IV KZ 188/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Gdowski.Sędziowie: T. Krokosz, S. Kotowski (sprawozdawca).Prokurator: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ryszarda S., Jana P., Jerzego M., Karola B., Władysława S., Edwarda N., Stanisława S., Janusza K., i Romana B., oskarżonych z art. 1 § 3 lit. a) i b) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), z powodu zażalenia oskarżonych na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach - Ośrodka Zamiejscowego w Radomiu z dnia 4 października 1961 r., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury postanowiłzmienić zaskarżone postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach - Ośrodka Zamiejscowego w Radomiu w ten sposób, że orzeczone w stosunku do oskarżonych: Ryszarda S., Kazimierza W., Eugeniusza S., Karola B., Eugenii S., Jerzego M., Alfonsa B., Stanisława S., Jana P., Janusza K., Aleksandra S., Edwarda N., Adolfa P., Romana B. i Władysława S. kary zastępcze w wysokości po trzy lata więzienia zamienić na kary zastępcze w wysokości po dwa lata więzienia.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Kielcach - Ośrodek Zamiejscowy w Radomiu postanowieniem wydanym w trybie art. 412 § 1 k.p.k. w dniu 4 października 1961 r. wymierzył wyżej wymienionym skazanym kary zastępcze po 3 lata więzienia wobec nieuiszczenia przez nich - w wyznaczonych terminach - wymierzonych im kar grzywny.W zażaleniach na to postanowienie skazani: Ryszard S., Jan P., Jerzy M., Edward N. i Stanisław S. wnoszą o uchylenie powyższego postanowienia, a skazani: Karol B., Władysław S., Janusz K., i Roman B. - o jego zmianę przez obniżenie kary zastępczej z trzech na dwa lata więzienia.Zażalenie skazanego Ryszarda S. zarzuca, że wobec wymierzenia mu kary zasadniczej dożywotniego więzienia - wymierzenie mu kary zastępczej więzienia narusza przepis art. 39 § 1 k.k. i na gruncie kodeksu karnego powinno być uznane za niedopuszczalne, praktycznie zaś jest ono niewykonalne.Zażalenie oskarżonego Jerzego M. kwestionuje możliwość wymierzenia kary zastępczej pozbawienia wolności obok wymierzonej mu kary zasadniczej 15 lat więzienia, a więc w najwyższym wymiarze terminowego pozbawienia wolności, który, zdaniem zażalenia, nie może być przekroczony przez wymierzenie kary zastępczej pozbawienia wolności - tak samo jak przy orzekaniu kary łącznej.Zażalenia pozostałych skazanych zarzucają bądź naruszenie art. 2 § 1 k.k. przez zastosowanie przy orzekaniu kary zastępczej przepisu art. 43 § 4 k.k. w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z dnia 16 listopada 1960 r. o zmianie przepisów dotyczących kary grzywny, kosztów i opłat sądowych w sprawach karnych (Dz. U. Nr 51, poz. 299), mimo że czyny objęte skazaniem zostały popełnione i osądzone przed wejściem w życie tej ustawy, bądź też naruszenie nie wskazanych w zażaleniach przepisów o trybie ściągania grzywien przez to, że Sąd Wojewódzki wymierzył skazanym kary zastępcze więzienia przed sprawdzeniem niemożności ściągnięcia grzywien.Spośród tych zarzutów słuszny jest tylko zarzut naruszenia art. 2 § 1 k.k., powstałego wskutek dokonania zamiany orzeczonych grzywien na kary zastępcze po 3 lata więzienia zamiast po 2 lata więzienia.Jak wynika z treści wydanego w tej sprawie wyroku, przestępstwa, za które wnoszący zażalenia zostali skazani, zostały popełnione w okresie do końca września 1959 r., a zatem kara zastępcza więzienia przy zamianie im grzywien na tę karę nie może przekroczyć dwóch lat, tj. górnej granicy określonej przepisem § 4 art. 43 k.k. w brzmieniu sprzed noweli wprowadzonej ustawą z dnia 16 listopada 1960 r., gdyż przepis ten w pierwotnym brzmieniu był łagodniejszy, wobec czego w myśl art. 2 § 1 k .k. należy go w tym wypadku zastosować.Z tych przyczyn, na zasadzie art. 386 k.p.k., należałoby zaskarżone postanowienie zmienić w tym zakresie również w stosunku do tych skazanych, którzy zażalenia nie wnieśli, a mianowicie w stosunku do skazanych: Kazimierza W., Eugeniusza S., Eugenii S., Aleksandra S. i Adolfa P.Pozostałe zarzuty zawarte w zażaleniach skazanych nie są słuszne.Co do skazanych na zasadnicze kary po 15 lat więzienia Jana P. i Jerzego M., jak również na kary po 14 lat więzienia Karola B. i Władysława S. należy stwierdzić, że kara zasadnicza i kara zastępcza pozbawienia wolności ulegają wykonaniu oddzielnie nawet wówczas, gdy suma tych kar przekracza granice określone dla zasadniczej kary pozbawienia wolności. Pogląd ten wydaje się jedynie trafny w świetle przepisu art. 33 § 1 k.k., który ma zastosowanie także wówczas, gdy kara grzywny zostaje zamieniona na karę zastępczą pozbawienia wolności. Podobnie należy ocenić sytuację, gdy grzywnę wymierzono obok kary dożywotniego więzienia. Wymierzenie tych kar w zbiegu jest dopuszczalne, skoro ustawa zabrania jedynie wymierzania kary grzywny obok kary śmierci (§ 2 art. 33 k.k.). Muszą mieć zatem zastosowanie dalsze przepisy ustawy, które regulują sposób wykonania tej kary i zamiany jej na karę zastępczą pozbawienia wolności, gdyż sama ewentualna praktyczna niemożliwość wykonania tej kary nie może stanowić przeszkody do stosowania przepisu art. 43 § 1 k.k., mającego charakter obligatoryjny ("sąd zamienia grzywnę ...").Niesłuszny jest również zawarty w zażaleniach zarzut co do przedwczesnego powzięcia przez Sąd Wojewódzki decyzji o zamianie grzywny na karę zastępczą, albowiem stwierdzenie Sądu, iż wymierzone skazanym grzywny nie są ściągalne, znajduje pełne uzasadnienie w dokumentach, wykazujących nieściągalność grzywien w drodze egzekucyjnej.Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.