I CR 344/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: T. Miłkowski, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa głównego Tadeusza G. przeciwko Nauczycielskiej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w W. o przyjęcie do Spółdzielni i wydanie przydziału lokalu oraz z powództwa wzajemnego tej Spółdzielni przeciwko Tadeuszowi G. o wydanie lokalu na skutek rewizji powoda Tadeusza G. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 26 maja 1982 r.oddalił rewizję i zasądził od Tadeusza G. na rzecz Nauczycielskiej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej kwotę 800 zł kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo (główne) Tadeusza G. o przyjęcie go na członka pozwanej Spółdzielni i przydzielenie lokalu nr (...) przy ul. (...) w W.; z powództwa wzajemnego orzekł eksmisję powoda z tego lokalu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono ustalenie, że powód, będący członkiem Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)", zgłosił gotowość przyjęcia lokalu z tzw. odzysku. W wyniku porozumienia pomiędzy macierzystą Spółdzielnią powoda a pozwaną Nauczycielską Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniową członkowi tej spółdzielni Elżbiecie S. przydzielony został lokal w Spółdzielni "(...)", pozwana Spółdzielnia zaś wskazała do zagospodarowania sporny lokal. Jako kandydata na ten lokal Spółdzielnia "(...)" wskazała powoda, wykreślając go jednocześnie z rejestru własnych członków.Zarówno wystąpienia tej Spółdzielni, jak i liczne wystąpienia powoda o przyjęcie go do pozwanej Spółdzielni i przydzielenie mu zwolnionego lokalu nr (...) przy ul. (...) zostały załatwione odmownie. Pozwana taką decyzję motywowała faktem, że lokal ten jest za duży dla jednej osoby. W związku z podjętymi staraniami o uzyskanie tego lokalu powód dokonał oględzin lokalu i w tym celu otrzymał komplet kluczy, z których jeden pozostawił sobie, zajmując sporny lokal przed uzyskaniem przydziału.Oceniając zasadność żądania powoda o przyjęcie do pozwanej Spółdzielni, Sąd orzekający wyraził zapatrywanie, że powód, będąc skierowanym do Nauczycielskiej Spółdzielni, ma prawo domagania się przyjęcia go w poczet członków i przydzielenia tego konkretnego lokalu, umówionego między spółdzielniami. Brak byłoby zatem podstaw do odmowy przyjęcia powoda w poczet członków Spółdzielni. Powód chciał nabyć lokal na warunkach własnościowych, dlatego także brak byłoby zdaniem Sądu orzekającego podstaw do kwestionowania przydziału ze względu na powierzchnię lokalu.Oddalając w całości żądanie powoda, Sąd Wojewódzki wskazał, że nastąpiło to wyłącznie na podstawie zachowania się powoda po otrzymaniu kluczy do tego lokalu w celu dokonania jego oględzin. Powód pozostawił sobie jeden klucz, którym się posługiwał, zajmując sporny lokal, jeszcze przed podjęciem decyzji co do członkostwa i przydziału tego lokalu. Stanowi to w ocenie Sądu orzekającego czyn samowolny, którego nie można tolerować, nawet uwzględniając trudną sytuację mieszkaniową powoda. Ponieważ powód nadal zajmuje sporny lokal bez tytułu prawnego, zasadne okazało się żądanie jego eksmisji.W rewizji opartej na podstawach wskazanych w art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. powód twierdził, że prawo do zajmowanego lokalu przysługuje mu zgodnie z umową zawartą między Spółdzielnią "(...)" a pozwaną. Fakt objęcia tego lokalu - nawet w warunkach ustalonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - nie może pozbawić powoda nabytego prawa. Powód jednak miał podstawy do przyjęcia - po odbytych rozmowach w biurze pozwanej - że Spółdzielnia uznaje jego prawo do lokalu.Pozwana Spółdzielnia w odpowiedzi na rewizję wnosiła o jego oddalenie, z zasądzeniem kosztów procesu.Uzasadnienie prawneW związku z rewizją powoda Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z zasady samorządności spółdzielni, przyjętej w rozważanej ustawie z dnia 17 lutego 1961 r. (a zasada ta doznała dalszego rozwinięcia w nowej ustawie z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze) wynika nie budzący wątpliwości wniosek, że wyłącznie do organów spółdzielni należy ocena, czy osoba zgłaszająca gotowość wstąpienia do spółdzielni odpowiada wymaganiom stawianym członkom tej spółdzielni. Ustawa nie przyznaje ubiegającej się osobie roszczenia o przyjęcie jej do grona członków. Osobie takiej, w razie odmowy jej przyjęcia, przysługuje odwołanie do wyższego, określonego w statucie, organu spółdzielni (art. 1 w związku z art. 14 § 3 i 4 ustawy).Powyższe dyskrecjonalne uznanie organów samorządu spółdzielczego doznaje wyjątku w sytuacji, gdy roszczenie o przyjęcie do spółdzielni wynika ze szczególnej podstawy, którą może stanowić przepis ustawy, statut spółdzielni lub umowa ze spółdzielnią. Powód, jak można wznosić z przytoczonego w pozwie uzasadnienia, roszczenie swoje opiera na ostatnim ze wskazanych wyjątków, tj. umowie określanej jako porozumienie Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "(...)" i pozwanej Nauczycielskiej Spółdzielni, bądź skierowaniu macierzystej Spółdzielni powoda do pozwanej. W dalszym toku postępowania powód powoływał się na treść art. 393 § 1 k.c. Istotnie powód został skierowany przez jego Spółdzielnię "(...)" w celu "przydziału mieszkania nr (...) przy ul. (...) na warunkach własnościowych". Nastąpiło to w wyniku uprzedniego wystąpienia pozwanej Spółdzielni, w którym prosi się o "skierowanie kandydata na lokal (...) za załatwienie potrzeb mieszkaniowych Ob. Elżbiety S.".Stosownie do postanowień statutu (§ 7 i 17) pozwanej Spółdzielni Zarząd tej Spółdzielni decyduje o przyjęciu na członka. Także spółdzielcze prawo do lokalu uzyskuje członek na podstawie pisemnego przydziału dokonanego przez Zarząd.Tenże sam organ w powołanym piśmie z dnia 25.V.1981 r., adresowanym do Spółdzielni "(...)", prosił o skierowanie kandydata do spornego lokalu.Treść powziętej i wyrażonej w tym piśmie woli nie pozostawia wątpliwości, że zgłoszona osoba poddana zostanie ocenie, zarówno w odniesieniu do spełnienia warunków do przyjęcia do Spółdzielni i ewentualnego zwolnienia z obowiązku zarejestrowania się w rejestrze kandydatów (§ 5 statutu), jak również przesłanek decydujących o powierzchni przydzielonego lokalu mieszkalnego (§ 15 statutu).Z faktu, że omawiane oświadczenie zawierało wskazanie zwolnionego przez poprzedniego członka lokalu, nie można wywodzić, że Spółdzielnia zobowiązała się przydzielić sporny lokal powodowi. Byłoby to równoznaczne z zobowiązaniem się do przyjęcia każdego wskazanego przez Spółdzielnię "(...)" kandydata w poczet członków pozwanej Spółdzielni. Stosownie bowiem do treści art. 147 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach prawo do lokalu w spółdzielniach budowlano-mieszkaniowych może przejść tylko na osobę będącą członkiem. Gdyby zatem Spółdzielnia zobowiązała się prawo do tego lokalu ustanowić na rzecz każdej osoby wskazanej przez adresata swego pisemnego wystąpienia, byłoby to - jak wskazano - równoznaczne z zobowiązaniem się do przyznania takiej osobie członkostwa. Takiej zaś treści nie zawiera oświadczenie pozwanej Spółdzielni.Należy jednak zauważyć, że treść będąca