I PRN 32/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Grymaszewski. Sędziowie SN: T. Kasiński (sprawozdawca), W. Myga.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Genowefy B. przeciwko Specjalistycznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej w R. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 28 lipca 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Siedlcach z dnia 22 kwietnia 1982 r. nr akt (...) i przekazał sprawę tej Komisji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 16.III.1982 r. wnioskodawczyni żądała przywrócenia jej do pracy, uważając zarówno dokonane przez pozwany zakład pracy w dniu 4.III.1982 r. wypowiedzenie umowy o pracę, jak i późniejsze pismo z dnia 15.III.1982 r. o rozwiązaniu z nią umowy bez wypowiedzenia za bezpodstawne, a podane przez zakład pracy przyczyny za niezgodne z rzeczywistym stanem. Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy wniosek ten oddaliła, przyjmując, że wnioskodawczyni przez odmowę wykonywania poleceń kierownictwa i zniszczenie lub ukrycie dokumentacji zakładu pracy dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, co uzasadniało decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy w trybie art. 52 § 1 k.p.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawczyni, ustalił, że wnioskodawczyni należycie wywiązywała się ze swych obowiązków i nie dała powodu do zwolnienia jej z pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Zdaniem Okręgowego Sądu wobec podjęcia w dniu 15.III.1982 r. decyzji o rozwiązaniu umowy w trybie art. 52 k.p. dokonane wcześniej wypowiedzenie umowy o pracę stało się bezprzedmiotowe, dlatego wyrokiem z dnia 28.VII.1982 r. zmienił orzeczenie Terenowej Komisji i przywrócił wnioskodawczynię do pracy u strony pozwanej, zasądzając na jej rzecz kwotę 20 700 zł z tytułu wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.Minister Sprawiedliwości od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 56 i 60 kodeksu pracy w związku z art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o o.s.p. i u.s. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Zdaniem skarżącego, skoro zwolnienie wnioskodawczyni w trybie art. 52 k.p. nastąpiło po wypowiedzeniu jej umowy o pracę, to zgodnie z art. 60 k.p. - w razie stwierdzenia, że rozwiązanie umowy na podstawie art. 52 k.p. było nieuzasadnione - sąd mógł przyznać wnioskodawczyni wyłącznie odszkodowanie za czas do upływu okresu wypowiedzenia, a nie orzekać o przywróceniu do pracy. Ponieważ jednak wnioskodawczyni we wniosku złożonym w Terenowej Komisji Odwoławczej kwestionowała także trafność wypowiedzenia jej umowy o pracę z dniem 4.III.1982 r., obowiązkiem Komisji i Sądu było równoczesne rozpoznanie odwołania wnioskodawczyni i w tym zakresie. Niezbędne jest zatem uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go orzeczenia TKO w celu przekazania sprawy TKO do rozpoznania odwołania wnioskodawczyni od wypowiedzenia umowy o pracę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając rewizję nadzwyczajną, zważył, co następuje:Wnioskodawczyni wypowiedziano umowę o pracę pismem z dnia 4.III.1982 r. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem okresy wypowiedzenia przewidziane w art. 36 k.p. mają charakter okresów sztywnych, liczonych zgodnie z zasadami określonymi w tym przepisie (por. wyroki SN z dnia 23.III.1978 r. I PRN 24/78 - OSNCP 1978, z. 11, poz. 214 oraz z dnia 30.VII.1981 r. I PR 63/81 - OSNCP 1982, z. 1, poz. 17). Wynika z tego, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w okresie wypowiedzenia, o jakim mowa w art. 60 k.p., zachodzi tylko wtedy, gdy dokonane zostało w czasie biegu 14-dniowego, 1-miesięcznego lub 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, liczonego kalendarzowo wstecz od soboty lub ostatniego dnia miesiąca, jako daty końcowej wypowiedzenia. Do rozwiązania umowy w trybie art. 52 k.p. dokonanego wcześniej, choćby po dniu wypowiedzenia, przepis art. 60 k.p. nie ma zastosowania. Wbrew zatem stanowisku rewizji nadzwyczajnej przepis ten nie stał na przeszkodzie przywróceniu wnioskodawczyni do pracy, było ono jednak niedopuszczalne z innych przyczyn. Ograniczenie się zarówno Komisji Odwoławczej, jak i Okręgowego Sądu do rozpoznania wniosku wnioskodawczyni tylko w zakresie rozwiązania umowy bez wypowiedzenia i nieobjęcie swymi orzeczeniami wcześniejszego wypowiedzenia (w wypadku Komisji Odwoławczej z uwagi na datę jej orzeczenia uwzględnienie wniosku prowadziłoby do uznania wypowiedzenia za bezskuteczne) powodowało, że umowa o pracę zawarta z wnioskodawczynią uległa rozwiązaniu z upływem okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 30.XI.1982 r. Pogląd Okręgowego Sądu, iż wypowiedzenie "stało się bezprzedmiotowe", jest błędny. W tej sytuacji przywrócenie wnioskodawczyni do pracy na skutek przyjęcia bezpodstawności rozwiązania umowy w trybie art. 52 k.p. byłoby możliwe tylko w razie orzekania przed wymienioną datą.Skoro Okręgowy Sąd wydał zaskarżony wyrok w dniu 28.VII.1982 r., czyli po rozwiązaniu umowy spowodowanym wypowiedzeniem, nie był władny przywrócić wnioskodawczyni do pracy i z tej przyczyny rewizja nadzwyczajna jako w ostatecznym wyniku uzasadniona podlegała uwzględnieniu.Uchyleniu podlegał zaskarżony wyrok także w części zasądzającej na rzecz wnioskodawczyni wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, przy czym potrzeba uchylenia wynika z unormowania art. 57 § 1 k.p., uzależniającego prawo pracownika do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od "podjęcia przez niego pracy w wyniku przywrócenia do pracy". Wynagrodzenie to, jako pochodna przywrócenia do pracy, dzieli więc procesowo los tego przywrócenia.Przedstawione wyżej przesłanki uchylenia zaskarżonego rewizją nadzwyczajną wyroku nie przesądzają jednak definitywnie o niemożności przywrócenia wnioskodawczyni do pracy na skutek uznania, iż zakład pracy "rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w trybie" (art. 56 k.p.). W sytuacji, gdy - jak w niniejszej sprawie - zakład pracy wypowiedział pracownikowi umowę o pracę, a następnie, przed rozpoczęciem biegu terminu wypowiedzenia, rozwiązał z nim umowę bez wypowiedzenia, pracownik zaś zaskarżył jednym wnioskiem obie te czynności do komisji odwoławczej do spraw pracy, rozstrzygnięcie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę (art. 44 k.p.), ma charakter prejudycjalny dla rozstrzygnięcia roszczenia o przywrócenie do pracy i o wynagrodzenie na podstawie art. 56 i 57 k.p. w tym sensie, że organ orzekający nie może orzec o roszczeniach z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia przed zbadaniem zasadności odwołania od dokonanego przez zakład pracy uprzedniego wypowiedzenia tej umowy, uznanie bowiem wypowiedzenia za bezskuteczne otwiera drogę do orzeczenia przywracającego do pracy bez względu na datę orzekania, a także rzutuje na prawo do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.Z tego względu fakt nierozpoznania przez Terenową Komisję Odwoławczą wniosku w części dotyczącej odwołania od wypowiedzenia z dnia 4.III.1982 r. powinien był skutkować uchylenie przez Okręgowy Sąd - gdy orzekał po upływie okresu wypowiedzenia - orzeczenia Komisji oddalającego żądanie przywrócenia do pracy, jako przedwczesnego, i przekazanie sprawy tej Komisji do ponownego rozpoznania w obydwu objętych wnioskiem zakresach zaskarżenia, tj. zarówno odnośnie do wypowiedzenia, jak i do zwolnienia w trybie art. 52 k.p.Kierując się tymi przesłankami, Sąd Najwyższy uchylił - poza wyrokiem Okręgowego Sądu - zaskarżone rewizją nadzwyczajną orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej, przekazując sprawę tej Komisji do ponownego rozpoznania w zakresie całości zgłoszonego przez wnioskodawczynię wniosku z dnia 16.III.1982 r., a nie tylko odwołania od wypowiedzenia umowy, jak to sugerowała rewizja nadzwyczajna - z tym jednak zastrzeżeniem, że wobec prawidłowości ustalenia Okręgowego Sądu co do braku podstaw do niezwłocznego rozwiązania umowy z wnioskodawczynią zebrany materiał dowodowy w tym zakresie nie musi być z urzędu uzupełniany przez Terenową Komisję Odwoławczą.