III PZP 12/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Stypułkowska, S. Perestaj (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Szczurzewski, J. Wasilewski (współsprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Budowlano-Montażowego "CPN" w K. przeciwko Maciejowi K. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 19 lutego 1982 r.:"Czy "odpowiednie" stosowanie wymienionego w art. 477 k.p.c. przepisu art. 462 k.p.c. o właściwości przemiennej wyłącza możliwość jego zastosowania w sytuacji, gdy zakład pracy dochodzi od pracownika naprawienia szkody?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Uprawnienia określone w art. 462 k.p.c. przysługują z mocy art. 477 k.p.c. zakładowi pracy w sprawie przeciwko pracownikowi o roszczenia ze stosunku pracy. Uzasadnienie faktyczneZ uzasadnienia pytania prawnego wynika, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wystąpiły wątpliwości w przedmiocie stosowania art. 462 k.p.c. W postanowieniu z dnia 21.IV.1970 r. I PZ 17/70 (OSNCP z 1970 r. z. 11, poz. 213) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż właściwość przemienna jest przewidziana w tym przepisie wyłącznie w interesie pracownika w celu ułatwienia mu dochodzenia roszczeń pracowniczych bądź ułatwienia obrony, jeśli pracownik występuje w sprawie ze stosunku pracy (art. 477 k.p.c.), bez względu na to, czy po stronie powodowej czy pozwanej. Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25.XI.1981 r. IV PZ 65/81.Odmienny zaś pogląd wypowiedział Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 31.VIII.1979 r. IV PZ 50/79 (OSNCP z 1980 r. z. 3, poz. 56), a mianowicie, że ustanowiona w art. 462 k.p.c. właściwość przemienna dla roszczeń ze stosunku pracy służy każdej ze stron materialnie uprawnionych (art. 477 k.p.c.), a więc także zakładowi pracy. Ten ostatni pogląd podziela skład Sądu Najwyższego, który przedstawił pytanie prawne do rozpoznania składowi powiększonemu.Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę o treści jak w sentencji, Sąd Najwyższy w powyższym składzie zważył, co następuje:Artykuł 462 k.p.c. normuje właściwość przemienną sądu, z której może korzystać pracownik, gdy dochodzi od zakładu pracy roszczeń ze stosunku pracy. Przepis ten ma także odpowiednie zastosowanie, gdy pracownik jest stroną pozwaną w sprawie ze stosunku pracy (art. 477 k.p.c.).Instytucja procesowa, jaką jest właściwość przemienna sądu, stwarza dla strony powodowej udogodnienie polegające na tym, że może ona według własnego uznania wybrać sąd miejscowo właściwy spośród dwóch lub więcej sądów właściwych i pozbawić stronę pozwaną tej dogodności, jaką jest prowadzenie procesu przed sądem właściwym według miejsca zamieszkania, pobytu lub siedziby (art. 27 i art. 31 k.p.c.).Instytucja ta ma zastosowanie nie tylko wówczas, gdy pracownik jest stroną powodową, ale także w sytuacji, gdy jest on stroną pozwaną w sprawie ze stosunku pracy. Treść art. 462 k.p.c. w związku z art. 477 k.p.c. nie uprawnia do wnioskowania, iż w sytuacji, gdy pracownik jest stroną pozwaną w procesie, może on korzystać z właściwości przemiennej tylko przez zgłoszenie zarzutu w tym przedmiocie.Gdyby instytucja określona w art. 462 k.p.c. miała przysługiwać wyłącznie pracownikowi, zbędne byłoby wymienienie tego przepisu w art. 477 k.p.c. Sytuacja taka wynikałaby dla pracownika, jako pozwanego w sprawie ze stosunku pracy, z przepisów normujących właściwość ogólną sądu (art. 27 k.p.c.).Okoliczność, że przepisy odrębne dotyczące postępowania w sprawach o roszczenia pracowników zawierają niektóre uregulowania stwarzające udogodnienia dla pracowników, nie wyklucza jednocześnie unormowania określonej kwestii w sposób jednakowy dla obu stron procesu.Przykładem tego jest art. 462 k.p.c., którego odpowiednie stosowanie zgodnie z art. 477 k.p.c. wówczas, gdy pracownik jest stroną pozwaną, uprawnia zakład pracy do wybrania tego sądu spośród sądów właściwych w określonej sytuacji, przed którym zostanie wytoczone powództwo przeciwko pracownikowi o roszczenia ze stosunku pracy.Całokształt unormowania wymienionej kwestii oraz brzmienie omawianych przepisów prowadzą do wniosku, iż zgodnie z art. 477 k.p.c. odpowiednie stosowanie art. 462 k.p.c., gdy pracownik jest stroną pozwaną w sprawie ze stosunku pracy, polega na stosowaniu tego ostatniego przepisu wprost.Odmienna wykładnia art. 477 k.p.c. odnośnie do stosowania art. 462 k.p.c. prowadziłaby praktycznie do pozbawienia zakładu pracy możliwości korzystania z instytucji procesowej, wyraźnie określonej w wymienionych przepisach prawa. Ponadto stworzyłaby gorszą sytuację procesową dla zakładu pracy, jako strony powodowej, niż wynika to z przepisów o właściwości ogólnej. Zakład pracy nie tylko nie mógłby decydować o tym, przed jakim sądem sprawa przeciwko pracownikowi będzie się toczyć, ale byłby uzależniony od stanowiska pracownika w tej mierze. Taka zaś interpretacja wymienionych przepisów pozostawałaby w sprzeczności z podstawową zasadą procesową równości obu stron procesu.Pozbawienie zakładu pracy jako powoda możliwości korzystania z przepisu art. 462 k.p.c., a stosowanie instytucji w nim określonej tylko w razie zgłoszenia zarzutu przez pracownika, gdy jest stroną pozwaną, uzasadnione byłoby tylko przy odmiennym unormowaniu tej kwestii.Wykładnia omawianych przepisów w aktualnym brzmieniu nie może prowadzić do wniosków pozostających w oczywistej sprzeczności z ich treścią.