III PZP 10/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Jachczyk (współsprawozdawca), S. Perestaj, Z. Stypułkowska, J. Sokołowski, Z. Świeboda, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przed dniem 1 maja 1977 r., zobowiązującemu zakład pracy (dłużnika) do świadczeń na rzecz wierzyciela renty uzupełniającej na podstawie przepisów prawa cywilnego sąd jest uprawniony w myśl art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) do badania wysokości zmniejszenia tej renty z mocy prawa o kwotę podwyżki, wynikającej z art. 2 tej ustawy?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przed dniem 1 maja 1977 r., zobowiązującemu zakład pracy (dłużnika) do świadczeń na rzecz wierzyciela renty uzupełniającej na podstawie przepisów prawa cywilnego, sąd jest uprawniony w myśl art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) do badania wysokości zmniejszenia tej renty z mocy prawa o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2 tej ustawy oraz do oznaczenia w klauzuli wykonalności zakresu egzekucji (art. 783 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie faktyczneZagadnienie przedstawione składowi siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynikło na skutek rozbieżnego orzecznictwa o zakresie kognicji sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności w związku z unormowaniem zawartym w art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43).W dziele II zatytułowanym "Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności" zamieszczonym w części drugiej księgi drugiej kodeksu postępowania cywilnego dotyczącej postępowania egzekucyjnego zawarte są podstawowe przepisy w przedmiocie nadawania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności.Z przepisów tych wynika, że w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności sąd bada, czy zachodzą warunki formalne do jej nadania, a w szczególności czy dokument może być uznany za tytuł egzekucyjny w świetle art. 777 k.p.c., czy objęte tytułem świadczenie nadaje się do egzekucji, czy tytuł egzekucyjny wskazuje jako dłużników te osoby, których wymienienie stanowi warunek dopuszczalności egzekucji oraz czy należy oznaczyć zakres egzekucji. Ze wskazanych przepisów również wynika dopuszczalność badania w omawianym postępowaniu kwestii merytorycznych w oznaczonych kategoriach spraw, jak np. art. 787 i 788 k.p.c. Unormowania odnoszące się do nadawania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności zawarte są także i w innych działach postępowania egzekucyjnego, np. art. 1047 § 2, art. 1060 w związku z art. 1062 k.p.c., a nawet w innych aktach prawnych, np. art. 142 kodeksu karnego wykonawczego.Ponieważ zagadnienie prawne dotyczy dłużnika, którym jest przedsiębiorstwo państwowe inne niż "Polskie Koleje Państwowe", "Polska Poczta, Telegraf i Telefon", przeto do nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu przeciwko takiemu dłużnikowi będzie miał zastosowanie również art. 1062 § 1 k.p.c. Wierzyciel bowiem może skutecznie wystąpić z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu dopiero po upływie miesiąca od złożenia dłużnikowi tytułu egzekucyjnego, jeśli dłużnik należności nie uiścił. Wierzyciel, zgłaszając taki wniosek, powinien wykazać się dowodem pisemnym, że złożył tytuł egzekucyjny dłużnikowi co najmniej na miesiąc przed wystąpieniem z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności (§ 183 ust. 2 regulaminu czynności sądów wojewódzkich i rejonowych w sprawach cywilnych i karnych).Bezpośrednio jednak dla rozważanego zagadnienia istotne znaczenie ma unormowanie art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43). W przepisie tym zawarte są elementy zarówno materialnoprawne, jak i procesowe. W szczególności stosownie do art. 16 ust. 3 ustawy osoby pobierające w dniu wejścia w życie ustawy - oprócz świadczeń określonych w art. 16 ust. 1 - renty uzupełniające od zakładów pracy na podstawie przepisów prawa cywilnego zachowują prawo do pobierania tych rent po wejściu w życie ustawy. Wysokość tych rent ulega z mocy prawa zmniejszeniu o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2 ustawy. Powołana ustawa zgodnie z art. 17 weszła w życie z dniem 1 maja 1977 r.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwałach: z dnia 13.VII.1977 r. III PZP 3/77 (OSNCP 1977, z. 11, poz. 212) i z dnia 27.IX.1977 r. III PZP 5/77 (OSNCP 1978, z. 2, poz. 28), powyższy przepis ma tylko to znaczenie, że zwalnia zobowiązanego od wytoczenia powództwa mającego na celu doprowadzenie do obniżenia renty uzupełniającej w związku ze zwiększeniem się dochodów poszkodowanego o podwyżkę renty inwalidzkiej, gdyż renta ta - chociażby była ustalona wyrokiem - ulega odpowiedniemu obniżeniu z mocy samego przepisu ustawy. Zobowiązany do płacenia renty zakład pracy, poczynając od 1 maja 1977 r., uprawniony jest do wypłacania jej w wysokości mniejszej o tyle, o ile zwiększyła się renta inwalidzka poszkodowanego. Oznacza to, że na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z woli ustawodawcy wszystkie tytuły egzekucyjne obejmujące renty uzupełniające wypłacane przez zakłady pracy osobom poszkodowanym na skutek wypadku w zatrudnieniu i choroby zawodowej utraciły moc i nie mogą być wykonane w drodze przymusu egzekucyjnego w części dotyczącej zmniejszenia powyższej renty o kwotę podwyżki renty inwalidzkiej, jaka nastąpiła od dnia 1 maja 1977 r.Zmniejszenie należnej renty uzupełniającej na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy uprawnia sąd do badania wysokości zmniejszenia tej renty o kwotę podwyżki oraz do oznaczenia w klauzuli wykonalności zakresu dopuszczalnej egzekucji na podstawie art. 783 § 1 k.p.c., gdyby się okazało w wyniku tego badania, że renta uzupełniająca ma być obniżona o kwotę podwyżki przewidzianej w art. 2 tej ustawy.Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.