III CZP 10/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Sychowicz. Sędziowie: R. Czarnecki, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Czesława S. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R. o zapłatę 25.500 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 18.I.1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalna jest rewizja pozwanej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R. od wyroku zasądzającego od tejże Spółdzielni na rzecz powoda Czesława S. kwoty 14.200 zł tytułem odszkodowania za zniszczone skóry owcze i uszycie z tych skór kożucha, jeśli jedynym zarzutem wymienionej rewizji pozwanej Spółdzielni jest to, że Sąd Rejonowy nie orzekł w wyroku o równoczesnym wydaniu przez powoda pozwanej Spółdzielni przedmiotowego kożucha, przy czym Spółdzielnia w pierwszej instancji nie zgłosiła żądania wydania tegoż kożucha?"powziął następującą uchwałę:Pozwany może w rewizji zwalczać wyrok z powołaniem się na to, że sąd pierwszej instancji - wbrew żądaniu zapłaty odszkodowania odpowiadającego wartości uszkodzonej rzeczy za jednoczesnym wydaniem tej rzeczy dłużnikowi - zasądził od niego bezwarunkowo na rzecz powoda odszkodowanie w pieniądzu, także wówczas, gdy w postępowaniu przed tym sądem swą obronę ograniczył do zaprzeczenia. Uzasadnienie faktyczneDnia 19 marca 1980 r. powód zlecił Zakładowi Usługowemu pozwanej Spółdzielni uszlachetnienie pięciu skór owczych. Skóry te - po wykonaniu usługi - odebrał w dniu 7 grudnia 1980 r. Przy szyciu kożucha kuśnierz zwrócił powodowi uwagę, że - ze względu na wadliwą wyprawę i uszlachetnienie - skóry te utraciły wytrzymałość na rozrywalność. Powód twierdził, że z uwagi na powstałą stąd wadę skór kożuch nie nadaje się do użytku i - w związku z tym - w pozwie wniesionym dnia 24 marca 1981 r. żądał od strony pozwanej odszkodowania odpowiadającego wartości samych skór, kosztowi ich uszlachetnienia oraz wydatkowi wyłożonemu na uszycie kożucha - w łącznej kwocie 25.500 zł przy zastrzeżeniu, że "kożuch jest do obejrzenia przez sąd i zwrotu dla RSP w R.". Pozwana Spółdzielnia ograniczyła się w obronie do złożenia oświadczenia, że powództwa nie uznaje. W wyroku z dnia 9.VI.1982 r. Sąd Rejonowy, uznając opinię biegłego, przyznał od tej spółdzielni powodowi kwotę 5.200 zł odpowiadającą wartości skór owczych, kwotę 3.000 zł wyłożoną przez niego na uszlachetnienie tych skór oraz kwotę 6.000 zł zapłaconą kuśnierzowi za uszycie z nich kożucha, a w pozostałej części powództwo oddalił. Przedstawione zagadnienie prawne powstało dla Sądu Wojewódzkiego w toku postępowania wywołanego wniesieniem rewizji, w której pozwana Spółdzielnia wnosiła o zmianę wyroku Sądu Rejonowego przez nałożenie na powoda obowiązku wydania jej kożucha jednocześnie z zapłatą przez nią zasądzonej kwoty pieniężnej zarzucając, że bez tego kwota 14.200 zł stanowiłaby nadmierne odszkodowanie.Przystępując do rozstrzygania zagadnienia prawnego, trzeba na wstępie zaznaczyć, że dopuszczalność jest cechą, w braku której dana czynność procesowa nie jest zdolna do wywołania przewidzianych dla niej przez prawo skutków procesowych. Oznacza to, że jedynie dopuszczalna czynność zaskarżenia może wywołać działalność sądu wyższej instancji, polegającą na przystąpieniu do badania legalności i zasadności kwestionowanego wyroku. Badanie dopuszczalności więc musi zawsze wyprzedzać badanie skuteczności zaskarżenia. Możność przejęcia przez sąd wyższej instancji do rozpoznawania samej sprawy uwarunkowano od stwierdzenia w postępowaniu wstępnym, że uprawniony do tego podmiot wniósł rewizję dopuszczalną z mocy ustawy (art. 367 k.p.c.) w wyznaczonym w tym celu terminie (art. 371 k.p.c.), a obejmującemu ją pismu procesowemu nadał przepisaną formę (art. 370 k.p.c.). Uznawszy, że pozwana Spółdzielnia uczyniła zadość tym wymaganiom, jej rewizji Sąd Rejonowy nie odrzucił (art. 372 k.p.c.), Sąd Wojewódzki zaś - po otrzymaniu od tego Sądu akt sprawy (art. 373 k.p.c.) - bez zastrzeżeń (art. 375 k.p.c.) przystąpił do rozpoznawania sprawy wskutek rewizji tej Spółdzielni. Dlatego problematyka poruszona w tym pytaniu dotyczy - wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Wojewódzkiego - nie tylko objęcia ramami postępowania wstępnego nad skargą odwoławczą, lecz także skuteczności rewizji, uznawanej