I KR 271/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gajewski. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), J. Mikos. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Olborski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Stanisława P., oskarżonego z art. 218 § 1 i art. 266 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 28 maja 1982 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) przyjął jako równoważnik zamiany grzywny na karę zastępczą pozbawienia wolności kwotę 200 zł za jeden dzień pozbawienia wolności;b) przyjął jako równoważnik zaliczenia tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej grzywny kwotę 500 zł za jeden dzień zaliczonego aresztu;2) w pozostałych zaskarżonych częściach wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 28 maja 1982 r. Stanisław P. został skazany na podstawie art. 218 § 1 oraz art. 36 § 2 i 4 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny z zamianą - w razie nieuiszczenia w terminie - na karę zastępczą pozbawienia wolności, przyjmując jeden dzień tej kary za równoważny 100 zł grzywny, za czyn wyczerpujący znamiona przestępstw określonych w art. 218 § 1 i art. 266 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k., popełniony w ten sposób, że w okresie od dnia 5 maja 1977 r. do dnia 22 października 1979 r. w R., jako kierownik młyna gospodarczego należącego do miejscowej Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", będąc odpowiedzialny za nadzór i ochronę mienia społecznego, umyślnie nie dopełnił obowiązku prawidłowego nim gospodarowania przez to, iż przyjmując dostawy zbóż oraz wydając produkty zbożowe nie sprawdzał ich zgodności z dowodami dostawy, a w szczególności nie ważył ich, nie mierzył wilgotności zbóż, wykonywał pracę pod wpływem alkoholu lub pił alkohol w godzinach pracy, ze znacznym opóźnieniem sporządzał i przekazywał do księgowości spółdzielni dokumentację przemiałową i finansową oraz pieniądze do kasy pochodzące z utargów za przemiał, czym spowodował niedobór w produktach zbożowych, workach i gotówce w ogólnej wysokości 423.955 zł, ponadto w celu ukrycia tego niedoboru wystawił 19 fikcyjnych dowodów wysyłkowych, podrabiając w niektórych z nich podpisy odbiorców i w ten sposób poświadczając nieprawdę, jakoby przetwory zbożowe były wysłane z młyna do mieszalni pasz w A., czym działał na szkodę Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R.Na podstawie art. 42 § 1 k.k. został orzeczony względem oskarżonego Stanisława P. zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych i materialnie odpowiedzialnych na okres 4 lat.Ponadto na podstawie art. 83 § 1 i 3 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zostało zaliczone oskarżonemu aresztowanie tymczasowe od dnia 19 października 1979 r. do dnia 19 października 1981 r. i uznano karę pozbawienia wolności za odbytą w całości, a na poczet orzeczonej kary grzywny zaliczono mu aresztowanie tymczasowe od dnia 20 października 1981 r. do dnia 3 listopada 1981 r., przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny 200 zł i uznając, że w ten sposób oskarżony grzywnę uiścił w wysokości 3.000 zł.Wyrok ten został zaskarżony przez prokuratora (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest zasadna, przy czym w wyroku należało dokonać zmian na korzyść oskarżonego, będących następstwem nowelizacji niektórych przepisów kodeksu karnego.Nie można się zgodzić z wywodami rewizji, że kara wymierzona oskarżonemu za przypisane mu przestępstwo - mając na względzie wszystkie jej składniki - wykazuje cechy rażącej łagodności w rozumieniu art. 387 pkt 4 k.p.k. Nie może być przekonującym argumentem, wskazującym na potrzebę podwyższenia wymiaru kary pozbawienia wolności, powołanie się rewizji na okoliczność, że po pierwszym rozpoznaniu sprawy