III UZP 18/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: W. Dębicka, M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Perestaj, S. Rejman, J. Sokołowski (współsprawozdawca i autor uzasadnienia), A. Szczurzewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości - skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego - o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy konieczność osobistego sprawowania opieki nad innym chorym członkiem rodziny, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 1975 r., Nr 34, poz. 188 z późn. zm.) uprawnia pracownika do otrzymania zasiłku opiekuńczego także wówczas, gdy ten inny chory członek rodziny pozostaje z pracownikiem we wspólnym gospodarstwie domowym tylko przez okres swojej choroby?"powziął uchwałę następującej treści:Konieczność osobistego sprawowania opieki nad innym chorym członkiem rodziny, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 1975 r., Nr 34, poz. 188 z późn. zm.) uprawnia pracownika do otrzymania zasiłku opiekuńczego także wówczas, gdy ten inny chory członek rodziny pozostaje z pracownikiem we wspólnym gospodarstwie domowym tylko przez okres swojej choroby. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego powstało na tle rozbieżności między praktyką organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a orzecznictwem okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, dotyczącej kwestii, czy dla nabycia przez pracownika prawa do zasiłku opiekuńczego konieczne jest, aby chory członek jego rodziny wymagający opieki pozostawał z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, to jest nie tylko w okresie trwania choroby, lecz także przed tym okresem.W świetle art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1975 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188) zasiłek opiekuńczy przysługuje także pracownikowi zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad innym chorym członkiem rodziny nie będącym dzieckiem w wieku do lat ośmiu oraz chorym dzieckiem w wieku do lat 14.Zgodnie z ust. 2 tego artykułu za innych członków rodziny, o których mowa w ust. 1 pkt 3, uważa się: małżonka, rodziców, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku ponad czternaście lat - jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z pracownikiem.Z treści cytowanego ust. 1 art. 30 ustawy wynika, że określono w nim warunki powstania prawa pracownika do zasiłku opiekuńczego, natomiast ust. 2 i 3 tego przepisu zawierają definicję wyrażenia "inny chory członek rodziny" oraz słowa "dzieci", użytych w ust. 1 i 2. Innymi członkami rodziny pracownika w rozumieniu ust. 1 pkt 3, art. 30 ustawy są tylko te osoby spośród wymienionych w ust. 2 tego przepisu, które pozostają z pracownikiem we wspólnym gospodarstwie domowym.Nie jest możliwe dostatecznie ścisłe i wyczerpujące wyliczenie elementów, których wystąpienie wskazuje na pozostawanie członków rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym, ze względu na złożoność sytuacji faktycznych występujących w życiu, zależnych niejednokrotnie od warunków środowiska, czy specyfiki danego zawodu. Dlatego ocena, czy osoba wymieniona w ust. 2 art. 30 ustawy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pracownikiem, zależy od okoliczności konkretnego przypadku.Przykładowo świadczyć o tym będzie wspólne zamieszkiwanie w charakterze okresowego lub stałego domownika, udział i wzajemna współpraca przy załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, wspólne korzystanie ze sprzętu i urządzeń domowych, czy spożywanie posiłków itp.Wykładnia językowa i funkcjonalna wymienionego przepisu ustawy prowadzą do wniosku, że dla uznania osoby wymienionej w jego ust. 2 za członka rodziny pracownika w rozumieniu ust. 1 pkt 3 wystarcza, jeżeli osoba ta pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pracownikiem tylko w okresie trwania jej choroby. Inaczej mówiąc pozostawanie w tym okresie we wspólnym gospodarstwie domowym z pracownikiem powoduje, że jest ona członkiem jego rodziny, dzięki czemu zostaje spełniony jeden z warunków nabycia przez pracownika prawa do zasiłku opiekuńczego.Przykładowo pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pracownikiem osoba wymieniona w art. 30 ust. 2 ustawy, która na czas choroby zamieszkała u pracownika w charakterze domownika ze względu na konieczność sprawowania nad nią osobistej opieki.Za takim wnioskiem przemawia argument, że w art. 30 ustawy nie oznaczono okresu pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym, odmiennie niż przykładowo w art. 9 ust. 2 czy w art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy emerytura nie przysługuje małżonkowi, który przez ostatnie 5 lat przed przekazaniem gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu nie pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, a w myśl jej art. 14 ust. 1 pkt 1 dodatek do emerytury i renty dla osoby, o której mowa w art. 12 pkt 2, przysługuje, jeżeli osoba ta pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem co najmniej przez 10 lat przed przekazaniem gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu.W przypadku więc, gdy ustawodawca przywiązywał znaczenie do odpowiednio długiego okresu pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym, dał temu wyraz w treści przepisu.Brak oznaczenia tego okresu w omawianym art. 30 ustawy z 17 grudnia 1974 r. powoduje, że pogląd, iż członkiem rodziny pracownika w rozumieniu ust. 1 pkt 3 tego przepisu może być osoba wymieniona w gospodarstwie domowym z pracownikiem także przed zachorowaniem, wprowadza nie przewidziane przez ustawodawcę dodatkowe ograniczenie podmiotowe zasięgu wyrażenia "członek rodziny", którego znaczenie ustawodawca już sam zawęził. Treść tego przepisu nie daje podstawy do dalszego zwężenia zakresu jego zastosowania, gdyż jego językowa interpretacja nie prowadzi do przyjęcia normy pozbawionej uzasadnienia aksjologicznego. Podstawy takiej nie dają także inne przepisy ustawy.Za udzieleniem odpowiedzi twierdzącej na postawione pytanie przemawia także faktyczna rola społeczna przepisów normujących zasiłek opiekuńczy oraz cel przyświecający ustawodawcy przy wprowadzeniu świadczenia ubezpieczeniowego w tej postaci, polegający na ochronie interesu rodziny pracowniczej.Wykładnia, według której przesłanka pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z pracownikiem jest spełniona dopiero wtedy, gdy chory członek rodziny pozostawał w tym gospodarstwie także przed zachorowaniem, prowadzi do skutków nie zamierzonych przez ustawodawcę i nie nadających się do zaakceptowania.Przykładowo nie znalazłby bowiem w razie zachorowania koniecznej opieki ze strony pracownika, członek jego rodziny, którego przyjęcie do wspólnego gospodarstwa domowego zbiegło się z wystąpieniem choroby.Wychodząc z powyższych założeń na postawione pytanie prawne należało odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.