VI KZP 20/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Borodej, R. Góral, Z. Halota, J. Mikos (współsprawozdawca), S. Pawela (sprawozdawca), W. Sutkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1982 r. o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów następującego zagadnienia prawnego:"1. Czy w wypadku skazania na karę grzywny i niewykonania zastępczej kary pozbawienia wolności za tę grzywnę przed dniem 7 czerwca 1982 r. należy obecnie dokonać zmiany postanowienia o zastępczej karze pozbawienia wolności stosownie do art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 16, poz. 125)?2. W wypadku udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie zawarte w pkt 1 - czy podstawą zmiany postanowienia dotyczącego zastępczej kary pozbawienia wolności powinien być art. 17 § 1 k.k.w. w zakresie grzywien orzeczonych w rozmiarze od 1.000 zł do 5.000 zł, a art. 26 § 1 k.k. w stosunku do skazanych, którym wymierzono karę grzywny powyżej 5.000 zł?"Uzasadnienie faktyczneZmiany wprowadzone przez wymienioną ustawę z dnia 26 maja 1982 r. w zakresie dotyczącym art. 37 § 1 k.k. podwyższają granicę grzywny, która nie podlega zamianie na zastępczą karę pozbawienia wolności, z 1.000 do 5.000 zł oraz zmieniają wielkość równoważnika za nie uiszczoną grzywnę z "50 do 150" na "200 do 600 zł" za jeden zastępczej kary pozbawienia wolności.Ustawa ta nie zawiera przepisów intertemporalnych, przy jej wykładni zatem mają zastosowanie ogólne reguły obowiązujące w wypadku zmiany ustawy, które określa art. 2 § 1 k.k.Ze względu na to, że przepis ten za punkt wyjścia do oceny, którą ustawę należy stosować w razie konkurencji ustaw, przyjmuje czas orzekania - oznacza to, że prawomocne wyroki nie podlegają zmianie z mocy omawianej ustawy. Ustawodawca oddaje tym samym pierwszeństwo zasadzie stałości wyroków.Jeżeli jednak w trakcie wykonania kary powstanie potrzeba orzekania co do kary zastępczej, np. w wypadku, gdy w wyroku kary tej nie określono (art. 152 § 2 k.k.w.), albo w razie stosowania korzystniejszych przeliczników po spełnieniu warunków określonych w art. 153 k.k.w., to należy stosować nowe zasady określania zamienników. Nie dotyczy to jednak wypadków zarządzenia wykonania kary zastępczej określonej w wyroku.Należy również dopuścić możliwość stosowania nowych zamienników w sytuacji, gdy sąd odwoławczy zastosuje je do kary orzeczonej wobec oskarżonego, który zaskarżył wyrok, a istnieją podstawy przewidziane w art. 384 k.p.k. do takiej samej zmiany wyroku na rzecz współoskarżonych, którzy środka odwoławczego nie wnieśli.Natomiast art. 17 § 1 i art. 26 § 1 k.k.w. nie mogą stanowić podstawy prawnej do stosowania nowych zasad określania zamienników. Oba te przepisy bowiem normują zasady postępowania przy wykonaniu orzeczeń i nie mogą być stosowane do zmiany treści samych orzeczeń. W szczególności zmiana przepisów prawa karnego po uprawomocnieniu się wyroku nie stanowi przyczyny wyłączającej postępowanie w znaczeniu art. 17 § 1 k.k.w., a art. 26 § 1 dotyczy wyłącznie orzeczeń wydanych w postępowaniu wykonawczym i nie można w tej drodze zmienić treści jakiejkolwiek części wyroku.Jednym z założeń cytowanej ustawy o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach było niewątpliwie ograniczenie liczby rozmiarów wykonywanych zastępczych kar pozbawienia wolności za grzywnę. Jednakże ustawodawca zdecydował, że będzie to miało zastosowanie w sytuacji stosowania nowych zasad dotyczących nie tylko zamienników, ale także grzywien w zmienionych granicach ich wysokości (...).