wymierzono oskarżonemu karę pozbawienia wolności w maksymalnej wysokości, przewidzianej w art. 218 § 1 k.k. Rozstrzygnięcie to nie odpowiadało przecież urzędowi prokuratorskiemu, skoro następnie - w wyniku uwzględnienia rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego - Sąd Najwyższy uchylił wyrok i wyrok będący przedmiotem zaskarżenia jest już trzecim z kolei wyrokiem wydanym w niniejszej sprawie.Nie można pomijać, że powołany w rewizji wyrok dotyczył niedoboru w wysokości 538.499,17 zł, a więc w wysokości ponad 100.000 zł wyższej od kwoty niedoboru określonej w wyroku, będącym przedmiotem zaskarżenia. Nie sposób także nie uwzględnić, że od wydania powołanego w rewizji wyroku upłynęło prawie 2 lata, przy czym upływ czasu nie został zawiniony przez oskarżonego.Sąd pierwszej instancji samodzielnie rozstrzyga kwestie wymiaru kary i nie jest w jakimkolwiek stopniu związany rozstrzygnięciami zawartymi w poprzednich uchylonych wyrokach, z wyjątkiem tych, co do których zachodzi zakaz reformationis in peius.Ponadto argumentacja rewizji przywiązuje szczególną wagę do form niedopełnienia przez oskarżonego obowiązków i przekraczania zakresu uprawnień, co dało podstawę do twierdzenia, że niedobór był objęty winą umyślną oskarżonego, który w dodatku ukrywał fakt jego wystąpienia.Sąd Wojewódzki w sposób prawidłowy docenił wagę i znaczenie okoliczności obciążających, związanych ze sposobem działania oskarżonego, i nie można uznać, że okoliczności te bez uwzględnienia wielu innych okoliczności dawały podstawę do wymierzenia kary pozbawienia wolności w górnej granicy ustawowego zagrożenia. Oskarżony - tak jak każdy pracownik gospodarki uspołecznionej - miał nad sobą przełożonych - w konkretnym wypadku w zarządzie gminnej spółdzielni, a ponadto nadzór nad gospodarowaniem powierzonymi mu składnikami majątkowymi sprawowała księgowość. Rewizja zdaje się tych faktów nie dostrzegać, mimo że ze strony tych ogniw istniały pewne zaniedbania w zakresie nadzoru nad pracą oskarżonego, co nie może pozostawać bez wpływu na wymiar kary w stosunku do oskarżonego.Wprawdzie wysokość niedoboru przekracza granicę mienia społecznego określoną jako mienie znacznej wartości, jednakże w praktyce sądowej spotyka się sprawy o niedobory przewyższające wielokrotnie wysokość niedoboru przypisanego oskarżonemu.Wbrew odmiennemu stanowisku wyrażonemu w rewizji - nie można uznać, że stanowi okoliczność obciążającą brak dobrowolnego pokrycia przez oskarżonego szkody w mieniu społecznym, będącej następstwem niedoboru. Jeżeli bowiem dobrowolne wyrównanie wyrządzonej w mieniu społecznym szkody można traktować - z jednej strony - jako okoliczność łagodzącą, a w wypadku wyrównania w całości szkody wyrządzonej niedoborem jako przesłankę nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. 218 § 2 k.k.), to nie można - z drugiej strony - faktu niewyrównania szkody, będącej następstwem niedoboru, uznawać za okoliczność wpływającą na zaostrzenie kary. Nie można też nie uwzględniać tego, że sprawca, nie posiadający majątku, utrzymujący się wraz z rodziną z pracy w gospodarce uspołecznionej, będzie w stanie pokryć dobrowolnie kilkusettysięczny niedobór, jeżeli z jego powstania nie odniósł jakichkolwiek korzyści. Ponadto mogą przecież zachodzić wątpliwości co do wysokości zaistniałego niedoboru i co do przyczynienia się innych osób do spowodowania tego niedoboru.Artykuł 363 § 2 k.p.k. stwarza sądowi karnemu możliwość zasądzenia odpowiedniego odszkodowania na rzecz pokrzywdzonej instytucji w razie spowodowania niedoboru. Rewizja nie zakwestionowała stanowiska sądu, który uznał, że nie można określić wysokości odszkodowania należnego pokrzywdzonej instytucji, a jedynie starała się wykazać, że brak dobrowolnego naprawienia szkody stanowi okoliczność obciążającą (...).