III PZP 8/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: B. Błachowska (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Bronisława L. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy - Wydziałowi Oświaty i Wychowania, Kultury, Kultury Fizycznej w R. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 stycznia 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy nauczycielowi skierowanemu do pracy w innej szkole na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) przysługuje roszczenie w trybie art. 98 ust. 2 Karty Nauczyciela o przywrócenie do pracy na uprzednio zajmowane stanowisko?"powziął następującą uchwałę:Nauczyciel skierowany do pracy w innej szkole na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19), kwestionujący istnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie, może dochodzić przed organami wymienionymi w art. 98 ust. 2 tejże ustawy uznania bezskuteczności tego skierowania. Uzasadnienie faktyczneUrząd Miasta i Gminy w R. Wydział Oświaty i Wychowania, Kultury i Kultury Fizycznej pismem z dnia 1.IX.1982 r. zawiadomił wnioskodawcę Bronisława L., nauczyciela Zespołu Szkół Ogólnokształcących w R., że na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela zostaje przeniesiony z urzędu z dniem 1.IX.1982 r. na stanowisko nauczyciela w Szkole Podstawowej nr 4 w R.Od decyzji tej odwołał się wnioskodawca, domagając się przed Terenową Komisją Odwoławczą do Spraw Pracy umożliwienia mu powrotu na poprzednio zajmowane stanowisko.Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w R. orzeczeniem z dnia 15.X.1982 r. przywróciła wnioskodawcę do pracy na poprzednio zajmowane stanowisko w Zespole Szkół Ogólnokształcących w R. W uzasadnieniu Komisja stwierdziła, że decyzja ta jest niezgodna z przepisami prawa, tj. art. 1 Karty Nauczyciela, a ponadto jest ona również nieracjonalna.W odwołaniu od tego orzeczenia strona pozwana kwestionuje stanowisko Komisji.Przy rozpoznawaniu odwołania nasunęły się Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wątpliwości prawne, które przedstawił Sądowi Najwyższemu w formie zagadnienia prawnego przytoczonego na wstępie uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 98 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) spory o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy, rozpatrywane są przez komisje odwoławcze do spraw pracy i sądy pracy. Jak wynika z uzasadnienia przedstawionego zagadnienia prawnego, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ma wątpliwość, czy spór powstały na tle art. 19 ust. 1 wymienionej Karty Nauczyciela jest "sporem o roszczenia ze stosunku pracy", dlatego, że - zdaniem tego Sądu - decyzja o skierowaniu nauczyciela do innej szkoły jest aktem woli o charakterze administracyjnym i dlatego wydaje się, że powinna być zaskarżona w trybie art. 196 § 1 i § 2 pkt 19 kodeksu postępowania administracyjnego.Rozstrzygając tę wątpliwość, trzeba przede wszystkim stwierdzić, że o sporze ze stosunku pracy można mówić wtedy, gdy istnieje sam stosunek pracy. Analiza pod tym kątem widzenia art. 19 ust. 1 Karty Nauczyciela prowadzi do wniosku, że skierowanie nauczyciela do innej szkoły na okres nie dłuższy niż 3 lata nie powoduje rozwiązania stosunku pracy z tym nauczycielem, stosunek pracy nadal istnieje między nauczycielem a zakładem pracy, który korzysta jedynie z możliwości przekształcenia - na ściśle określony czas - treści tego stosunku w odniesieniu do jednego elementu, tj. miejsca wykonywania pracy przez nauczyciela. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 14.I.1983 r. III PZP 64/82, instytucja skierowania do pracy unormowana w art. 19 Karty Nauczyciela stanowi szczególne i samodzielne unormowanie instytucji zbliżonej do uregulowanej w art. 42 § 4 k.p., wszakże z innych względów i na odmiennych warunkach.Podstawą bowiem skierowania do pracy nauczyciela są potrzeby szkoły, do której nauczyciel ma być skierowany, nie wchodzą więc w ocenę potrzeby szkoły, w której nauczyciel jest dotychczas zatrudniony. Zapewnione jest przy tym prawo powrotu skierowanego nauczyciela na uprzednio zajmowane stanowisko.Dalsze przesłanki przesądzające o charakterze sporu, jako sporu pracowniczego, to po pierwsze - aby spór dotyczył treści stosunku pracy, a po drugie - aby stronie przysługiwało prawo dochodzenia roszczeń wynikających ze stosunku pracy przed organami powołanymi do rozstrzygania tych spraw.W tym aspekcie należy stwierdzić, że spór na tle skierowania nauczyciela do innej szkoły w trybie art. 19 ust. 1 Karty Nauczyciela jest sporem pracowniczym, albowiem dotyczy on treści stosunku