I CR 386/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj (spraw.).Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Wielgus.Protokolant: E. Sotomska.Prokurator Prokuratury Generalnej: E. Bijowska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Marii M. z udziałem Henryka R. o uznanie orzeczenia rozwodu z Danii na skutek rewizji wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 29 lipca 1982 r.postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w W. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Maria M., posiadająca obywatelstwo polskie i obecnie mająca w Polsce stałe miejsce zamieszkania, a czasowo przebywająca za granicą wniosła o uznanie za skuteczne na obszarze Polski orzeczenia władzy administracyjnej w A. - Dania, stwierdzającego rozwiązanie małżeństwa wnioskodawczyni i jej męża Henryka R., posiadającego obywatelstwo duńskie i stale zamieszkałego w Danii.Sąd Wojewódzki wniosek powyższy oddalił, powołując się na dyspozycję art. 1145 § 1 k.p.c., a mianowicie, iż uznaniu podlegają tylko orzeczenia sądowe, nie zaś administracyjne.Postanowienie powyższe zostało zaskarżone rewizją wniesioną przez wnioskodawczynię. Rewizja, oparta na zarzucie naruszenia art. 1145 § 1 i 1146 § 1 pkt 5 k.p.c. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, zawiera wniosek o zmianę wymienionego postanowienia i uwzględnienie wniosku, lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Kwestia, czy może być uznany w Polsce rozwód orzeczony nie wyrokiem sądowym, lecz przez organ administracyjny, jeśli prawo danego państwa obcego to dopuszcza, jest sporna zarówno w doktrynie, jak też była rozbieżnie rozstrzygana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Mianowicie, kwestie te były przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego w sprawach I CR. 559/75 oraz I CR 308/77. W pierwszej z wymienionych spraw Sąd Najwyższy wydając postanowienie z dnia 2 września 1975 r. wyraził pogląd, że funkcja i cel przepisu art. 1145 k.p.c. polega na ochronie obowiązującego w Polsce porządku prawnego przed skutkami takich orzeczeń zagranicznych, które nie dałyby się pogodzić z zasadami tego porządku. Funkcja ta może być także zrealizowana w wypadku, gdy orzeczeniem uznawanym za skuteczne jest orzeczenie, które zgodnie z prawem zagranicznym zapadło w sprawie cywilnej przekazanej do właściwości organu innego niż sąd. W konsekwencji, Sąd Najwyższy dopuścił możliwość uznania za skuteczne na terenie Polski także orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa wydanego przez władzę administracyjną. Natomiast w drugiej z wymienionych spraw Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 stycznia 1978 r., oddalając rewizję wnioskodawczyni, wyraził pogląd odmienny, a mianowicie, iż w świetle art. 1145 § 1 k.p.c. nie jest dopuszczalne uznanie w Polsce orzeczeń zagranicznych pochodzących od innych organów niż sądy, choćby zostały wydane w sprawach należących w Polsce do drogi sądowej. Możliwość uznania orzeczeń innych organów niż sądy może wynikać tylko z umowy międzynarodowej.Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w pierwszym z powołanych tu orzeczeń.Rozwód w sprawie niniejszej został orzeczony na podstawie § 39 i § 42 ustawy nr 256 z dnia 4 czerwca 1969 r. o zawieraniu i rozwiązywaniu małżeństw. Przepisy wymienionej ustawy uzależniają udzielenie rozwodu nie tylko od zgody obojga małżonków na taki rozwód, ale także od istnienia innych przesłanek, m.in. od separacji faktycznej i taka separacja - wedle wyjaśnień wnioskodawczyni - miała miejsce, a także od uregulowania między małżonkami spraw alimentacyjnych i majątkowych, co także nastąpiło, a co wynika z treści wspomnianego orzeczenia. Orzeczenie rozwodu w sprawie niniejszej przez organ administracyjny nie było zatem zwykłą rejestracją oświadczeń stron, lecz orzeczeniem wydanym po zbadaniu spełnienia ustawowych przesłanek i po unormowaniu przez małżonków kwestii alimentacyjnych, majątkowych i mieszkaniowych. Nie istniało natomiast zagadnienie ochrony interesu dzieci, jako że z małżeństwa tego dzieci nie było.Jeśli zaś chodzi o pogląd, iż na przeszkodzie uznaniu orzeczenia nie pochodzącego od organu sądowego, stoi wyraźnie treść art. 1145 § 1 i pkt 5 § 1 art. 1146 k.p.c. należy podnieść, iż odmowa uznania orzeczenia pochodzącego od organu administracyjnego mogłaby niekiedy prowadzić do sytuacji trudnych do pogodzenia z oczywistymi faktami, jak wzrost zjawiska migracji ludności i osiedlania się obywateli jednego państwa na terenie innego, zawieranie związków małżeńskich, przysposabianie dzieci itp. Uznawanie orzeczeń właściwych organów zagranicznych ma także znaczenie dla kształtowania się stosunków wzajemności. Nie ma wreszcie dowodu na to, że tylko orzeczenie sądu zagranicznego gwarantuje zgodność tego orzeczenia z podstawowymi zasadami porządku prawnego w PRL, natomiast waloru tego nie posiada orzeczenie organu niesądowego. Rozstrzygające znaczenie należy przypisać skutkom uznania lub nieuznania określonego orzeczenia pochodzącego od właściwego organu państwa, w którym zostało wydane, jeśli nie dotyczy spraw, dla których zastrzeżona jest wyłączna właściwość sądów polskich lub innych organów, nie zaś temu, od jakiego organu pochodzi.Z tych przyczyn i na mocy art. 388 § 1 k.p.c. zaskarżone orzeczenie należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania celem zbadania, czy zachodzą dalsze przesłanki oraz warunki do uwzględnienia wniosku.