przedmiotem porozumienia się stron została w istocie ukształtowana przez (przyrzekającego) dłużnika, (zastrzegająca) bowiem wierzycielka - prócz uporczywego obstawania przy kandydaturze powoda - nie wniosła (a przynajmniej nie wynika to z akt sprawy) innych istotnych elementów do treści tego porozumienia. Przyjmując zatem za punkt wyjścia treść przyjętej przez strony regulacji, należy zauważyć, że spełnienie przyrzeczonego świadczenia miało nastąpić na rzecz kandydata, czyli osoby przyszłej jeszcze nie zidentyfikowanej. Jest to korzyść przyznawana pod warunkiem, że osoba trzecia zostanie wskazana najpóźniej w chwili, gdy dłużnik powinien - w wykonaniu ciążącego na nim zobowiązania - spełnić przyrzeczone świadczenie, a ponadto osoba ta powinna odpowiadać warunkom uzyskania zarówno członkostwa w spółdzielni, jak i spółdzielczego prawa do konkretnego lokalu.Treść art. 393 k.c. pozwala na dokonanie w umowie stron zastrzeżenia co do warunków, jakim - ze względu na charakter przyznawanego uprawnienia - powinna odpowiadać osoba trzecia, na rzecz której ma być spełnione świadczenie określone w umowie.Jeżeli osoba ta nie odpowiada warunkom, od których strony uzależniły nabycie prawa, przyrzekający może spełnić przyrzeczone świadczenie na rzecz wierzycielki. W wypadku gdy kontrahent umowy (zastrzegający) odmawia jego przyjęcia (realizacji), zachodzi wypadek niemożliwości świadczenia, za którą dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 475 § 1 k.c.).Ponieważ w rozpatrywanym wypadku nie jest możliwe spełnienie świadczenia do rąk wierzyciela, dłużnik czyni zadość swemu obowiązkowi przez zawiadomienie wierzyciela o niemożności świadczenia na rzecz wskazanej osoby trzeciej. Skoro o powyższym została zawiadomiona macierzysta Spółdzielnia powoda z pozostawieniem do jej dyspozycji spornego lokalu, otwarta jest kwestia wskazania kandydata (osoby trzeciej), na rzecz której ma być spełnione świadczenie.W tych warunkach zastosowanie omawianej konstrukcji przewidzianej w art. 393 k.c. i przyznanie powodowi prawa (roszczenia) o przyjęcie go w poczet członków pozwanej Spółdzielni nie byłoby zgodne z treścią umowy łączącej strony i prowadziłoby do uzyskania członkostwa oraz wydania przydziału mieszkania bez względu na to, czy spełnia on (lub jest w stanie spełnić) warunki określone w statucie Spółdzielni.Taka zaś sytuacja jest nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami funkcjonowania Spółdzielni i jej organów, a także zasadą równości członków oczekujących na przydział lokalu w pozwanej Spółdzielni.Gdyby nawet podzielić odmienny pogląd Sądu I instancji co do uprawnień powoda wynikających z porozumienia Spółdzielni, to nie można odmówić słuszności argumentacji stwierdzającej, że zachowanie się powoda uniemożliwia uwzględnienie nabytego przez niego roszczenia. Mianowicie postanowienia statutu pozwanej (§ 26) pozwalają na wykluczenie członka m.in. z powodu poważnego wykroczenia przeciwko ogólnym zasadom współżycia społecznego. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem spółdzielnia może odmówić przyjęcia na członka osoby, której postępowanie z okresu przed przyjęciem mogłoby uzasadniać jej wykluczenie, gdyby była członkiem.Postępowanie powoda wywołało ostry konflikt z organami spółdzielni, który to konflikt w okresie zawieszenia postępowania w instancji rewizyjnej pogłębił się o dalsze jeszcze zarzuty. Nie rokuje on zatem wygaśnięcia lub złagodzenia w stopniu pozwalającym na poprawne ułożenie stosunków.Z powyższych przyczyn rewizja podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).