III UZP 14/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński (sprawozdawca) Sędziowie SN: J. Myślicki, Z. StypułkowskaSentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie Krystyny S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Łodzi o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 4 czerwca 1982 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 20 marca 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy sąd może orzec zgodnie z wolą wnioskodawcy o braku jego uprawnień do renty inwalidzkiej poprzez ustalenie, że nie jest on inwalidą?"podjął następującą uchwałę:Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Krystyna S., ur. dnia 4.I.1944 r., z zawodu nauczycielka, pobierała od dnia 19.V.1980 r. rentę inwalidzką w wymiarze określonym dla inwalidy II grupy z ogólnego stanu zdrowia. Podstawą przyznania wnioskodawczyni tej renty było orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 4.VIII.1980 r., zaliczające wnioskodawczynię do II grupy inwalidów z powodu rozpoznanego u niej stanu depresyjnego reaktywnego.Pismem z dnia 22.VI.1981 r. Zespół Szkół Zawodowych w P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Ł. o zbadanie stanu zdrowia wnioskodawczyni i wydanie orzeczenia o dalszej jej przydatności do zawodu nauczycielskiego.Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 11.VIII.1981 r. wnioskodawczyni została uznana za trwale niezdolną do wykonywania zawodu nauczyciela z powodu schizofrenii i z tej przyczyny równocześnie została zaliczona do II grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Stanowisko Obwodowej Komisji podzieliła Wojewódzka Komisja do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w zaocznym orzeczeniu z dnia 25.VIII.1981 r. Na podstawie tych orzeczeń Komisji Lekarskich Oddział ZUS w Ł. decyzją z dnia 23.X.1981 r. przyznał wnioskodawczyni od dnia 1.IX.1981 r. rentę inwalidzką według II grupy inwalidów.W odwołaniu skierowanym do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawczyni zakwestionowała zasadność tej decyzji ZUS, twierdząc, że w rzeczywistości stwierdzone u niej pierwotne zaburzenia psychiczne miały charakter przejściowy i związane były z nagłą śmiercią jej matki, a ostatnio stan jej zdrowia uległ poprawie i pozwala na kontynuowanie pracy w zawodzie nauczyciela.W toku postępowania przed Okręgowym Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawczyni została poddana obserwacji szpitalnej w Klinice Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Ł., po czym biegli lekarze - psychiatrzy Barbara G. i Andrzej Z. wydali opinię kończącą się następującą konkluzją:"Reasumując dane z przeprowadzonych badań psychiatrycznych, obserwacji szpitalnej, wywiadu od męża pacjentki, badań dodatkowych, w tym badania psychologicznego, biegli lekarze psychiatrzy dochodzą do wspólnych zgodnych wniosków, że obecnie Krystyna S. nie wykazuje żadnych objawów choroby psychicznej i może pracować w zawodzie nauczyciela w pełnym wymiarze godzin".Pod opinią, obok podpisów biegłych lekarzy B. G. i A. Z., umieszczony został - z dodatkiem "vidi" - również podpis kierownika Katedry I Kliniki Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Ł., prof. hab. med. Adama B.W takim stanie postępowania Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne, przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wskazany w uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu pytania przepis art. 59 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 z późn. zm.) ma treść następującą: "Sąd nie może uchylić lub zmienić orzeczenia na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie, chyba że strona przeciwna również wniosła odwołania". Ze sformułowania tego wynika, że sąd nie może pozbawić strony odwołującej się - wbrew jej woli - uprawnień, które zostały tej stronie przyznane zaskarżonym przez nią orzeczeniem i w odwołaniu nie zostały przez samą stronę zakwestionowane. Treść cytowanego przepisu nie upoważnia natomiast do wniosku, że sąd przy rozpoznawaniu odwołania strony może zastąpić wolę strony oraz dokonaną przez samą stronę ocenę, co jest dla niej korzystne, własną wolą i oceną korzyści strony i np. oddalić uzasadnione z prawnego punktu widzenia odwołanie, powołując się na to, że oddalenie odwołania strony będzie w rzeczywistości dla strony korzystniejsze niż jego uwzględnienie. W stanie faktycznym więc, występującym w niniejszej sprawie, nie mogłoby wchodzić w ogóle w rachubę oddalenie odwołania wnioskodawczyni z powołaniem się na przepis art. 59 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, gdyby podniesione przez nią w odwołaniu zarzuty okazały się merytorycznie usprawiedliwione.Postępowanie w sprawie o przysługujące pracownikowi inwalidzkie świadczenie rentowe wszczyna się nie z urzędu, lecz na podstawie wniosku zgłoszonego przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika (por. art. 86 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1966 r. Nr 3, poz. 6 z późn. zm. oraz § 4 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń - Dz. U. Nr 48, poz. 347). Pracownik dysponuje tym wnioskiem i - w zasadzie - może go cofnąć, a także ograniczyć swoje żądania, jeżeli uzna, że kontynuowanie postępowania nie leży w jego interesie lub z innych względów nie jest mu potrzebne. Sytuację taką w postępowaniu przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych przewiduje bezpośrednio przepis art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych.Przepis § 3 art. 37 powołanej ustawy ogranicza wprawdzie obowiązującą również w postępowaniu rentowym zasadę dyspozycyjności dochodzonych przez pracownika roszczeń, co sprawia, że w sytuacjach przewidzianych w tym przepisie (oczywiście z uwzględnieniem treści art. 78), mimo zmierzających w odmiennym kierunku oświadczeń pracownika, postępowanie powinno być kontynuowane i zakończone w sposób zgodny z wymogami prawa, poza tym nie upoważnia on do ignorowania takich oświadczeń pracownika, które zmierzają do ujawnienia prawdy obiektywnej i zakończenia sprawy w sposób zgodny z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym."Słuszny interes pracownika" nie może być rozumiany wyłącznie jako dążenie do przyznania pracownikowi "za wszelka cenę" korzyści majątkowych, choćby korzyść ta nie miała usprawiedliwienia prawnego w konkretnym stanie faktycznym. W szczególności nic nie upoważnia do wniosku, że bezzasadne przyznanie przez organ rentowy 38-letniemu pracownikowi renty inwalidzkiej II grupy na podstawie merytorycznie błędnej opinii lekarskiej KIZ, jakoby pracownik ten był chory psychicznie, jest dla takiego pracownika "korzystne" i leży w jego interesie z tego np. względu, że może on uzyskiwać środki utrzymania bez pracy.Założenie takie byłoby w swej istocie niemoralne i nie mogłoby stanowić podstawy do odmowy zrewidowania przez okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych - na skutek odwołania pracownika - stanowiska zajętego w tym przedmiocie przez organ rentowy. Jest oczywiste, że słuszny interes pracownika polegać może również na tym, by nie korzystać z bezpodstawnie przyznanego mu - wbrew jego woli - statusu osoby chorej psychicznie i niezdolnej do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Jeżeli więc w postępowaniu odwoławczym przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych okaże się, że w rzeczywistości pracownik taki nie jest chory i że nie było merytorycznych podstaw do uznania go za inwalidę i przyznania mu renty inwalidzkiej, a pracownik nie życzy sobie, by renta taka była mu przyznana, okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, uwzględniając odwołanie pracownika, uchyli zaskarżoną decyzję Oddziału ZUS i umorzy postępowanie. Oczywiście uczyni to dopiero po wszechstronnym merytorycznym wyjaśnieniu sprawy i upewnieniu się, że pracownik jest rzeczywiście zdrowy i zdaje sobie sprawę z konsekwencji takiego zakończenia sprawy.