IV CR 70/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: A. Gola (sprawozdawca), W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Pawła P. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "(...)" Zarząd w (...) o ustalenie oraz z powództwa wzajemnego Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "(...) Zarząd w (...) przeciwko Pawłowi P. o eksmisję na skutek rewizji Pawła P. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w (...) z dnia (...)uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w (...) do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód wnosił o ustalenie, że wstąpił w stosunek najmu lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) nr (...) w (...). Powód twierdził, że mieszkanie to do swej śmierci zajmował Zdzisław R., inwalida I grupy, a on, jako jego powinowaty, opiekował się nim, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe.Wojewódzka Spółdzielnia Spożywców w (...) powództwa nie uznała, domagała się jego oddalenia, a w powództwie wzajemnym żądała nakazania Pawłowi P. opróżnienie lokalu mieszkalnego.Wyrokiem z dnia (...) Sąd Wojewódzki oddalił powództwo główne i uwzględnił powództwo wzajemne. Sąd Wojewódzki ustalił m. in., że przedmiotowy lokal mieszkalny - jako mieszkanie służbowe - zajmowali Zdzisław R. z żoną Heleną do roku 1970, tj. do czasu rozwiązania ich małżeństwa przez rozwód. Po rozwodzie Helena R. wyprowadziła się z tego mieszkania. W roku 1973 Zdzisław R. doznał zawału mięśnia sercowego i przebywał w szpitalu. Po powrocie ze szpitala powód, będący siostrzeńcem byłej żony Zdzisława R., zamieszkał z nim razem, gdyż chodził w (...) do szkoły. Odtąd powód wraz ze Zdzisławem R. prowadzili wspólne gospodarstwo domowe.Pozwana Spółdzielnia odmawiała wyrażenia zgody na zameldowanie powoda w mieszkaniu Zdzisława R., lecz mimo to ten zameldował go w swoim mieszkaniu w roku 1976. Po śmierci Zdzisława R. wzywano Pawła P. do opuszczenia mieszkania, lecz powód prosił o przedłużenie terminu opróżnienia mieszkania, a w dniu 4 lipca 1978 r. podał, że wyprowadzi się, gdy otrzyma mieszkanie spółdzielcze. Sąd Wojewódzki, powołując się na § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152), stanął na stanowisku, że przepis ten wyłącza uprawnienia powoda przewidziane w art. 691 k.c. Nie mając uprawnień do mieszkania funkcyjnego, powód powinien je opuścić, gdyż zajmuje mieszkanie bez tytułu prawnego.Powyższy wyrok powód zaskarżył rewizją, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, powołując się na przepis § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego, przyjął a priori, że lokal mieszkalny zajmowany przez powoda jest mieszkaniem funkcyjnym w rozumieniu art. 46 i 47 prawa lokalowego z roku 1974. Tymczasem zgromadzony dotąd materiał procesowy założenia takiego nie usprawiedliwiał. Stosownie do unormowania przyjętego w art. 46 ust. 1 prawa lokalowego mieszkaniami funkcyjnymi są lokale mieszkalne pozostające w dyspozycji jednostek gospodarki uspołecznionej, przydzielane przez te jednostki ich pracownikom:- którzy wchodzą w skład pogotowia produkcyjnego i technicznego,- których charakter pracy wymaga zajmowania mieszkania w danym budynku lub zespole budynków.Przydziałowi na mieszkanie funkcyjne podlegają - według przepisu art. 47 ust. 1 prawa lokalowego - lokale:- w zakładowych domach mieszkalnych lub przekazane do dyspozycji jednostek gospodarki uspołecznionej w innych budynkach,- w budynkach położonych na terenach strzeżonych oraz w budynkach o charakterze użytkowym, jeżeli pozostają w zarządzie jednostek gospodarki uspołecznionej,- w budynkach kolejowych,- w budynkach położonych na terenach państwowych gospodarstw rolnych i państwowych gospodarstw