I PZP 34/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: S. Rejman, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława J. przeciwko Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. o zapłatę dodatkowego wynagrodzenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku postanowieniem z dnia 30 września 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w związku z treścią pkt 5 § 6 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach, zjednoczeniach oraz w bankach państwowych (M.P. Nr 94, poz. 438) może być skuteczne dochodzenie przez radcę prawnego dodatkowego wynagrodzenia po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli ściągnięcie należności od dłużnika (pkt 4 § 6) miało miejsce również po rozwiązaniu umowy o pracę radcy prawnego w danym zakładzie pracy?"powziął następującą uchwałę:Radca prawny może skutecznie dochodzić dodatkowego wynagrodzenia przewidzianego w § 6 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach, zjednoczeniach oraz w bankach państwowych (M.P. Nr 94, poz. 438) także wówczas, gdy ściągnięcie należności od dłużnika miało miejsce po rozwiązaniu stosunku pracy z radcą prawnym w danym zakładzie pracy. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca pracował na podstawie umowy o pracę w pozwanej Spółdzielni Kółek Rolniczych jako radca prawny na 1/2 etatu z wynagrodzeniem zasadniczym po 2.300 zł miesięcznie.Do czasu rozwiązania umowy o pracę, tj. do dnia 15.XI.1978 r., wnioskodawca skierował do PBN ogółem 255 spraw, w których zostały zasądzone należności główne i koszty procesu.We wniosku złożonym w dniu 17.XII.1980 r. w Terenowej Komisji Rozjemczej wnioskodawca domagał się zasądzenia 24.768 zł z tytułu nie wypłaconego dodatkowego wynagrodzenia należnego mu w związku z zastępstwem w postępowaniu sądowym. Pozwana Spółdzielnia, wnosząc o oddalenie wniosku, zarzuciła, iż koszty procesu zasądzone od rolników nie były ściągane wobec ich umorzenia, a ponadto podnosiła, że dodatkowe wynagrodzenie należy się radcy prawnemu wówczas, gdy osobiście nadzoruje postępowanie egzekucyjne, a pieniądze wpłyną na konto wierzyciela; tymczasem z wnioskodawcą rozwiązano stosunek pracy z dniem 15.XI.1978 r.Terenowa Komisja Rozjemcza uwzględniła roszczenie do kwoty 6.900 zł odpowiadającej 3-miesięcznemu wynagrodzeniu wnioskodawcy w pozwanym zakładzie pracy, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Orzeczenie to zaskarżyły obie strony, przy czym w odwołaniach przytaczały dotychczasowe twierdzenia; ponadto wnioskodawca podniósł, iż ograniczenie wysokości dodatkowego wynagrodzenia dotyczy przypadku trwania stosunku pracy, natomiast po zakończeniu stosunku pracy należy się całość wynagrodzenia. Fakt zaś, że umowa o pracę w pozwanym zakładzie została rozwiązana, nie ma żadnego znaczenia, gdyż wymagalność roszczenia następuje z chwilą wpłaty zaskarżonej należności przez dłużnika na rzecz pozwanego zakładu pracy, co może mieć miejsce nawet po rozwiązaniu z radcą prawnym stosunku pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołania stron, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione w sentencji zagadnienie prawne (art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych). Sąd wyraził przy tym pogląd, że jakkolwiek wymagalność roszczeń o dodatkowe wynagrodzenie radcy prawnego może mieć miejsce również po zakończeniu stosunku pracy (§ 6 pkt 4 uchwały), to jednak wobec niepobrania już zasadniczego wynagrodzenia (§ 6 pkt 5 uchwały) w danym zakładzie omawiane wynagrodzenie mu nie przysługuje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia było już w orzecznictwie częściowo wyjaśnione. W uchwale z dnia 30.IX.1977 r. III PZP 30/72 (OSNCP 1973, z. 3, poz. 41) Sąd Najwyższy m.in. wyjaśnił, że dodatkowe wynagrodzenie w zakresie, w którym stało się wymagalne po zakończeniu stosunku pracy, przysługuje radcy prawnemu niezależnie od tego, czy został on zatrudniony w charakterze radcy prawnego w innym zakładzie pracy i czy pobiera tam takie wynagrodzenie; maksymalną wysokość tej dodatkowej należności oblicza się od zasadniczego wynagrodzenia pobieranego przez radcę prawnego przed ustaniem umownego stosunku pracy.Uchwała nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. (M.P. Nr 94, poz. 438) - mająca również zastosowanie do radcy prawnego