pracy. Chodzi bowiem w nim o jeden istotny element każdego stosunku pracy nauczyciela, jakim jest miejsce wykonywania przez niego pracy, gdyż do tej pory wykonywał pracę w innym miejscu (w innej szkole). Wbrew stanowisku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych decyzja o skierowaniu nauczyciela do innej szkoły nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów uzasadniających właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jest to decyzja jednej ze stron stosunku pracy - zakładu pracy - zmierzająca do przejściowej zmiany jednego elementu tego stosunku, uzasadniona koniecznością rozwiązania szczególnych potrzeb szkoły, w której brakuje obsady stanowisk nauczycielskich z kwalifikacjami odpowiadającymi potrzebom programowym.Sąd Najwyższy na posiedzeniu połączonych Izb: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podjął w dniu 1.III.1983 r. w sprawie III AZP 11/82 uchwałę następującej treści: "Przepis art. 196 § 2 pkt 19 kodeksu postępowania administracyjnego nie uzasadnia właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpatrywania spraw o rozwiązanie stosunku pracy nawiązanego na podstawie mianowania; natomiast Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozpatrywania tego rodzaju spraw, jeżeli przepis szczególny tak stanowi". Wprawdzie uchwała ta dotyczy rozwiązania stosunku pracy powstałego na podstawie mianowania, a jak wyżej zostało wykazane, decyzja wydana na podstawie art. 19 ust. 1 Karty Nauczyciela nie powoduje rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem, ale uchwała ta wzmacnia stanowisko, że decyzja zakładu pracy nauczyciela wydana na podstawie wymienionego art. 19 ust. 1 Karty Nauczyciela nie uzasadnia właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego w razie sporu między nauczycielem skierowanym do innej szkoły a zatrudniającym go zakładem pracy.Trzecia przesłanka wyżej wymieniona również jest spełniona, gdyż art. 98 ust. 2 Karty Nauczyciela nie wyłącza żadnych spraw ze stosunku pracy spod rozpoznania komisji odwoławczych do spraw pracy i sądów pracy. Każda więc sprawa, w której toczy się spór o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli, należy do właściwości tych organów. Toteż nauczyciel, skierowany do pracy w innej szkole na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) kwestionujący istnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie, może dochodzić przed organami wymienionymi w art. 98 ust. 2 tejże ustawy uznania bezskuteczności tego skierowania. Zastrzeżenie: "kwestionujący istnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie" jest istotne, ponieważ takie prawo nie przysługuje nauczycielowi, który nie podważa istnienia przesłanek określonych ściśle w art. 19 ust. 1 Karty Nauczyciela, ale zgłasza inne zarzuty, nie objęte dyspozycją tego przepisu. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w cytowanej już uchwale z dnia 14.I.1983 r. - a pogląd ten podziela Sąd Najwyższy w obecnym składzie - "skierowanie nauczyciela - bez jego zgody - na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) do innej szkoły nie wymaga uprzedniego wypowiedzenia, w takim przypadku organy rozstrzygające spory pracownicze są uprawnione do badania tylko, czy występują przesłanki wymienione w powołanym przepisie prawa". Z treści tego przepisu oraz wykładni systemowej Karty Nauczyciela, a w szczególności z art. 18 i 20 wymienionej ustawy wynika, że zagadnienia odnoszące się do zmiany treści stosunku pracy nauczyciela zostały samodzielnie i wyczerpująco unormowane w Karcie. Brak więc jest podstaw do zastosowania odpowiednich przepisów kodeksu pracy, albowiem w myśl art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela tylko w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, a nie uregulowanych przepisami tej ustawy mają zastosowanie przepisy tego kodeksu. Z tych też względów brak jest podstaw prawnych do stosowania art. 46 k.p. w razie skutecznego wykazania przez nauczyciela braku przesłanek do skierowania go do innej szkoły. Komisje odwoławcze i sądy pracy nie mogą przywrócić takiego nauczyciela do pracy także i z tego względu, że instytucja przywrócenia do pracy może być stosowana tylko wówczas , gdy wadliwa czynność prawna doprowadziła do ustania stosunku pracy. W sytuacji wadliwego skierowania nauczyciela do innej szkoły (podobnie jak przy prawidłowym skierowaniu) decyzja ta nie doprowadziła do ustania stosunku pracy. Toteż orzeczenie komisji odwoławczej lub sądu pracy powinno ograniczyć się do uznania bezskuteczności skierowania.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.