IV PZ 50/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: J. Knap (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Transportowego Handlu Wewnętrznego w R. przeciwko Stanisławowi B. o zapłatę, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Rejonowego w Rzeszowie oraz zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7 lipca 1979 r.przejął sprawę do rozpoznania i uchylił zaskarżone postanowienia.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Transportowe Handlu Wewnętrznego w R. wystąpiło przeciwko Stanisławowi B. zamieszkałemu w województwie krośnieńskim z żądaniem zasądzenia od pozwanego kwoty 2.376 zł twierdząc, że pozwany zatrudniony u powoda jako kierowca wyrządził swemu zakładowi pracy szkodę w dochodzonej wysokości.Sąd Rejonowy w Rzeszowie, do którego pozew został wniesiony, postanowieniem z dnia 27.III.1979 r. uznał się "niewłaściwym i przekazał rozpoznanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Krośnie".Z powołaniem się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21.IV.1970 r. sygn. I PZP 17/70 (OSNCP 1970, poz. 213) Sąd Rejonowy podniósł w uzasadnieniu postanowienia, iż właściwość przemienna z art. 462 k.p.c. pomyślana jest przede wszystkim w interesie pracownika w celu ułatwienia mu dochodzenia roszczeń pracowniczych bądź ułatwienia obrony, jeśli pracownik jest stroną pozwaną w sprawie ze stosunku pracy (art. 477 k.p.c.). Tak pojmowany cel tej instytucji prowadzi do wniosku, że przez zakład pracy w rozumieniu art. 462 k.p.c. należy rozumieć nie pracodawcę (jego siedzibę), lecz należący do pracodawcy konkretny zakład, w którym pracownik jest bądź był zatrudniony. Z tych względów Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji powziętego postanowienia na podstawie przepisów art. 200 i 462 k.p.c.W zażaleniu powodowe Przedsiębiorstwo wniosło o uchylenie postanowienia z dnia 27.III.1979 r.Zdaniem żalącego się zajęte przez Sąd Rejonowy stanowisko "w sposób oczywisty narusza uprawnienia powoda do wyboru drogi w zakresie właściwości miejscowej", wynikające z przepisu art. 462 k.p.c.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7.VII.1979 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu z mocy art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości."Czy po wytoczeniu powództwa, a przed doręczeniem pozwu, po zbadaniu właściwości na zasadzie art. 200 k.p.c. w zw. z art. 462 i 477 k.p.c. dopuszczalne jest stwierdzenie przez sąd z urzędu swej niewłaściwości i przekazanie sprawy sądowi, w którego okręgu znajduje się zakład pracy jako jednostka organizacyjna zatrudniająca pozwanego pracownika, wówczas gdy powód dokonał wyboru sądu (art. 43 § 1 k.p.c.), w którego okręgu znajduje się siedziba zakładu pracy jako przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 3 k.p. zd. 2?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy na podstawie art. 391 § 1 zd. 2 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Wzorem w prowadzonego przez ustawę z dnia 29 grudnia 1951 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych i prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1952 r. Nr 1, poz. 5) art. 301 dawnego k.p.c. przepis art. 462 obecnie obowiązującego k.p.c. ustanowił właściwość przemienną dla roszczeń ze stosunku pracy dochodzonych bądź przez pracownika, bądź przez zakład pracy (art. 477 k.p.c.). Polega ona na tym, że w sprawach o roszczenie ze stosunku pracy powództwo można wytoczyć bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przez sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy. Właściwość przemienna z art. 462 k.p.c. służy powództwu każdej ze stron materialnie uprawnionej ze stosunku pracy. Dogodność z tym związana uwzględnia interes zarówno pracownika, jak i zakładu pracy. Nie przysługuje zaś ona tej stronie, która tylko neguje prawo strony poszukującej ochrony pozwem.Dlatego już w stanie prawnym sprzed wejścia w życie kodeksu pracy trudno by podzielać pogląd, iż właściwość przemienna w art. 462 k.p.c. została pomyślana przede wszystkim w interesie pracownika w celu ułatwienia mu obrony, jeżeli jest stroną w procesie.Wraz z wejściem w życie kodeksu pracy do rozpatrywania spraw o roszczenie pracowników ze stosunku pracy powołane zostały szczególne organy (art. 242 k.p.). Kodeks ten zajął się też określeniem pojęcia zakładu pracy stanowiąc, że jest nim jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, choćby nie posiadała osobowości prawnej (art. 3 zd. 1). Takiej definicji odpowiada nazwa "zakład pracy" użyta w art. 459 § 1 k.p.c. Nie ma przesłanek, które uzasadniałyby wnioski, że określenie "zakład pracy" jakim posłużył się przepis art. 462 k.p.c., ma inną treść. Gdyby termin "zakład pracy" miał tu oznaczać każdy zakład (filię), w którym pracownik wykonuje lub wykonywał pracę, byłoby zbędne wyróżnienie w art. 462 k.p.c., jako wyznacznika przemienności, również miejsca, w którym "praca jest, była lub miała być wykonywana".Przez miejsce zatem, w którym znajduje się zakład pracy, należy - w ujęciu art. 462 k.p.c. - rozumieć miejsce siedziby zakładu pracy zatrudniającego pracownika. W rozważanym w sprawie przypadku jest to miejsce siedziby powodowego Przedsiębiorstwa.Sens instytucji właściwości przemiennej wyraża się głównie w tym, że strona powodowa zostaje wyposażona w prawo wyboru sądu miejscowo właściwego spośród dwóch lub więcej sądów według własnej decyzji (art. 43 § 1 k.p.c.), co może łączyć się z niedogodnością dla pozwanego, który wolałby np. toczyć spór przed sądem swojego miejsca zamieszkania zgodnie z właściwością miejscową ogólną (art. 27 § 1 k.p.c.).W sprawie tej takiego wyboru dokonało powodowe Przedsiębiorstwo wnosząc pozew do Sądu, w którego okręgu znajduje się zakład pracy dochodzący wynagrodzenia szkody.Gdy więc z naruszeniem przepisu art. 462 k.p.c., Sąd Rejonowy w Rzeszowie uznał się za niewłaściwy do rozpoznania sprawy i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Krośnie, należało w uwzględnieniu zażalenia powoda uchylić zaskarżone postanowienie.