I CR 189/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz. Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys (sprawozdawca), T. Miłkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Polonijno-Zagranicznego "KEDAN" w W. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń VII Inspektorat w W. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 25 stycznia 1983 r.1) oddalił rewizję;2) zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.700 zł kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 423.200 zł z tytułu odszkodowania ubezpieczeniowego za szkody powstałe wskutek kradzieży z włamaniem do pracowni krawieckiej powoda.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, zarzucając, że powód nie dopełnił warunków ubezpieczenia, gdyż nie dokonał zabezpieczenia okien i oszklonych drzwi stałymi kratami, ruchomymi żaluzjami, co skutkuje odmowę zapłaty odszkodowania.Wyrokiem z dnia 25.I.1983 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie oddalił powództwo i ustalił, że w dniu 17.VII.1980 r. strony zawarły umowę ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem materiałów, skóry, tkanin, dodatków krawieckich, półfabrykatów, wyrobów gotowych na kwotę 3.000.000 zł oraz maszyn, urządzeń i części zamiennych na kwotę 200.000 zł. W polisie ubezpieczeniowej powołano się na ogólne warunki ubezpieczenia, agent PZU zaś przy załatwianiu formalności związanych z zawarciem umowy pouczył powoda o konieczności okratowania okien znajdujących się na parterze. Kierownik pracowni powoda nie dopełnił tego obowiązku, przez co umożliwił w dniu 1.V.1981 r. włamanie do pracowni i dokonanie kradzieży bluzek damskich oraz trzech główek z maszyn do szycia.Złodziej dostał się do lokalu pracowni przez wybicie szyby w oszklonej części drzwi prowadzących z tarasu do pracowni. Pracownia powoda mieściła się w wolno stojącej willi położonej w ogrodzie, która w dacie kradzieży nie była strzeżona. Taras, przez który dostali się złodzieje, jest położony na parterze od strony ogrodu. Dokonanie kradzieży z włamaniem do pracowni powoda pozostaje w ścisłym związku przyczynowym z jej niezabezpieczeniem w sposób wskazany w § 23 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku z włamaniem, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 21.XII.1978 r., co uzasadnia odmowę wypłaty odszkodowania na rzecz powoda.W rewizji od tego wyroku powód wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niesporne jest, że strony zawarły umowę ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku mienia znajdującego się w pracowni krawieckiej powoda. W dokumencie ubezpieczenia (polisie) podano, że umowa ubezpieczenia została zawarta na podstawie ogólnych warunków ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku jednostek gospodarki nie uspołecznionej, które zostały zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 21.XII.1978 r.Zarzuty rewizji sprowadzają się do twierdzenia, że Sąd Wojewódzki, z naruszeniem art. 807 § 2 i art. 812 § 2 k.c. odmówił wypłaty odszkodowania, gdyż ogólne warunki ubezpieczenia nie zostały podane powodowi do wiadomości, a ponadto są one sprzeczne z przepisami k.c. (art. 805-828 k.c.) w zakresie przewidzianych w nich środków bezpieczeństwa.Zarzuty te nie są trafne. W art. 812 § 2 k.c., jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia były ogłoszone lub wyłożone do publicznej wiadomości, zakład ubezpieczeń może tylko w dokumencie ubezpieczenia powołać się na te warunki. Wymóg ten został spełniony. Pozwany udowodnił bowiem, że pośrednik ubezpieczeniowy, świadek Jerzy P., poinformował powoda, że ogólne warunki są wyłożone do publicznej wiadomości w lokalu PZU, przytaczając ponadto ich treść dotyczącą konieczności okratowania okien parteru. W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uprawniony był do uznania, że pozwany spełnił swój obowiązek zaznajomienia ubezpieczającego z postanowieniami ogólnych warunków.Ze względu na różnorodne rodzaje ubezpieczeń przepisy k.c. o umowie ubezpieczenia mają ramowy charakter i przewidują ustalenie dla poszczególnych rodzajów ubezpieczeń odrębnych ogólnych warunków ubezpieczenia, stanowiących uzupełnienie norm prawnych problematyki ubezpieczenia. Stosownie do art. 807 § 2 k.c. ogólne warunki nie mogą być sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami tytułu XXVII ks. III k.c., oprócz przewidzianych w tych przepisach wyjątków. Przepisy k.c. regulują podstawowe obowiązki stron umowy ubezpieczenia oraz niektóre obowiązki uboczne (powinności - art. 815, 816, 826 k.c.), których niezachowanie może prowadzić do różnego rodzaju sankcji, w tym również odmowy wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego i odstąpienia od umowy przez Zakład Ubezpieczeń.W przepisach brak jest unormowania warunków zabezpieczenia mienia zarówno w chwili zawarcia umowy ubezpieczenia, jak też w czasie jej trwania. Z przepisu art. 827 k.c. wynika, że w razie powstania szkody wskutek winy umyślnej odszkodowanie się nie należy. Unormowanie powyższe dowodzi, że intencją ustawodawcy było obciążenie ubezpieczającego obowiązkiem należytego i starannego chronienia mienia przed zdarzeniami niezależnymi od jego woli.Konkretyzację tej zasady stanowią postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku mienia jednostek gospodarki nie uspołecznionej, zgodnie z którymi lokal, gdzie znajduje się ubezpieczone mienie, powinien być należycie zabezpieczony, między innymi przez to, że okna, szklane drzwi i inne otwory zewnętrzne do parteru włącznie powinny być na całej powierzchni zabezpieczone kratami stałymi, ruchomymi żaluzjami albo okiennicami, zamykanymi na zamek zapadkowy lub kłódkę. Jeśli niedopełnienie przez ubezpieczającego tego wymogu miało wpływ na powstanie szkody albo jej rozmiar, Zakład Ubezpieczeń może odmówić wypłaty odszkodowania w całości lub części.Powyższy obowiązek ubezpieczającego jest utrzymany w rozsądnych granicach i stanowi uzupełnienie powinności wymienionych w ustawie. Przepisy k.c. wykluczają możności zawarcia przez strony takiej umowy. W konsekwencji należy uznać, że nie jest sprzeczne z przepisami k.c. regulującymi umowę ubezpieczenia postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku jednostek gospodarki nie uspołecznionej, nakładające na ubezpieczającego obowiązek zachowania rozsądnych środków ostrożności przy zabezpieczeniu mienia, których niedopełnienie uprawnia ubezpieczyciela do odmowy wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego w całości lub części, jeśli niedopełnienie tych obowiązków miało wpływ na powstanie szkody albo jej rozmiar.Obowiązki ubezpieczającego, uregulowane ogólnymi warunkami ubezpieczenia, są dostosowane do potrzeb danego typu ubezpieczenia. Zawarta przez strony umowa ubezpieczenia uwzględnia podstawowy cel ubezpieczenia majątkowego, jakim jest zapobieganie stratom w mieniu obywateli, jednakże przy spełnieniu przez nich samych umownych środków ostrożności dla uniknięcia lub zmniejszenia szkody w ubezpieczonym mieniu. Przyznanie powodowi ochrony ubezpieczeniowej w indywidualnych okolicznościach danego wypadku, gdy zachowanie środków bezpieczeństwa wystarczyło do uniknięcia szkody, nie dałoby się pogodzić ani z celami ubezpieczenia, ani też z zasadami współżycia społecznego.Z tych względów i na mocy art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.