III CZP 69/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Zakrzewska (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Czarnecki, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Cecylii D. przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Dzielnicowemu K.-Ś., Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej (...), Operze i Operetce w K. o wydanie mieszkania, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie, postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoba, która wstąpiła w stosunek najmu mieszkania na podstawie art. 691 k.c., może w drodze postępowania sądowego żądać opróżnienia i wydania tego mieszkania przez jednostkę gospodarki uspołecznionej, której zostało ono przekazane do dyspozycji na podstawie ostatecznej decyzji wydanej po śmierci poprzedniego najemcy, z przeznaczeniem na mieszkanie funkcyjne?"podjął następującą uchwałę:Najemca lokalu mieszkalnego, niezależnie od sposobu nawiązania stosunku najmu, może dochodzić w drodze sądowej wydania lokalu przeciwko każdej osobie, której nie przysługuje skuteczne względem najemcy uprawnienie do zajmowania tego lokalu.Uzasadnienie faktyczneNajemcą lokalu mieszkalnego o powierzchni 33 m2 przy ulicy 15 Grudnia 10/18 w K. była inwalidka I grupy Maria L. Razem z nią mieszkała jej krewna i osoba bliska Cecylia D., która po śmierci Marii L. wstąpiła w stosunek najmu lokalu, co zostało ustalone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia z dnia 30 maja 1984 r.Decyzją z dnia 22 grudnia 1983 r. terenowy organ administracji państwowej przekazał przedmiotowy lokal do dyspozycji Opery i Operetki w K. z przeznaczeniem na mieszkanie funkcyjne i dyrekcja nowego dysponenta lokalu przydzieliła go pedagogowi prof. J.Postępowanie administracyjne toczyło się bez udziału najemcy Cecylii D. i w związku z tym nie doręczono jej decyzji o zadysponowaniu lokalem na rzecz Opery i Operetki w K., ani też nie wszczęto postępowania o pozbawienie Cecylii D. uprawnień najemcy.Terenowy organ administracji państwowej w drodze eksmisji usunął z lokalu meble i inne ruchomości najemcy, dokonując tak zwanego "zabezpieczenia" mieszkania, a następnie zaproponował Cecylii D. przydzielenie innego lokalu zamiennego, którego nie przyjęła, uznając go za nie odpowiadający jej potrzebom mieszkaniowym, i wytoczyła powództwo o zwrot lokalu przy ulicy 15 grudnia 10/18 w K.Uwzględniając powództwo Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia wyrokiem z dnia 14 czerwca 1985 r. nakazał pozwanym wydanie Cecylii D. mieszkania przy ulicy 15 grudnia 10/18 w K. Zdaniem Sądu Rejonowego powódce, jako najemcy lokalu, przysługują uprawnienia z art. 222 § 1 k.c. i na podstawie tego przepisu w związku z art. 690 k.c. może skutecznie żądać zwrotu lokalu zajmowanego przez inne osoby.Dysponowanie lokalem w postępowaniu administracyjnym, w którym powódka nie brała udziału, nie może szkodzić jej prawom najemcy.Przy rozpoznawaniu wniesionej przez pozwanych rewizji Sąd Wojewódzki w Krakowie powziął wątpliwość, czy sąd powszechny może oceniać legalność decyzji administracyjnej, którą legitymuje się pozwana Opera i Operetka w K., i czy może decydować o tym, który z tytułów do posiadania lokalu jest "silniejszy" i korzysta z pierwszeństwa. Wątpliwości te Sąd Wojewódzki przedstawił w przytoczonym pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 1 prawa lokalowego (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55) stanowi, że stosunki prawne związane z zajmowaniem i użytkowaniem lokali reguluje prawo lokalowe wraz z przepisami kodeksu cywilnego, dotyczącymi najmu, przy czym zasadą jest, że przepisy kodeksu cywilnego stosuje się wówczas, gdy określona sytuacja faktyczna nie jest unormowana w prawie lokalowym.Do takich przypadków należy wstąpienie w stosunek najmu lokalu po zmarłym najemcy oraz ochrona praw najemcy.Z chwilą śmierci najemcy w stosunek najmu lokalu mieszkalnego z mocy art. 691 k.c. wstępują osoby bliskie najemcy, które mieszkały z nim stale, aż do chwili jego śmierci. Wyrok sądowy ustalający wstąpienie w stosunek najmu ma charakter deklaratoryjny, działa ex tunc i potwierdza spełnienie przez osobę bliską przesłanek z art. 691 k.c.Osoba, która wstąpiła w stosunek najmu mieszkania z mocy prawa, nabywa przymiot najemcy i korzysta ze wszystkich uprawnień do lokalu, jakie przysługiwały jej poprzednikowi prawnemu, w szczególności służą jej środki ochrony cywilnoprawnej, przewidziane w art. 222 § 1 k.c., do którego odsyła art. 690 k.c.Przepis ten upoważnia najemcę do żądania, by osoba, która faktycznie włada przedmiotem najmu, wydała go, chyba że osobie tej przysługują uprawnienia do władania mieszkaniem skuteczne względem najemcy.Problem w sprawie sprowadzał się zatem do rozstrzygnięcia, czy pozwanym przysługuje skuteczne względem powódki uprawnienie do władania lokalem, przy czym nie zachodziła potrzeba oceny legalności decyzji administracyjnej celem ustalenia, który z tych tytułów jest "silniejszy" i należy dać mu pierwszeństwo, albowiem każdy z nich dotyczył innego zagadnienia prawnego.Wyrok sądowy potwierdza wstąpienie powódki w stosunek najmu z mocy samego prawa i z akt sprawy nie wynika, by toczyło się postępowanie administracyjne o pozbawienie powódki uprawnień najemcy lokalu przy ulicy 15 Grudnia 10/18.Decyzja administracyjna dotycząca przekazania tego lokalu do dyspozycji Opery i Operetki w K. także nie zajmuje się uprawnieniami powódki jako najemcy lokalu. Skoro decyzja o przekazaniu lokalu nie pozbawiła najemcy uprawnień do lokalu, to brak jest związku między treścią decyzji i sytuacją prawną najemcy lokalu, a w konsekwencji brak także podstaw do powoływania się na tę decyzję jako podstawę prawną posiadania lokalu skuteczną wobec najemcy.Zmiana dysponenta lokalem nie narusza praw najemcy, korzystającego z ochrony przewidzianej w art. 65 ust. 1 prawa lokalowego i decyzja o przekazaniu mieszkania do dyspozycji gospodarki uspołecznionej z przeznaczeniem na mieszkanie funkcyjne nie upoważnia tej jednostki do fizycznego zajęcia lokalu wbrew woli najemcy, którego uprawnienia do lokalu nie zostały ograniczone, ani cofnięte.Decyzja administracyjna jest prawną formą wyniku postępowania administracyjnego, rozstrzyga sprawę konkretnie określonych osób i wywiera skutki względem tych osób - art. 104 § 1 k.p.a.Związanie decyzją stron postępowania administracyjnego ma ten skutek, że decyzja nie może naruszać praw osób trzecich, które w postępowaniu administracyjnym nie brały udziału, a zatem ewentualne decydowanie o uprawnieniach najemcy w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym bez udziału najemcy jako strony, nie byłoby względem najemcy prawnie skuteczne.Uprawnienie najemcy do korzystania z przedmiotu najmu chroni art. 222 § 1 k.c. pod warunkiem w tym przepisie wskazanym, wobec czego na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.