IV KR 278/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN R. Młynkiewicz.Sędziowie SN: S. Pawela, J. Tobera (spr.).przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej: K. Zdrojewskiego.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 1982 r. sprawy Andrzeja N. oskarżonego z art. 158 § 1 i 182 § 1 w zw. z art. 59 § 1 k.k. z powodu rewizji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 5 maja 1982 r. sygn. akt III K 63/82 dor. oraz na podstawie art. 384 k.p.k., co do oskarżonego Andrzeja A. - uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje: Sądowi Wojewódzkiemu w K. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneAndrzej A. i Andrzej N. zostali oskarżeni o to, że: 19 marca 1982 w K., działając wspólnie i w porozumieniu ze sobą, przemocą polegającą na biciu i kopaniu po ciele doprowadzili do stanu bezbronności Zdzisława L., a następnie zabrali na jego szkodę 1/2 litra wódki "Wyborowej" wartości 420 zł.II. 19 marca 1982 r., w K.-N., działając wspólnie i w porozumieniu ze sobą oraz innymi bliżej nieustalonymi osobami, przemocą polegającą na biciu i przytrzymywaniu za ręce, doprowadzili do stanu bezbronności Mieczysława Z. i Tadeusza B., a następnie zabrali w celu przywłaszczenia teczkę z dokumentami, portmonetkę z pieniędzmi w kwocie 150 zł i pęk kluczy, łącznej wartości ok. 500 zł na szkodę Mieczysława Z. oraz teczkę z 3 kg boczku, notatkami partyjnymi, łącznej wartości 770 zł na szkodę Tadeusza B., tj. o przestępstwo z art. 210 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 5 maja 1982 r.I. Andrzeja A. i Andrzeja N. uznał za winnych, że 19 marca 1982 r. w K.-N., działając wspólnie i w porozumieniu, wzięli udział w pobiciu Zdzisława L. bijąc go i kopiąc i przez to narazili go na bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszkodzenia ciała, przy czym czyn ten miał charakter chuligański tj. występku z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 59 § 1 k.k. i za to skazał każdego z nich na karę po 1 roku i 6 miesięcy pozbawiania wolności,II. Osk. Andrzeja A. uznał za winnego tego, że 19 marca 1982 r. w K.-N., w sposób szczególnie zuchwały dopuścił się kradzieży teczki z zawartością wędliny wartości około 400 zł na szkodę Tadeusza B. wyrywają z rąk pokrzywdzonego, i za to na podstawie art. 208 k.k. i art. 36 § 3 k.k., odstępując na mocy art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 156) od stosowania w tej części postępowania doraźnego skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności i grzywnę w kwocie 5.000 zł,III. uniewinnił Andrzeja A. od popełnienia zarzucanego mu w punkcie II aktu oskarżenia czynu w odniesieniu do pokrzywdzonego Mieczysława Z.,IV. Osk. Andrzeja N. - uznał za winnego tego, że 19 marca 1982 r. w K.-N. uderzył ręką w twarz Mieczysława Z., naruszając w ten sposób jego nietykalność cielesną, przy czym czyn ten miał charakter chuligański, tj. występku z art. 182 § 1 k.k. w zw. z art. 59 § 1 k.k. i na mocy tych przepisów skazał na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,V. uniewinnił Andrzeja N. od popełniania zarzucanego mu w punkcie II aktu oskarżenia czynu w odniesieniu do pokrzywdzonego Tadeusza B.VI. Na podstawie art. 66 i 67 k.k. orzekł w stosunku do Andrzeja A. karę łączną 3 lat pozbawienia wolności, zaś w stosunku do osk. Andrzeja N. karę łączną 2 lat pozbawienia wolności.Wyrok ten zaskarżył tylko obrońca oskarżonego Andrzeja N.Rewizja zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez niesłuszne uznanie, że zebrany materiał dowodowy wystarcza do przypisania oskarżonemu winy i wnosi o zmianę wyroku i uniewinnienie oskarżonego lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Na wstępie stwierdzić trzeba, że rewizja obrońcy oskarżonego nie wskazuje, na czym polega błąd w ocenie zebranego materiału dowodowego, ograniczając się do stwierdzenia, że Sąd Wojewódzki jedynie częściowo podzielił obronę oskarżonego i poczynił ustalenia, które oskarżony uważa za niesłuszne i krzywdzące. "W szczególności sam oskarżony w piśmie do Sądu Najwyższego z dnia 10 V br. (...) przedstawił swoje stanowisko w tym przedmiocie, które podpisany obrońca przedstawia - jako część składową tej rewizji - do rozważenia przez Sąd Najwyższy".W piśmie, na które powołuje się obrońca oskarżony zarzuca, że Sąd Wojewódzki nienależycie rozważył