III CZP 55/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: J. Majorowicz (sprawozdawca), K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireny W. przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej "Centrum" w W. o ustalenie stosunku najmu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 25 czerwca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sytuacji, gdy osoby bliskie zajmują lokal na podstawie dwóch decyzji administracyjnych o przydziale, obejmujących części tego lokalu, a w szczególności korzystają z całego mieszkania niepodzielnie, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe i pozostając we wspólności rodzinnej - posiadanie dwóch decyzji stoi na przeszkodzie wstąpieniu w stosunek najmu na podstawie art. 691 k.c. co do całego mieszkania przez jednego najemcę, po śmierci drugiego z nich?"podjął następującą uchwałę:W sytuacji gdy osoby bliskie zajmują lokal na podstawie dwóch decyzji administracyjnych o przydziale, obejmujących części tego lokalu, i korzystają z całego mieszkania niepodzielnie, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe i pozostając we wspólności rodzinnej - istnienie dwóch decyzji nie stoi na przeszkodzie wstąpieniu w stosunek najmu na podstawie art. 691 k.c. co do całego mieszkania przez jednego najemcę po śmierci drugiego z nich.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 k.p.c. budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.Irena W. wnosiła o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu po zmarłej 10 czerwca 1984 r. swej ciotce Helenie W.Pozwane PGM "Centrum" i występujący po stronie pozwanej interwenient uboczny - Urząd Dzielnicowy W.S. wnosili o oddalenie powództwa argumentując, że lokal jest przedmiotem dwóch decyzji o przydziale. Zmarła Helena W. posiadała przydział na dwa pokoje, a powódka przydział na jeden pokój. Z pozostałych pomieszczeń korzystały wspólnie.Sąd Rejonowy powództwo oddalił ustalając, co następuje:Zmarła Helena W. zajmowała do chwili śmierci na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale z dnia 1 lutego 1971 r. dwa pokoje o powierzchni 17 m2. Natomiast powódka zajmuje trzeci pokój w tym mieszkaniu o powierzchni 26,8 m2 na podstawie nakazu kwaterunkowego z dnia 24 lutego 1948 r. W rzeczywistości mimo istnienia dwóch decyzji administracyjnych rodzina korzystała z całego lokalu wspólnie. Ciotka prowadziła z siostrzenicą wspólne gospodarstwo domowe. Powódka opiekowała się ciotką aż do chwili śmierci, zajęła się jej pogrzebem. Była osobą bliską zmarłej w rozumieniu art. 691 k.c. i art. 8 prawa lokalowego.Mimo to, zdaniem Sądu Rejonowego, powództwa o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu co do części lokalu nie można uwzględnić, ponieważ powódka otrzymała decyzję administracyjną o przydziale tylko na jeden pokój. Uwzględnienie roszczenia prowadziłoby do rozszerzenia umowy najmu i przydzielenia powódce dwóch dodatkowych izb.Od tego wyroku powódka wniosła rewizję.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważenia przedstawionego zagadnienia prawnego zauważyć należy, co następuje:Stan faktyczny w niniejszej sprawie, a także stan prawny związany z przydziałem powódce oraz jej ciotce (zmarłej Helenie W.) lokali, zaistniał przed wejściem w życie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55), a więc w czasie obowiązywania ustawy z dnia 10 stycznia 1959 r. - prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227). Przepisy prawa lokalowego z 1959 r. przewidywały, że w przypadkach gdy lokal mieszkalny zaludniony jest poniżej obowiązujących norm tak, że zachodzą warunki dokwaterowania do jego części, stanowiącej co najmniej jeden pokój, jednej lub więcej osób, właściwy organ do spraw lokalowych władny był po wyczerpaniu możliwości przewidzianych w art. 49 przydzielić pokój ten według zasad przydziału przewidzianych w tym prawie (art. 50). W prawie lokalowym z 1974 r. ustawodawca odstąpił od tej zasady. Jako zasadę przyjęto, że samodzielny lokal mieszkalny odpowiadający normatywom projektowania mieszkań nie może być przydzielony więcej niż jednemu najemcy, chyba że przydział taki następuje na zgodny wniosek osób zainteresowanych (art. 34 ust. 1). Z tą zasadą wiąże się unormowanie przewidziane w art. 39 ust. 1 i 2, a mianowicie, że w razie zajmowania przez najemcę lokalu mieszkalnego o powierzchni większej niż mu przysługuje i gdy nadwyżka obejmuje co najmniej 1 pokój, terenowy organ administracji państwowej powinien zaproponować najemcy lub na jego wniosek dostarczyć samodzielny lokal zamienny. Jeżeli jednak najemca nie złoży takiego wniosku lub bezzasadnie odmówi przeniesienia się do dostarczonego lokalu zamiennego, ma on prawo dalszego zajmowania mieszkania, przy czym za nadwyżkę powierzchni obowiązany jest opłacać podwyższony czynsz.W konkluzji więc należy stwierdzić, że w świetle prawa lokalowego z 1974 r. nie jest możliwe bez zgody najemcy zajmującego lokal mieszkalny większy niż mu przysługuje dokwaterowanie innej osoby do części tego lokalu. Zasada ta nie może być obojętna przy rozważeniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego. Przyjęcie bowiem poglądu, że okoliczność, iż dwie osoby bliskie zajmują lokal na podstawie dwóch decyzji administracyjnych, wyłącza możliwość wstąpienia jednego z najemców - przy zaistnieniu przesłanek z art. 691 k.c. - w stosunek najmu co do całego mieszkania, prowadziłoby do niezgodności z przyjętą w art. 34 i 39 prawa lokalowego zasadą, że samodzielny lokal mieszkalny nie może być przydzielony więcej niż jednemu najemcy. Przez samodzielny lokal mieszkalny zaś rozumie się zespół izb łącznie z pomieszczeniem pomocniczym, w którym zamieszkiwanie nie wymaga korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu (art. 5 ust. 2 prawa lokalowego). W świetle wskazanego określenia samodzielnego lokalu mieszkalnego, za taki lokal należy uważać lokal mieszkalny składający się z 3 pokoi, kuchni i pomieszczeń pomocniczych stanowiących pewną całość mieszkalną. Odmiennie przedstawiałaby się sytuacja, gdyby doszło do fizycznego podziału lokalu mieszkalnego na odrębne, samodzielne, nie wymagające korzystania ze wspólnych pomieszczeń pomocniczych lokale.Jeżeli więc lokal mieszkalny stanowi lokal samodzielny w wyżej wskazanym znaczeniu, to okoliczność, że w lokalu tym mieszkały dwie osoby, które uzyskały na poszczególne pokoje przydział z prawem używania pomieszczeń pomocniczych, nie może przekreślać - w razie śmierci jednego z najemców - prawa drugiego współnajemcy do wstąpienia w stosunek najmu co do całego lokalu, jeżeli oczywiście jest to osoba bliska zmarłego najemcy i jeżeli korzystała wraz z nim z tego lokalu.Z tych wychodząc założeń na przedstawione zagadnienie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.