leśnych.Sąd Wojewódzki przeoczył, że z chwilą wejścia w życie prawa lokalowego z roku 1974, tj. z dniem 1 sierpnia 1974 r., dotychczasowe mieszkania służbowe stały się mieszkaniami funkcyjnymi w rozumieniu art. 46 i 47 tego prawa, jeżeli odpowiadają warunkom określonym w tych przepisach (por. art. 63 ust. 1 prawa lokalowego). Pozostałe mieszkania służbowe, a zatem te, które nie odpowiadają przesłankom, od których zależne jest zaliczenie lokalu mieszkalnego do kategorii mieszkań funkcyjnych, utraciły dotychczasowy charakter, przy czym w miejscowościach, w których obowiązuje najem na podstawie decyzji o przydziale (art. 20 ust. 1 prawa lokalowego), decyzje w sprawach tych lokali wydaje terenowy organ administracji państwowej z zachowaniem przepisu art. 52 prawa lokalowego, który ogranicza uprawnienie terenowego organu administracji państwowej w tym zakresie o tyle, że przydziały lokali mieszkalnych wybudowanych przez zakłady pracy mogą być dokonywane na rzecz osób wskazanych przez te zakłady.Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił tego, czy sporny lokal mieszkalny jest mieszkaniem funkcyjnym, czy też tylko lokalem mieszkalnym wybudowanym przez pozwaną, czy też wreszcie nie należy on do żadnej z tych kategorii, lecz pozostaje - w zakresie przydziału - w wyłącznej gestii terenowego organu administracji państwowej, na co mogłoby wskazywać pismo Urzędu Dzielnicowego z dnia 24 września 1978 r. nr II LK II 8173a/198/78 dołączone przez powoda do akt sprawy.Treść pisma pozwanej z dnia 29 lipca 1978 r. skierowanego do powoda zdaje się wskazywać na to, że mieszkanie zajmowane przez powoda należy do kategorii lokali mieszkalnych, których przydział z mocy postanowienia art. 52 prawa lokalowego może nastąpić jedynie na rzecz osoby wskazanej przez pozwaną Spółdzielnię. Gdyby tak istotnie było, to mimo to, w przeciwieństwie do stanu prawnego dotyczącego mieszkań funkcyjnych, nie byłoby wyłączone działanie art. 691 k.c. Warunki przydziału, zajmowania i opróżniania mieszkań funkcyjnych (por. § 17 i nast. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego) wyłączają - jak to prawidłowo przyjął Sąd Wojewódzki - możliwość wstąpienia w stosunek najmu osoby bliskiej najemcy w sytuacji objętej dyspozycją art. 691 k.c. Wyłączenia takiego nie można się natomiast dopatrzeć w treści art. 52 prawa lokalowego. Nie da się ono w szczególności wyprowadzić z przewidzianego w tym przepisie uprawnienia zakładu pracy do wskazania osoby, na rzecz której terenowy organ administracji państwowej powinien dokonać przydziału mieszkania. Dlatego też uzasadnione jest stanowisko, że wstąpienie w trybie art. 691 k.c. osoby bliskiej najemcy w stosunek najmu lokalu mieszkalnego wybudowanego przez zakład pracy, którego przydziału dokonuje terenowy organ administracji państwowej na rzecz osób wskazanych przez ten zakład (art. 62 prawa lokalowego), nie jest wyłączone.Ponieważ Sąd Wojewódzki dotąd nie wyjaśnił podstawowej kwestii, mianowicie charakteru lokalu mieszkalnego zajmowanego przez powoda, niemożliwa stała się kontrola rewizyjna stanowiska tego Sądu mającego uzasadniać oddalenie powództwa. Pociągało to za sobą konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej żądanie Pawła P. i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).Uchyleniu podlegał także zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo wzajemne. Brak ustalenia charakteru lokalu mieszkalnego zajmowanego przez powoda uniemożliwia stwierdzenie, czy powód nie stał się z mocy przepisu prawa (art. 691 k.c.) najemcą spornego lokalu, a zatem wątpliwe było to, czy - jak ustalił Sąd Wojewódzki - zamieszkuje on w tym lokalu bez tytułu prawnego i uzasadnione jest żądanie eksmisji (...).