III CZP 29/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz. Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys (sprawozdawca), T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Danuty N. o podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 11 maja 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy podlega opłacie wpisu stosunkowego zażalenie biegłego na postanowienie w przedmiocie skazania go na grzywnę?"uchwalił:Zażalenie biegłego na postanowienie w przedmiocie skazania go na grzywnę nie podlega opłacie w postaci wpisu. Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 12.XI.1982 r. biegła sądowa Monika D. została skazana na grzywnę w wysokości 1500 zł za nieuzasadnioną odmowę złożenia opinii.Przy rozpoznawaniu zażalenia biegłej na powyższe postanowienie nasunęło się Sądowi Wojewódzkiemu budzące wątpliwości zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pytanie prawne, co wynika zarówno z redakcji pytania, jak i jego uzasadnienia, dotyczy wykładni art. 27 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych i sprowadza się do zagadnienia, czy sformułowanie "stroną w rozumieniu ustawy jest każdy uczestnik postępowania" obejmuje tylko określone podmioty, które w procesie zajmują stanowiska stron, i odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym uczestników, a więc są stronami w znaczeniu przepisów k.p.c., ze względu na interes których toczy się postępowanie cywilne, czy określenie to obejmuje również każdą inną osobę, nie związaną bezpośrednio z tokiem sprawy ani z poszczególnymi czynnościami dotyczącymi istoty sprawy, a biorącą udział w postępowaniu ubocznym (świadkowie, biegli, osoby trzecie).Ustawa samodzielnie reguluje zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych (art. 1 ustawy), przepisy k.p.c. zaś w postępowaniu dotyczącym kosztów stosuje się tylko wtedy, gdy ustawa nie stanowi inaczej (art. 28 ustawy). Tekst przepisu art. 27 ust. 1 ustawy nie daje własnej definicji pojęcia strony, ograniczając się do stwierdzenia, że stroną w rozumieniu ustawy jest każdy uczestnik postępowania. Skoro zaś ustawa nie zawiera odrębnego uregulowania, kogo należy uważać za uczestnika postępowania, będą miały zastosowanie, poprzez art. 28 ustawy, przepisy k.p.c.W doktrynie przyjmuje się, że stronami w procesie cywilnym mogą być tylko osoby, na rzecz których i wobec których ma nastąpić urzeczywistnienie drogą orzeczenia sądowego obowiązującej normy prawnej w zakresie ich stosunków prawnych. Zasada ta znajduje odpowiednio zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym. Według art. 510 k.p.c. uczestnikiem staje się zainteresowany, którego praw dotyczy wynik sprawy i który weźmie w niej udział. Żaden z przepisów k.p.c. nie przewiduje, aby świadkowie czy biegli występujący w sprawie w tym charakterze mogli być uznani za uczestników postępowania. Sam udział tych osób w postępowaniu ubocznym (wypadkowym) nie nadaje im przymiotu uczestnika postępowania w powyższym znaczeniu, skoro nie są zainteresowani w wyniku sprawy, lecz tylko w rozstrzygnięciu dotyczącej ich kwestii ubocznej.Celem przepisów ustawy o kosztach sądowych jest obciążenie nimi tych osób, które mają interes prawny w realizacji postępowania cywilnego. Wskazują na to przepisy ustawy (art. 11, 12, 13), a zwłaszcza przepis art. 5 ustanawiający zasadę, że do uiszczenia kosztów sądowych obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W konsekwencji należy uznać, że brak jest podstaw w przepisach ustawy do uznania, że określenie strony, przyjęte w art. 27 ust. 1 ustawy, jest szersze niż ustalone w przepisach k.p.c. Zarówno wykładnia celowościowa, jak i logiczna nie uzasadniają innego wniosku.Wymaga ponadto rozważenia, czy charakter postępowania ubocznego, o jakie chodzi w sprawie, może uzasadniać rozliczenie kosztów tego postępowania w ramach art. 98 k.p.c. W myśl art. 6 k.p.c. sądy powinny przeciwdziałać przewlekaniu postępowania. Jednym ze środków służących do wcielania w życie tej zasady jest grzywna, mająca na celu wyegzekwowanie zastosowania się ukaranej osoby do poleceń sądu i wykonanie tych poleceń. Środki przymusu są realizowane przez sądy z urzędu w stosunku do świadków, biegłych i osób trzecich, które nie spełniają obowiązku dostarczenia w postępowaniu sądowym odpowiednich środków dowodowych lub materiału dowodowego.W niniejszej sprawie Sąd z urzędu skazał biegłego na grzywnę na zasadzie art. 287 k.p.c. i postanowienie to zostało zaskarżone przez biegłego. Toczące się w tym zakresie postępowanie jest postępowaniem incydentalnym, w którym jedyną zainteresowaną osobą jest biegły. W wypadku uwzględnienia zażalenia biegłego poniesione przez niego koszty postępowania zażaleniowego nie podlegają rozliczeniu na zasadzie art. 98 k.p.c. Przepis ten przewiduje zwrot kosztów przeciwnikowi i niedopuszczalne jest w drodze wykładni rozszerzającej przyznanie zwrotu kosztów innym osobom. Grzywna wymierzona biegłemu nie należy również do wydatków mogących obciążać którąkolwiek ze stron. Należność biegłego stanowi wynagrodzenie za wykonaną pracę i stawiennictwo do sądu, co wynika z przepisu art. 288 k.p.c.Z powyższych rozważań wynika, że nie podlega opłacie w postaci wpisu zażalenie biegłego w przedmiocie skazania go na grzywnę. Przyjęcie odmiennego rozwiązania nie tylko byłoby sprzeczne z przepisami ustawy o kosztach sądowych, lecz prowadziłoby do rozwiązań niemożliwych do zaakceptowania ze społecznego punktu widzenia.Zrównanie świadków, biegłych i osób trzecich ze stronami we właściwym tego słowa znaczeniu co do obowiązku uiszczenia wpisu na zażalenie w wypadku skazania na grzywnę stawiałoby te osoby, będące przecież tylko pomocnikami sądu, w sytuacji gorszej od strony, gdyż bez możliwości uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, jak też uzyskania zwrotu poniesionego wpisu, gdyby zażalenie zostało uwzględnione.Z tych względów na postawione pytanie udzielono odpowiedzi jak w sentencji.