ rentowy ponownie ustalił podstawę wymiaru, przyjmując za podstawę przeciętne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, tj. z roku 1982. Jednocześnie drugą decyzją z tej samej daty dokonał rewaloryzacji emerytury, przyjmując za rok jej przyznania 1981 r. Decyzją z dnia 20 września 1986 r. organ rentowy podwyższył emeryturę od dnia 1 września 1986 r. przez zwiększenie podstawy jej wymiaru o 14%, tak jak dla świadczenia przyznanego w 1981 r., jednakże kolejną decyzją z dnia 21 stycznia 1987 r. anulował tę decyzję jako błędną. Uznał bowiem, że nie zachodziła podstawa do podwyższenia emerytury zgodnie z ustawą z dnia 30 stycznia 1986 r. o podwyższeniu emerytur i rent w 1986 r. (Dz. U. Nr 1, poz. 1), ponieważ świadczenie zostało przyznane z dniem 1 stycznia 1983 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, uznał, że w sprawie zachodzą poważne wątpliwości prawne, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały. Z uzasadnienia zagadnienia prawnego można wyprowadzić wniosek, że wątpliwość Sądu powstała z tego powodu, iż wobec wnioskodawcy w decyzji przyznającej wcześniejszą emeryturę jako datę przyznania świadczenia przyjęto datę 30 grudnia 1981 r. - mimo ustania zatrudnienia dopiero z dniem 31 grudnia 1982 r. Sąd jednak skłania się do stanowiska, że przy ocenie prawa wnioskodawcy do podwyższenia emerytury na podstawie wymienionej ustawy z dnia 30 stycznia 1986 r. nie powinna mieć znaczenia data ustania zatrudnienia, ponieważ - zdaniem Sądu - w obecnym stanie prawnym przyznanie wcześniejszej emerytury nie jest uzależnione od ustania zatrudnienia. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zagadnienie prawne zostało przedstawione w sprawie, w której spór dotyczy kwestii, czy wnioskodawcy przysługuje prawo do podwyższenia emerytury na podstawie ustawy z dnia 30 stycznia 1986 r. o podwyższeniu emerytur i rent w 1986 r. Zgodnie z art. 2 ust. 3 tejże ustawy przy ustalaniu roku przyznania świadczenia stosuje się odpowiednio przepisy art. 122 ust. 5 ustawy o z.e.p.W myśl art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o z.e.p. za rok przyznania emerytury lub renty uważa się rok kalendarzowy, w którym przypada termin, od jakiego ustalono prawo do świadczenia. Wnioskodawca otrzymał wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.).Jedynym z warunków przyznania wcześniejszej emerytury było rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron lub w drodze wypowiedzenia przez zakład pracy do dnia 31 grudnia 1981 r. (§ 1). Dopiero więc ustanie stosunku pracy powodowało możność przyznania wcześniejszej emerytury i podjęcie jej wypłaty. Spełnienie przez pracownika w dacie zgłoszenia wniosku ulgowych warunków osobistych, o jakich mowa w § 2 tego rozporządzenia, nie powodowało powstania prawa do wcześniejszej emerytury - jeżeli stosunek pracy trwał nadal. Dodatkowym wymaganiem o zasadniczym znaczeniu było bowiem rozwiązanie stosunku pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. w sposób określony w § 1 rozporządzenia. Prawo do wcześniejszej emerytury więc nie mogło powstać przed dniem rozwiązania stosunku pracy. Stanowisko takie zostało już zajęte przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 listopada 1983 r. III UZP 16/83 (OSNCP 1984, z. 6, poz. 88), jak również w wyrokach: III UR 6/83 i II UR 6/87.Taką samą zasadę, tj. przyznanie świadczenia od następnego dnia po ustaniu stosunku pracy, należało stosować także w sytuacjach wymienionych w § 10 tegoż rozporządzenia, tj. w odniesieniu do pracowników, z którymi stosunek pracy został rozwiązany w terminach późniejszych, określonych w tym przepisie. Pracownicy tacy również nabywali prawo do wcześniejszej emerytury dopiero od następnego dnia po ustaniu zatrudnienia. Wbrew stanowisku Sądu, pracownicy aktualnie występujący o wcześniejszą emeryturę także mogą otrzymać to świadczenie dopiero od następnego dnia po ustaniu stosunku pracy. Przepis § 16 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197 ze zm.) wprowadził jedynie tę zmianę, że pracownicy, którzy spełnili warunki do emerytury w myśl przepisów wymienionego rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r., zachowują prawo do uzyskania emerytury niezależnie od daty rozwiązania stosunku pracy. Natomiast § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. dotyczy innej materii, mianowicie rozszerza on określone w tym rozporządzeniu zasady zawieszania prawa do świadczeń lub zmniejszania wysokości świadczeń również do osób, które na podstawie przepisów dotychczasowych przeszły na wcześniejsze emerytury. W przypadku wnioskodawcy nie może więc powodować korzystnych dla niego skutków prawnych przyznanie w decyzji z dnia 6 stycznia 1983 r. wcześniejszej emerytury od dnia 30 grudnia 1981 r. Był to bowiem oczywisty błąd organu rentowego. Błąd ten został powtórzony w decyzji rewaloryzacyjnej, w której przyjęto za rok przyznania emerytury rok 1981, a także w decyzji z dnia 20 września 1986 r., w której dla celu podwyższenia emerytury od dnia 1 września 1986 r. nadal przyjęto rok 1981, jako rok przyznania świadczenia. Powyższe rozważania uzasadniają podjęcie uchwały tej treści, że za rok przyznania emerytury w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przyznanej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.), uważa się rok kalendarzowy, w którym przypada dzień następujący po dniu rozwiązania stosunku pracy.