V KRN 312/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: T. Rink, J. Żurawski.Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Śliwiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 października 1982 r. sprawy Jana D., oskarżonego z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 29, poz. 169), z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z. z dnia 23 kwietnia 1982 r. zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 11 lutego 1982 r.:1) zmienił obydwa zaskarżone wyroki w ten sposób, że na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 27, poz. 169) wymierzył oskarżonemu za przypisany mu czyn karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny (...);2) w pozostałej części utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 11 lutego 1982 r. (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 11 lutego 1982 r. uznał oskarżonego Jana D. za winnego tego, że dnia 10 lutego 1982 r. w T. w zabudowaniach gospodarczych swojej matki przechowywał przyrządy, których właściwości wskazują na to, że służyły one do niedozwolonego wyrobu spirytusu, i na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 27, poz. 169) w zw. z art. 18 pkt 2 i art. 19 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156) skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i 8.000 zł grzywny.Od wyroku tego wniósł rewizję oskarżony.Sąd Wojewódzki w Z. wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1982 r. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary pozbawienia wolności w ten sposób, że utrzymał w mocy wymiar kary 6 miesięcy pozbawienia wolności, zawieszając ponadto warunkowo jej wykonanie na okres lat 3 i oddając oskarżonego pod dozór kuratora oraz zobowiązując go do wykonywania pracy zarobkowej i do powstrzymania się od nadużywania alkoholu.Obydwa te wyroki zaskarżył rewizją nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego Prokurator Generalny PRL i w rewizji zarzucił: obrazę art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 27, poz. 169), polegającą na tym, że sąd, zasadnie uznając oskarżonego Jana D. za winnego przestępstwa określonego w cytowanym przepisie, wymierzył mu za to karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, a więc poniżej ustawowego minimalnego zagrożenia, tym bardziej że wiele okoliczności obciążających, a zwłaszcza uprzednia karalność, zła opinia z miejsca zamieszkania i uporczywe uchylanie się od pracy przemawiały za wymierzeniem znacznie surowszej kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania oraz znacznie wyższej grzywny (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.W związku z karą wymierzoną zarówno przez Sąd Rejonowy, jak i przez Sąd Wojewódzki wymagają rozważenia dwie kwestie, a mianowicie:1) wysokość dolnego i górnego ustawowego zagrożenia za przestępstwo określone w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 27, poz. 169) w zw. z art. 18 pkt 2 i art. 19 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156) w sytuacji rozpoznawania sprawy o przestępstwo określone w art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy w postępowaniu przyspieszonym w okresie obowiązywania przepisów prawa stanu wojennego;2) rażąca niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonemu za przypisane mu przestępstwo przez Sąd Rejonowy i przez Sąd Wojewódzki.II. Artykuł 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu określa dolną granicę ustawowego zagrożenia za to przestępstwo od roku pozbawienia wolności i od 5.000 zł grzywny oraz górną granicę ustawowego zagrożenia do 3 lat pozbawienia wolności i do 1.000.000 zł grzywny, przy czym górne ustawowe zagrożenie grzywną określa art. 36 § 2 k.k. (por. art. XIII pkt 3 przep. wprow. k.k. w zw. z art. 36 § 2 k.k.).Tak więc orzekając co do kary pozbawienia wolności za przestępstwo określone w art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy, sąd nie może, jeżeli nie stosuje nadzwyczajnego złagodzenia, wymierzyć kary poniżej 1 roku pozbawienia wolności, podobnie poniżej 2 lat pozbawienia wolności, jeżeli przestępstwo popełnione zostało w warunkach określonych w art. 7 tej ustawy.Sprawy o przestępstwa określone w art. 4 ust. 1 ustawy o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu w czasie obowiązywania stanu wojennego podlegają rozpoznaniu w postępowaniu przyspieszonym na podstawie art. 18 pkt 2 powołanego dekretu o postępowaniach szczególnych (...) i kwestię tę w sposób jednoznaczny rozstrzyga art. 18 tego dekretu.Wspomniany dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...) wprowadza istotną zmianę nie tylko w zakresie trybu postępowania w wypadku przestępstw wymienionych w art. 18 tego dekretu, ale także ustala, że za te przestępstwa sąd może w postępowaniu przyspieszonym wymierzyć karę do 2 lat pozbawienia wolności, a grzywnę obok tej kary - 100.000 zł (art. 19). Ustalenie to zmienia więc treść art. 451 k.p.k. w zakresie możliwości sądu co do wysokości wymiaru kary pozbawienia wolności i grzywny, jeżeli w czasie obowiązywania stanu wojennego sprawy o przestępstwa wymienione w art. 18 dekretu rozpoznawane są w postępowaniu przyspieszonym.Zagadnienie sprowadza się więc do rozważenia, czy w art. 19 cytowanego dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...) określone zostało nowe ustawowe zagrożenie karą pozbawienia wolności zarówno dolne (3 miesiące), jak i górne (2 lata), jeżeli sprawa o przestępstwo określone w art. 4 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu rozpoznawana jest w postępowaniu przyspieszonym w czasie obowiązywania stanu wojennego.Wykładnia art. 19 dekretu o postępowaniach szczególnych (...), który stanowi: "W postępowaniu przyspieszonym sąd może wymierzyć karę pozbawienia wolności do lat 2, a grzywnę orzekaną obok kary pozbawienia wolności do 100.000 zł", nie upoważnia do zajęcia stanowiska, aby przez ustalenie górnej granicy wymiaru kary 2 lat pozbawienia wolności, jaką w postępowaniu przyspieszonym sąd może wymierzyć, ustalone zostało tym samym nowe ustawowe zagrożenie - zarówno dolne, jak i górne - za przestępstwa podlegające rozpoznaniu w postępowaniu przyspieszonym wymienione w art. 18 tego dekretu. Ustalenie bowiem, że sąd może wymierzyć karę pozbawienia wolności do lat 2, oznacza, że nie istnieją prawne możliwości wymierzenia w postępowaniu przyspieszonym kary pozbawienia wolności przekraczającej 2 lata także wówczas, gdy górne ustawowe zagrożenie za dane przestępstwo przekracza 2 lata pozbawienia wolności. Natomiast jeżeli górne ustawowe zagrożenie za dane przestępstwo jest niższe od lat 2, nie jest również możliwe wymierzenie w postępowaniu przyspieszonym kary wyższej, przekraczającej górną wysokość tego zagrożenia.Z unormowania art. 19 cytowanego dekretu o postępowaniach szczególnych (...) co do możliwości wymierzenia przez sąd kary do 2 lat pozbawienia wolności nie można wysnuwać także wniosku, że dolne ustawowe zagrożenie za dane przestępstwo uległo zmianie i wynosi 3 miesiące ze względu na okoliczność, iż w art. 19 tego dekretu mowa jest tylko o górnej granicy wymiaru kary pozbawienia wolności, natomiast dolna granica kary pozbawienia wolności wynosi - zgodnie z zasadami ogólnymi - 3 miesiące (art. 32 § 1 k.k.).Za taką wykładnią art. 19 dekretu o postępowaniach szczególnych (...) przemawia przede wszystkim treść art. 20 ust. 1 i 2 dekretu, który stanowi m.in., że w wypadku, gdy sąd przewiduje możliwość wymierzenia kary pozbawienia wolności powyżej 2 lat lub orzeczenia obok tej kary grzywny powyżej 100.000 zł, rozpoznanie sprawy w trybie postępowania przyspieszonego nie jest dopuszczalne i sprawę należy przekazać do postępowania w trybie uproszczonym lub też zwyczajnym. Podobnie kwestię tę reguluje art. 451 k.p.k.Reasumując - należy wyrazić pogląd, że art. 19 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156):a) nie ustanawia nowego dolnego i górnego ustawowego zagrożenia karnego za przestępstwa podlegające rozpoznawaniu w postępowaniu przyspieszonym, lecz ustala, że sąd w tym postępowaniu może wymierzyć karę pozbawienia wolności do 2 lat i karę grzywny do wysokości 100.000 zł w wypadku, gdy przepis szczególny przewiduje wyższe ustawowe zagrożenie karą pozbawienia wolności i karą grzywny orazb) nie upoważnia sądu do wymierzenia kary poniżej ustawowego zagrożenia za dane przestępstwo w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu przyspieszonym.W związku z tym wymierzenie oskarżonemu przez Sąd Rejonowy za przestępstwo określone w art. 4 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności w postępowaniu przyspieszonym nastąpiło z obrazą tego przepisu, ponieważ dolne ustawowe zagrożenie za to przestępstwo wynosi 1 rok pozbawienia wolności, a Sąd Rejonowy nie zastosował nadzwyczajnego złagodzenia kary, nie wynika to bowiem z treści wyroku.Należało więc zmienić wyroki Sądu Rejonowego i Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej kary i wymierzyć oskarżonemu karę pozbawienia wolności w granicach ustawowego zagrożenia, określonego w art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy.III. Sąd Najwyższy, wymierzając oskarżonemu za przypisany mu czyn karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny, uznał, że kary te powinny spełnić swoje cele zapobiegawcze i wychowawcze. Oskarżony bowiem był już karany za czyn o charakterze chuligańskim i odbywał karę 1 roku pozbawienia wolności, został też warunkowo zwolniony z odbycia reszty kary, opinię w miejscu zamieszkania ma złą, nadużywa alkoholu i wywołuje awantury, a - jak wynika z wywiadu środowiskowego - gospodarstwo rolne (około 2 ha) prowadzi matka oskarżonego. Oskarżony nie dopełnił również obowiązków meldunkowych, nie miał też dowodu osobistego i skazany został przez kolegium do spraw wykroczeń na karę grzywny.Okoliczności te przemawiają przeciwko warunkowemu zawieszeniu wykonania kary także ze względów na społeczne oddziaływanie kary.Dotychczasowy tryb życia oskarżonego nie uzasadnia przekonania, że pomimo niewykonywania kary oskarżony będzie przestrzegał porządku prawnego i zasad współżycia społecznego, a zwłaszcza że nie popełni ponownie przestępstwa (...).