zeznania świadków Marka M. i Stanisława G. oraz nie przesłuchał na rozprawie świadka Andrzeja B., a ponadto, że jego "prośba o obrońcę" została przez Sąd potraktowana odmownie i że dopiero na "drugiej rozprawie" już na sali sądowej poinformowano go, iż bronił go będzie obrońca współoskarżonego w sprawie i że faktycznie "pozbawiony obrońcy nie wiedział jak się bronić".Ten ostatni zarzut oskarżonego nie jest pozbawiony słuszności.Z zarządzenia o wyznaczeniu rozprawy głównej wynika, że przewodniczący Wydziału wyznaczył obu oskarżonym obrońców z urzędu. Oskarżonego A. bronić miał adw. S., oskarżonego N. zaś adw. Z. (...).W dniu 20 kwietnia 1982 r. rozprawa została odroczona z powodu niestawienia się na nią adw. Z. i braku dowodu doręczania mu zawiadomienia o terminie rozprawy.Na następnym terminie rozprawy 26 kwietnia 1982 r. obronę obu oskarżonych przejął adw. W. (...) i bronił ich w postępowaniu przed Sądem I instancji.Analiza zebranego materiału dowodowego w sprawie niniejszej prowadzi do wniosku, że podjęcie się przez jednego adwokat obrony obu oskarżonych nastąpiło z oczywistą obrazą art. 76 k.p.k.Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku ustalenia faktyczne dot. oskarżonego N. dokonane zostały w oparciu o obciążające wyjaśnienia oskarżonego Andrzeja A. Oskarżony A. na rozprawie wyjaśnił między innymi, że po opuszczeniu wspólnie z oskarżonym N. restauracji "P." spotkali pokrzywdzonego L., który stał obok schodów, dobiegli do niego i pierwsze uderzenie pięścią w twarz zadał pokrzywdzonemu oskarżony N. Po tym uderzeniu L. upadł, a oskarżony A.. kopnął go trzy razy.Wyjaśnienia oskarżonego A. złożone na rozprawie są rażąco sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonego N. Oskarżony N. stwierdza bowiem, że jego rola w tym zajściu była znikoma. Pokrzywdzonego L. spotkali koło stołówki, oskarżony A. powiedział, że to jest ten, który groził pobiciem oskarżonemu N. w restauracji i uderzył L. "L. poleciał do mnie i ja go popchnąłem, ten się przewrócił na ziemię, a ja uciekłem" (...).Zebrany materiał dowodowy co do tej okoliczności, w jakich pobity został Zdzisław L., zawiera istotne sprzeczności.Sam pokrzywdzony L. zeznał, że czekając pod stołówkę na swego kolegę spotkał czterech mężczyzn, a wśród nich oskarżonego A., który zapytał go, co tu robi i zanim zdążył odpowiedzieć kilka razy uderzył go w twarz (...).Podjęcie się przez adwokata obrony obu oskarżonych w sytuacji, gdy ich interesy były wyraźnie sprzeczne, stanowi naruszenie podstawowego prawa oskarżonego, jakim jest prawo do obrony w procesie karnym (art. 9 k.p.k.) i z reguły ma wpływ na treść wyroku.Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 czerwca 1980 r. II KR 163/80 (OSNKiW 8/80 poz. 69).Z tych powodów zaskarżony wyrok został uchylony, także na podstawie art. 384 k.p.k. na korzyść oskarżonego A., z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.Niezależnie od tego uchybienia, dokonując oceny prawnej czynu oskarżonych opisanego w pkt I Sąd Wojewódzki nie uzasadnił swego stanowiska. Warunkiem odpowiedzialności z art. 158 § 1 k.k. jest narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. Sprawca musi więc mieć świadomość i co najmniej godzić się na to, że bierze udział w bójce lub pobiciu o takim natężeniu, że istnieje tego rodzaju zagrożenie.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy na tę kwestię zwrócić uwagę.Sąd Wojewódzki skazał także oskarżonego N. za czyn opisany w pkt V zaskarżonego wyroku na podstawie art. 182 § 1 w zw. z art. 59 § 1 k.k. na 8 miesięcy pozbawienia wolności, pomimo że czyn ten jest przestępstwem ściganym z oskarżenia prywatnego, a prokurator na podstawie art. 50 § 1 k.p.k. nie objął oskarżenia.Z protokołu rozprawy głównej wynika tylko, że Sąd Wojewódzki uprzedził oskarżonych o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej, "w odniesieniu do Z. na kwalifikację z art. 182 § 1 w zw. z art. 59 § 1 k.k.".Uchybienie to zostało naprawione dopiero w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, gdyż prokurator złożył oświadczenie, że obejmuje oskarżenie o czyn z art. 182 § 1 k.k.Z wyżej wskazanych powodów, nie przesądzając w żadnym kierunku merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w wyniku ponownego jej rozpoznania, Sąd Najwyższy orzekł jak w części wstępnej wyroku.