III CZP 12/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN H. Dąbrowski. Sędziowie SN: B. Bladowski (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Elżbiety G. przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej w Ł. o ustalenie stosunku prawnego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 30 września 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w procesie, opartym na przepisie art. 691 k.c., osoba ubiegająca się o przydział przedmiotowego lokalu w postępowaniu administracyjnym ma interes prawny w rozumieniu art. 76 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Osoba, z wniosku której toczy się postępowanie administracyjne o przydział lokalu mieszkalnego, ma interes prawny w przystąpieniu w charakterze interwenienta ubocznego do strony pozwanej w procesie o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu tego lokalu (art. 691 k.c.).Uzasadnienie faktycznePowódka Elżbieta G. w pozwie przeciwko Rejonowi Obsługi Mieszkańców nr III w Ł., wniesionym do Sądu Rejonowego w Łodzi dnia 5.II.1981 r., domagała się ustalenia, że jako osoba bliska Jana S., najemcy lokalu mieszkalnego, wstąpiła po jego śmierci w stosunek najmu.Po doręczeniu przez Sąd odpisu pozwu strony pozwanej zgłosili przystąpienie do niej w charakterze interwenientów ubocznych małżonkowie Czesława i Edward M., którzy w swoim piśmie procesowym podali, że mają interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy na korzyść tej strony, ponieważ ubiegają się o przydzielenie im lokalu po Janie S., przy czym stosowny wniosek złożyli w Wydziale Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicowego w Ł. w dniu 18.XI.1980 r.W wymienionym piśmie procesowym interwenienci zaprzeczyli twierdzeniom zawartym w pozwie, jakoby powódka mieszkała stale z S. i opiekowała się nim aż do chwili jego zgonu, w związku z czym powołali dowody z zeznań świadków.Rozpoznając zażalenie powódki na postanowienie Sądu Rejonowego oddalające jej opozycję przeciwko wstąpieniu do procesu interwenientów, Sąd Wojewódzki powziął poważne wątpliwości, które sformułował w przedstawionym zagadnieniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Założeniem ustawowym instytucji interwencji ubocznej (art. 75-83 k.p.c.) jest umożliwienie osobie trzeciej czynnego udziału w procesie toczącym się między dwiema stronami w celu ochrony jej interesu, jaki ma ona w mającym zapaść rozstrzygnięciu sprawy cywilnej. Interwenient uboczny staje się pomocnikiem tej strony, w stosunku do której - zgodnie z jego interesem - powinno zapaść korzystne rozstrzygnięcie. Działanie zatem interwenienta ubocznego w procesie może przynosić korzyści nie tylko jemu samemu, lecz także stronie, do której przystąpił; może ono ponadto przyczynić się w ogóle do wykrycia prawdy obiektywnej w toczącym się procesie.Interes prawny w wypadku interwencji ubocznej oznacza rzeczywiście istniejącą - w ramach obowiązującego prawa - potrzebę rozstrzygnięcia sprawy na korzyść jednej ze stron, wpływającego jednocześnie na ochronę własnej sfery prawnej.W odróżnieniu od interwencji ubocznej tzw. samoistnej, w związku z którą z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił (art. 81 k.p.c.), w przypadku tzw. interwencji ubocznej niesamoistnej, o którą chodzi w sprawie niniejszej, wystarczającą przesłankę wstąpienia do procesu interwenienta ubocznego stanowi jego uzasadniona obawa, usprawiedliwiona okolicznościami sprawy, że niekorzystne jej rozstrzygnięcie dla określonej strony będzie w konsekwencji także sprzeczne z interesem interwenienta; wchodzą tu więc w grę skutki prawne pośrednie w jego sferze prawnej.Interes prawny interwenienta ubocznego występuje w postaci hipotetycznej, ma on bowiem tylko obowiązek podać go w piśmie zgłaszającym przystąpienie do sprawy oraz uprawdopodobnić w razie zgłoszenia przez którąkolwiek ze stron opozycji przeciwko jego wstąpieniu, nie ma natomiast obowiązku wykazania (udowodnienia) istnienia tego interesu (art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 k.p.c.). Prócz wypadku, gdy zostały spełnione przesłanki przypozwania przewidziane w art. 84 § 1 k.p.c. (gdy np. przeciwko interwenientowi można wystąpić z roszczeniem regresowym w razie przegrania sprawy przez określoną stronę) albo gdy interes ten wynika wprost z przepisu prawnego (np. art. 448 k.c.), jego wykazanie byłoby w praktyce nierzadko utrudnione lub wręcz niemożliwe. Przemawia to - w połączeniu z ogólnie cennym dla procesu cywilnego znaczeniem interwencji ubocznej, o czym wspomniano wyżej - za słusznością i prawidłowością tendencji judykatury do szerokiej interpretacji pojęcia interesu prawnego jako przesłanki interwencji ubocznej.W świetle powyższych rozważań nie powinno nasuwać istotnych zastrzeżeń uprawdopodobnienie w niniejszej sprawie przez interwenientów ubocznych ich interesu prawnego we wstąpieniu do niej. Tylko oni, prócz powódki, ubiegają się o przydzielenie konkretnego lokalu mieszkalnego; stosowny wniosek zgłosili oni do władz lokalowych wcześniej niż powódka, która wystąpiła z powództwem opartym na przepisie art. 691 k.c. Zagrożenie zaś sfery prawnej interwenientów polega na tym, że w wypadku niekorzystnego dla strony pozwanej rozstrzygnięcia sprawy unicestwione zostałyby automatycznie ich jakiekolwiek szanse na uwzględnienie przez władze lokalowe wniosku o przydzielenie im spornego lokalu mieszkalnego. Z powyższych względów orzeczono jak wyżej.