IV CR 290/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Gola, M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 1982 r. sprawy z powództwa Macieja S. i Bronisławy G. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w K.W. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 30 marca 1982 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: zasądzone na rzecz każdego z powodów kwoty po 89.730 zł z odsetkami obniżył do kwot po 84.730 zł z odsetkami, poza tym oddalił rewizję; zasądził od PZU na rzecz każdego z powodów kwoty po 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Wojewódzkiego, w styczniu 1980 r., w rurze wodociągowej zakopanej w ulicy (pod chodnikiem) na głębokości 1,5 m, na odcinku pomiędzy zasuwą a budynkiem powodów, powstała, wskutek wady materiałowej, mała dziura. Woda sącząca się przez tę dziurę zmoczyła lessowe podłoże fundamentowe. Less jako grunt makroporowaty doznał tzw. samouszczelnienia, co sprawiło, że ziemia pod budynkiem obsunęła się. W rezultacie doszło do uszkodzenia budynku. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego PZU na rzecz każdego z powodów po 75.730 zł tytułem kosztów zabezpieczenia budynku i przywrócenia go do stanu poprzedniego, po 9.000 zł za zniszczone ziemniaki oraz po 5.000 zł tytułem zwrotu kosztów najmu lokali za okres, w którym konieczne było opróżnienie budynku.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji PZU Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Paragraf 18 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych (Dz. U. Nr 49, poz. 303) stanowi, że za szkodę w budynku uważa się zmniejszenie wartości budynku spowodowane jego uszkodzeniem, jeżeli przyczyną uszkodzenia jest: pożar, uderzenie pioruna, powódź, huragan, lawina, trzęsienie, wszelkiego rodzaju wybuchy, upadek pojazdu powietrznego, grad oraz zapadanie i usuwanie się ziemi. W odniesieniu do tej ostatniej przyczyny § 3 pkt 5 powołanego rozporządzenia zastrzega, że nie uważa się za szkodę następstw zapadania lub usuwania się ziemi, jeżeli jest ono wynikiem działalności ludzkiej, jak wykopy ziemne, eksploatacja bogactw mineralnych itp.Nauka prawa odróżnia działania człowieka od zdarzeń nie będących działaniami, tzn. od zdarzeń niezależnych od woli ludzkiej i określa je jako zdarzenia w ścisłym tego słowa znaczeniu. Należą do nich (też nie będące działaniami) zdarzenia losowe. Niektóre z nich mogą być jednak następstwem działania człowieka. Paragraf 18 ust. 1 rozporządzenia wymienia właśnie zdarzenia losowe. Spośród nich uderzenie pioruna, huragan czy grad nie może być następstwem działania. Natomiast takie zdarzenie losowe jak pożar, wybuch, upadek pojazdu powietrznego, zapadanie i usuwanie się ziemi, a nawet lawina - może być następstwem działania.Gdyby nie było zastrzeżenia zawartego w § 3 pkt 5 rozporządzenia, to PZU odpowiadałby za szkodę powstałą w ubezpieczonym budynku, spowodowaną zapadaniem lub usuwaniem się ziemi w każdym wypadku zaistnienia tego zdarzenia, tzn. nawet w wypadku, gdy pomiędzy działaniem człowieka a zapadaniem lub usuwaniem się ziemi zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Wyżej powołana treść § 3 pkt 3 rozporządzenia, przy uwzględnieniu ilustrujących tę treść przykładów co do wykopów i eksploatacji, przemawia za stanowiskiem, że nie uważa się zapadania lub usuwania się ziemi za to zdarzenie w sytuacji, gdy jest ono wynikiem, a zatem - bezpośrednim następstwem działalności ludzkiej, inaczej mówiąc - gdy pomiędzy działaniem a zapadaniem lub usuwaniem się ziemi zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Stąd paragraf 3 pkt 5 rozporządzenia wyłącza odpowiedzialność PZU za szkodę powstałą w ubezpieczonym budynku, spowodowaną zapadaniem lub usuwaniem się ziemi tylko w wypadku, gdy pomiędzy działaniem człowieka a tym zdarzeniem zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W pozostałym zakresie, przewidzianym przez § 18 ust. 1 rozporządzenia, PZU odpowiada za szkodę powstałą w budynku, mianowicie gdy działanie człowieka jest przyczyną pośrednią zapadania lub usuwania się ziemi, gdy działanie stworzyło warunki do powstania innych zdarzeń, z których dopiero ostatnie stało się przyczyną zapadania lub usuwania się ziemi, gdy pomiędzy działaniem a zapadaniem się ziemi nie zachodzi związek przyczynowy, a także wtedy, gdy zapadanie lub usuwanie się ziemi nie jest następstwem działania.W sprawie biegły podał, że chodzi o rurę, która ponad 10 lat znajduje się już w ziemi. Pomiędzy działaniem człowieka, który przed ponad 10 laty wyprodukował rurę z materiału nieodpowiedniej jakości a zdarzeniem polegającym na obsuwaniu się ziemi, nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W konsekwencji, PZU odpowiada za szkodę powstałą w ubezpieczonym budynku powodów spowodowaną tym obsunięciem się ziemi.Jako podstawę prawną określenia wysokości odszkodowania za uszkodzony budynek biegły wskazał przepisy m.in. wyżej powołanego rozporządzenia, a jako faktyczne dane wyjściowe przyjął dane zawarte w aktach szkodowych PZU. Podał też, że powodowie w 90% usunęli uszkodzenie budynku. PZU nie kwestionował opinii. Zarzut rewizji, że w sprawie doszło do naruszenia § 22-24 rozporządzenia, okazuje się więc chybiony.Natomiast żadne z postanowień rozporządzenia, o którym mowa, nie przewiduje naprawienia przez PZU szkody powodów polegającej na poniesieniu przez nich kosztów najmu lokalu za okres, w którym konieczne było opróżnienie budynku.Stąd poza korekturą wyroku Sądu Wojewódzkiego w ostatnio poruszonej kwestii, rewizja ulega oddaleniu (art. 387, art. 390 § 1 k.p.c.).