IV CR 500/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Marmaj, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jadwigi J. i Grzegorza J. przeciwko Kazimierze W. i Annie M. o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji obu pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 30 lipca 1981 r.zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej przeproszenia i powództwo w tej części oddalił, w pozostałej części rewizję oddalił, zniósł wzajemnie koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki, uwzględniając częściowo powództwo, zakazał pozwanym naruszania dóbr osobistych powodów, a to ich nietykalności cielesnej przez bicie ich po całym ciele, godności osobistej powodów przez ich pomawianie i wyzywanie słowami wulgarnymi i obraźliwymi; nakazał pozwanym, aby przeprosiły powodów przez wysłanie pod ich adresem pisma o treści przepraszającej powodów za zajścia między stronami w dniu 9.V.1981 r. w O. w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku.Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 9.V.1981 r. strony spotkały się w mieszkaniu chorej Karoliny S. Strony starają się nią opiekować i na tym tle i na tle pretensji majątkowych doszło między nimi do zajścia polegającego na tym, że sobie wzajemnie zarzucały, iż są złodziejami, używając słów wulgarnych, obraźliwych i bijąc się wzajemnie. Zachowania się pozwanych nie usprawiedliwia nawet fakt wzajemnego naruszenia ich dóbr osobistych przez powodów.W rewizji od tego wyroku pozwane wnoszą o jego zmianę i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżące zarzucają naruszenie prawa materialnego oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału. W istocie jednak wywody skarżących zmierzają do przedstawienia własnego stanu faktycznego; podkreślają one, że miały miejsce tylko obronne ich działania, co powinno je usprawiedliwić.Zarzuty te są nieuzasadnione. Sąd Wojewódzki prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie dopuszczając się uchybienia art. 233 § 1 k.p.c.Fakt zaś, że miały miejsce wzajemne naruszenia dóbr osobistych, nie prowadzi sam przez się do oddalenia powództwa. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 30.IV.1970 r. II CR 103/70 (OSPiKA 1971, poz. 83), w razie wzajemnych naruszeń nietykalności cielesnej i czci nie znoszą się wzajemnie przysługujące stronom roszczenia o zakazanie tych naruszeń.Przepis art. 5 k.c. może jednak uzasadniać ograniczenie sankcji. Tym też kierował się Sąd Wojewódzki, częściowo oddalając powództwo.Niemniej jednak zaskarżony wyrok podlega częściowej zmianie i powództwo oddaleniu w dalszej części. Chodzi o orzeczoną przez Sąd Wojewódzki sankcję w postaci nakazania przeproszenia przez "wysłanie" na adres powodów "pisma o treści przepraszającej".Podobnie jak każda w ogóle sankcja wiążąca się z ochroną dóbr osobistych (art. 23-24 k.c.), treść oświadczenia mającego charakter przeproszenia musi odpowiadać nie tylko rodzajowi naruszonego dobra osobistego, ale także mieć na względzie intensywność naruszenia chronionego prawnie dobra i okoliczności towarzyszące jego naruszeniu.Przeproszenie osoby dotkniętej w swoich dobrach osobistych może mieć charakter samodzielny lub też stanowić obok zakazu naruszenia dóbr osobistych dalszą sankcję.Jednakże przeproszenie ma swoisty charakter i różni się od innych oświadczeń w rozumieniu art. 24 k.c. Nie w każdym wypadku naruszenie dóbr osobistych może dawać rzeczywistą odpowiednią satysfakcję prawną i moralną. Nie można abstrahować od tego, że "przeproszenie" ze względu na swoje elementy moralno-psychologiczne, mające na celu przywrócenie dobrych i poprawnych stosunków, nie zawsze będzie mogło wywierać zamierzone skutki i to Sąd orzekający powinien mieć na względzie. Dotyczy to między innymi sytuacji, gdy miało miejsce wzajemne naruszenie dóbr osobistych. Wówczas pożądane byłyby z reguły wzajemne "przeproszenia" i tylko w zasadzie one mogłyby spełnić zamierzony skutek prawny i moralny. Poza tym "przeproszenie" - ze względu na jego spontaniczny w zasadzie charakter - mogłoby odgrywać doniosłą rolę w wypadku zawarcia ugody w procesie dotyczącym naruszenia dóbr osobistych. W tym bowiem wypadku wola pojednania nadaje przeproszeniu właściwy sens.W stanie faktycznym ustalonym przez Sąd Wojewódzki nie można dopatrzyć się okoliczności uzasadniających dodatkową sankcję w postaci zobowiązania do przeproszenia. Powinien bowiem wystarczyć prewencyjny zakaz naruszania dóbr osobistych.Niezależnie od tego należy stwierdzić, że sposób sformułowania tej części sentencji zaskarżonego wyroku, która dotyczy przeproszenia, nie odpowiada wymaganiu, stosownie do którego sentencja wyroku powinna zawierać między innymi ściśle zindywidualizowane określenie czynności, która ma być dopełniona (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30.XII.1971 r. III CZP 87/71, "Informacja Prawnicza" 1971, nr 12, poz. 1). Sąd nie może ograniczyć się do takiej formuły sentencji wyroku, w której sformułowanie treści oświadczenia, w tym także przeproszenia, pozostawia się stronie pozwanej. Tego rodzaju sposób formułowania sentencji wyroku nie odpowiada zasadzie, że sentencja wyroku musi być definitywna i kategoryczna i nie można jej konkretyzacji pozostawić którejkolwiek ze stron. Dlatego także ze względu na art. 1051-1052 k.p.c. sentencja wyroku powinna określać definitywnie i bez reszty treść oświadczenia, w tym także przeproszenia. Sformułowanie tekstu przeproszenia czy innego oświadczenia należy zatem do sądu.Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku.