III CZP 62/79

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa W.M. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej w P. o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 lipca 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy za osoby bliskie, o których mowa w art. 691 k.c., należy uważać tylko osoby wymienione w art. 8 Prawa lokalowego, jeżeli lokal podlega prawu lokalowemu, czy też osoby, których osobisty stosunek do najemcy uzasadniał wspólne i stałe z nim zamieszkiwanie, oraz czy za osoby pozostające faktycznie we wspólnym pożyciu, o których mowa w art. 8 Prawa lokalowego, należy uważać osoby pozostające ze sobą w konkubinacie, czy też wszelkie osoby pozostające z najemcą w trwałym związku gospodarczym i uczuciowym innym niż związek typu małżeńskiego?"podjął następującą uchwałę.Uzasadnienie faktyczneW orzecznictwie Sądu Najwyższego można dostrzec jako panujący już obecnie pogląd, że art. 8 Prawa lokalowego nie wyczerpuje kręgu "osób bliskich najemcy" w rozumieniu art. 691 k.c.Wyraźnie stanowisko takie Sąd Najwyższy zajął w wyroku z dnia 11 sierpnia 1978 r. II CR 339/78 (OSNCP 1979/6 poz. 124) stwierdzając, że do "osób bliskich najemcy" w rozumieniu art. 691 k.c. zaliczone być mogą prócz osób wymienionych w art. 8 Prawa lokalowego inne jeszcze osoby, których stosunek osobisty do najemcy uzasadniał wspólne i stałe z nim zamieszkiwanie, Sąd Najwyższy w obecnym składzie stanowisko to podziela. Za stanowiskiem takim przemawia przede wszystkim wykładnia gramatyczna art. 691 k.c. W przeciwieństwie do enumeratywnego wyliczenia "osób bliskich najemcy" zawartego w art. 8 Prawa lokalowego, art. 691 k.c. nie zawiera nawet przykładowego wyliczenia tych osób. Przeciwnie, ustawodawca posłużył się przy redakcji art. 691 k.c. sformułowaniem o rozległej treści. Nie powinno być wątpliwości co do tego, że ustawodawca uczynił to celowo skoro pojęcie "osób bliskich najemcy" wprowadził do art. 691 k.c., mimo iż obowiązujący w dacie wejścia w życie k.c. przepis art. 17 ust. 2 Prawa lokalowego z roku 1959 przewidywał wstąpienie w stosunek najmu w razie śmierci najemcy w odniesieniu do jego małżonka i "innych członków rodziny". Staje się to zrozumiałe na tle celu, jakiemu służyć ma zawarte w art. 691 k.c. unormowanie. Celem tym to umożliwienie osobom bliskim najemcy, które zamieszkiwały z nim stale i do chwili jego śmierci, dalszego korzystania z mieszkania, którego zmarły był najemcą. Kwestia mieszkaniowa - wśród innych perturbacji, jakie powoduje śmierć osoby bliskiej - nabiera w takiej sytuacji szczególnego znaczenia. Dlatego też nie dałoby się pogodzić ze względami społecznymi takie pojmowanie przepisu art. 691 k.c., które wyłączałoby od możliwości korzystania z dobrodziejstwa, jakie niesie zawarte w nim unormowanie dla osób bliskich najemcy, które choć zamieszkiwały razem z nim stale i do chwili jego śmierci, nie były z najemcą związane węzłem pokrewieństwa, powinowactwa, przysposobienia, opieki, wzgl. konkubinatu (por. art. 8 Prawa lokalowego).Za stanowiskiem przyjętym w odpowiedzi przemawia też ranga, jaką przypisać należy obu omawianym przepisom. Zadaniem art. 8 Prawa lokalowego jest wyłącznie interpretacja pojęcia ustawowego "osób bliskich najemcy" w rozumieniu Prawa lokalowego. Dlatego też przepis ten znalazł się w rozdziale I zatytułowanym "Przepisy ogólne". Przepis art. 691 k.c. natomiast zawiera treść prawotwórczą, skutkującą dla osób bliskich najemcy, które stale z nim zamieszkiwały aż do chwili jego śmierci, ex lege wstąpienie w stosunek najmu i jego kontynuację w dotychczasowym zakresie. Gdyby zamiarem ustawodawcy było inne ukształtowanie sytuacji osób bliskich najemcy, które stale z nim zamieszkiwały do chwili jego śmierci (poza wymienionymi w art. 8 Prawa lokalowego), wówczas byłby się posłużył techniką odesłania tak, jak to uczynił odnośnie innej materii w art. 689 k.c.Przytoczone argumenty uzasadniały stanowisko wyrażone w odpowiedzi.