zatrudnionego w spółdzielni (§ 15 powołanej uchwały) - przewiduje dla radcy prawnego wynagrodzenie z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym w procesach z osobami fizycznymi i z organizacjami nie będącymi organizacjami państwowymi (§ 6 pkt 1), określa wysokość tego dodatkowego wynagrodzenia, a mianowicie 70% przysądzonego zasadniczego wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w procesach z powództwa wytoczonego przez zakład pracy, a 100% przysądzonego zasadniczego wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w procesach wytoczonych zakładowi pracy (§ 6 pkt 2), statuuje przesłanki wypłaty dodatkowego wynagrodzenia (oznacza zarazem wymagalność roszczenia), stanowiąc, że w sprawach z powództwa zakładu pracy dodatkowe wynagrodzenie wypłaca się w połowie z pieniężnej wyegzekwowanej kwoty, pozostałą zaś połowę po wyegzekwowaniu połowy należności głównej (§ 6 pkt 4); zakreśla wreszcie granicę maksymalnej wysokości dodatkowych wynagrodzeń radcy prawnego (górny pułap) w ciągu roku kalendarzowego do 3-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego pobieranego w danym zakładzie pracy (§ 6 pkt 5).Roszczenie radcy prawnego o wypłatę dodatkowego wynagrodzenia z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym w procesach z osobami fizycznymi i z organizacjami nie będącymi organizacjami państwowymi powstaje i jest wymagalne przed rozwiązaniem stosunku pracy z radcą prawnym lub po jego rozwiązaniu. Zależy to mianowicie od tego, kiedy zakład pracy wyegzekwował należność przewidzianą w § 6 pkt 4 uchwały, zasądzoną od dłużnika (wyżej oznaczonego). Mogą bowiem być takie przypadki, że należność na rzecz zakładu pracy zostanie wyegzekwowana po upływie kilku lat od rozwiązania stosunku pracy z radcą prawnym i od tej chwili jego roszczenie o wypłatę oznaczonego wynagrodzenia może stać się dopiero wtedy wymagalne; z tym terminem rozpoczyna się bieg 3-letniego przedawnienia (art. 291 § 1 k.p.).Roszczenie to przysługuje byłemu radcy prawnemu także wówczas gdy w ciągu roku kalendarzowego, w którym stało się wymagalne, albo później, radca prawny zostanie zatrudniony na podstawie umowy o pracę w innym uspołecznionym zakładzie pracy. Wymienione bowiem przepisy nie uzależniają tego roszczenia do zatrudnienia radcy prawnego tylko w jednym zakładzie pracy. Przeciwnie, przewidują (np. w § 4) możność zatrudnienia radcy prawnego w kilku zakładach pracy. Przepisy te nie uzależniają roszczenia od pozostawania w umownym stosunku pracy z pierwotnym zakładem pracy, nie przypisują więc ciągłości pracy radcy prawnego - w zasięgu omawianego roszczenia - normatywnego znaczenia.Roszczenie to nie traci swego dodatkowego charakteru także wówczas, gdy przysługuje osobie nie wykonującej już zawodu radcy prawnego, stanowi bowiem uzupełnienie pobieranego poprzednio, przed ustaniem stosunku pracy przez radcę prawnego jego zasadniczego wynagrodzenia. Należy dodać, że żaden przepis nie uzależnia wypłaty radcy prawnemu dodatkowego wynagrodzenia od jego udziału w wyegzekwowaniu należności zasądzonych od dłużnika ani też nie zabrania tej wypłaty w razie "umorzenia" kosztów procesu. W każdym jednak przypadku niezbędne jest badanie przesłanek wymienionych w § 6 pkt 4 uchwały, które czynią wymagalnym roszczenie o wypłatę dodatkowego wynagrodzenia.Wymagalność tej należności nie zależy natomiast od zawiadomienia przez zakład pracy radcy prawnego o każdorazowym wpływie poszczególnych kwot. Zakład pracy nie jest obowiązany dokonywać takich zawiadomień. Obowiązek ten nie istnieje także po ustaniu stosunku pracy z radcą prawnym; na jego żądanie zakład pracy powinien mu jednak udzielić w tym przedmiocie wyjaśnień.Suma dodatkowych wynagrodzeń z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym nie może - jak to już podkreślono - przekraczać w ciągu roku kalendarzowego 3-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, pobieranego w danym zakładzie pracy (§ 6 pkt 5 uchwały nr 400 oraz § 5 pkt 1 uchwały nr 157 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie wynagrodzeń wypłacanych poza planowanym funduszem prac - M.P. Nr 43, poz. 211), czyli w pozwanej Spółdzielni.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi wymienionej w sentencji uchwały (art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).