już za dopuszczalną. Zarzut, że nakazanego w wyroku odszkodowania w pieniądzu, odpowiadającego wartości, jaką uszkodzona rzecz miała zanim doszło do zdarzenia wyrządzającego szkodę, sąd nie uwarunkował od jednoczesnego wydania pozwanej tej rzeczy, jest zarzutem merytorycznym, a możność zgłaszania przez pozwanego w rewizji nowych zarzutów merytorycznych, jest - co już Sąd Najwyższy wyjaśnił w orzeczeniu z dnia 22 maja 1980 r. II CR 112/80 (OSNCP 1981, z. 1, poz. 11) - ograniczona. W związku z tym zaś Sąd Wojewódzki oczekuje odpowiedzi umożliwiającej mu zajęcie stanowiska, czy - ze względu na opóźnienie zgłoszenia inicjatywy wydania uszkodzonego kożucha równocześnie z zapłatą zasądzonego odszkodowania - rewizję pozwanej Spółdzielni należy oddalić, czy też rewizja wytykająca pominięcie przez sąd pierwszej instancji takiego uwarunkowania powinna doprowadzić do oczekiwanego badania w tym względzie prawidłowości zaskarżonego wyroku.Przy rozważaniu jednak sposobu rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego nie można się było odrywać od stanu rzeczy, który sąd pierwszej instancji powinien mieć na uwadze przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. Wgląd w materiał zebrany przez Sąd Rejonowy ujawnił, że powód żądał zapłaty odszkodowania w pieniądzu, odpowiadającego wydatkom wyłożonym na skóry, ich uszlachetnienie oraz na uszycie kożucha z tych skór, za jednoczesnym wydaniem pozwanej spółdzielni kożucha wykonanego z wadliwie wyprawionych skór. Nie inaczej należało przecież rozumieć wzmiankę w końcowej części pozwu osobiście zredagowanego przez powoda "kożuch do ... zwrotu dla RSP w R. Odpada zaś - w tej sytuacji - potrzeba zajmowania się bliżej ewentualnymi losami skonkretyzowanego w pytaniu zarzutu rewizji w przypadku, gdyby powód od tej Spółdzielni zażądał bezwarunkowo zapłaty odszkodowania w pieniądzu. Dane bowiem ujawnione w pozwie wskazują, że z woli swego wierzyciela pozwana uzyskała w procesie status analogiczny do tego, jaki osiąga (po powołaniu się w obronie na to, że nie ma obowiązku świadczenia wcześniej od swego wierzyciela) zobowiązany do świadczenia z umowy wzajemnej (art. 488 § 2 k.c.) albo strona zobowiązana do zwrotu otrzymanego świadczenia po odstąpieniu od umowy (art. 638 w związku z art. 560 § 2, 494, 496 k.c.). Przy wyraźnym uwypukleniu w pozwie przez poszkodowanego, że zgłoszone przez niego roszczenie ma wyższy zakres od bezwarunkowego żądania zapłaty oznaczonej tam sumy pieniężnej, zobowiązany do odszkodowania mógł - ograniczając obronę do zaprzeczenia - oczekiwać, że w najgorszym dla niego razie zostanie w wyroku obowiązany do świadczenia odszkodowawczego, z jednoczesnym wydaniem mu tego kożucha przez wierzyciela. Powinność bowiem takiego orzeczenia nakładała tu - nawet w braku inicjatywy dłużnika - na sąd ścisłą więź między dwoma członami jednego żądania powoda. Orzeczenie, w którym sąd - mimo to - przyznał wierzycielowi bezwarunkowo odszkodowanie odpowiadające pierwotnej wartości uszkodzonej rzeczy, uznać - w konsekwencji - by należało za rozstrzygnięcie niezgodne ze zgłoszonym przez niego żądaniem, a przy tym niekorzystne dla dłużnika, ponieważ tkwi w nim odesłanie pozwanego do połączonego z większymi trudnościami poszukiwania kożucha w innym procesie.Wytykając to w rewizji i wnosząc o wprowadzenie odpowiedniej korektury do zaskarżonego wyroku, pozwana więc nie zgłosiła roszczenia o wydanie rzeczy uszkodzonej, lecz zarzuciła, że w kwestionowanym wyroku sąd przyznał powodowi więcej, aniżeli ten żądał w pozwie. Oznacza to, że kwestia poruszona przez nią w rewizji nie jest kwestią merytorycznie nową. Dlatego nie ma żadnych przeciwwskazań do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego wyroku w świetle tego - zresztą jedynego - zarzutu pozwanej Spółdzielni. Pozwany bowiem ma interes prawny w zaskarżeniu także fragmentu oddalającej części takiego wyroku, który - jako całość - nie przynosi mu korzyści, jakie już w momencie wydania tego orzeczenia powinien był uzyskać z woli wierzyciela na mocy przepisów obowiązującego prawa (orzeczenie SN z dnia 22 listopada 1968 r. I CR 538/68, OSNCP 1969, z. 11, poz. 204).Z powyższych względów przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnięto jak w sentencji niniejszej uchwały (art. 391 § 1 k.p.c.).