IV CR 424/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Wesely.Sędziowie: SN C. Bieske, R. Czarnecki (spr.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 1981 r. sprawy z powództwa Z.Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zarząd Gospodarki Terenami w K. i Centralnemu Ośrodkowi Studialno-Projektowemu Budownictwa Mieszkaniowego Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego I. w K. o wykonanie renowacji, względnie o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego Centralnego Ośrodka Studialnego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 30 czerwca 1981 r., sygn. akt (...) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną na rzecz powoda kwotę 199.778 zł z odsetkami obniża do kwoty 151.380 zł z odsetkami (pkt 2), dalej - w ten, że wykonanie przez pozwany I. renowacji następuje za zapłatą przez powoda sumy 48.398 zł (pkt 1) wreszcie - w ten, że na rzecz Skarbu Państwa poleca ściągnąć od I. kwotę 10.000 zł, a od powoda kwotę 2.947 zł (pkt 6); poza tym oddala rewizję; nanosi wzajemnie koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Wojewódzkiego, w 1976 r. w związku z budową osiedla mieszkaniowego Skarb Państwa - Zarząd Gospodarki Terenami zwrócił się do powoda o sprzedaż całej jego nieruchomości, ale powód nie przyjął tej oferty. Pismem z dnia 27.01.1978 r. Zarząd Gospodarki Terenami poinformował inwestora zastępczego I., że decyzja zezwalająca na wejście na nieruchomości powoda wymaga szczególnego trybu wywłaszczenia i że do chwili spełnienia przez I. stosownych warunków, sprawę pozostawia bez biegu. Pomimo tego, protokołem z dnia 31.01.1978 r. I. przekazał wykonawcy teren pod budowę osiedla.W lutym 1973 r. wykonawca przystąpił za pomocą ciężkiego sprzętu do wykopów pod kolektor, co spowodowało przebudzenie pszczół ze snu zimowego i w konsekwencji - szkodę wyrażającą się sumą 151.380 zł. W dniu 3.03.1980 r. powód sprzedał Skarbowi Państwa znaczną cześć swej nieruchomości. Również w dniu 3.03.1980 r. została sporządzona notatka służbowa stanowiąca ugodę, w której powód rezygnuje z odszkodowania za pszczoły, a I. zobowiązuje się pokryć koszty elewacji budynku powoda oraz koszty ogrodzenia, a to zgodnie z projektem opracowanym przez I. Na zlecenie I. w sierpniu 1989 r. A.D. opracował kosztorys renowacji domu powoda na sumę 199.773 zł.W przytoczonym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki zobowiązał I. do renowacji domu powoda według projektu i kosztorysu opracowanego przez D., a w razie niewykonania renowacji w terminie miesiąca zasądził od I. na rzecz powoda sumę 199.778 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji I., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Dyrektor I. - L.K. zeznał, że inspektorzy nadzoru I. - S. i S., którzy w notatce z dnia 3.03.1980 r. zobowiązali się pokryć koszty elewacji budynku powoda oraz koszty ogrodzenia, byli umocowani do zaciągnięcia takiego zobowiązania.Ponadto, rewizja nie kwestionuje ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że na zlecenie I. D. opracował kosztorys renowacji, w którym oznaczył zakres robót na rzecz powoda. Istotnie, skoro opracowanie kosztorysu miało miejsce w sierpniu 1980 r., to musiało ono nastąpić w wyniku notatki z dnia 3.03.1980 r. Nie sposób więc było przyjąć, żeby dyrektor I. mylił się w kwestii umocowania do działania w imieniu I. przez znanych mu z nazwisk inspektorów. Nie sposób też było przyjąć, żeby w okresie od marca do sierpnia 1980 r. w I. nikt nie zwrócił uwagi na stwierdzony w rewizji brak umocowania inspektorów, skoro zlecenie opracowania kosztorysu oraz jego przyjęcie zakładało wykonanie zobowiązania przez I., a nie przez inspektorów. Przeto rewizja nie podważa ustalenia Sądu Wojewódzkiego co do sporządzenia notatki z dnia 3.03.1980 r. przez osoby umocowane, tj. - ze skutkami dla I. Należy jedynie dodać, że powołane w rewizji art. 89 § 1 i art. 91 pkt 4 k.p.c. dotyczą pełnomocników procesowych, a notatka nie została sporządzona w toku procesu.Poza samym podniesieniem zarzutu, rewizja nie zwalcza stanowiska Sądu Wojewódzkiego co do tego, że notatka z dnia 3.03.1980 r. jest w istocie ugodą materialnoprawną w rozumieniu art. 917-918 k.c. Nie zwalcza też dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni art. 917 i art. 918 k.c. a sąd rewizyjny nie dopatruje się, żeby wykładnia ta naruszała prawo materialne z poniższym zastrzeżeniu.Otóż ugoda materialnoprawna nie jest zawierana w toku procesu, nie jest więc ugodą sądową w rozumieniu art. 223 k.p.c. Ugoda z dnia 3.03.1980 r. nie została zawarta w toku procesu. W konsekwencji Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do oceny, czy ugoda ta rażąco narusza usprawiedliwiony interes osoby uprawnionej (art. 223 § 2 w zw. z art. 203 § 4 k.p.c.).Ugoda materialnoprawna jest umową o swoistych cechach, ale podlegającą ogólnym przepisom o czynnościach prawnych, m.in. - art. 58 k.k. Zobowiązanie się w ugodzie przez jednostkę gospodarki uspołecznionej do świadczenia mającego na celu naprawienie szkody, o wartości znacznie przewyższającej wysokość szkody, nie może być uznane za wzajemne ustępstwo, lecz za zobowiązanie się do świadczenia bez tytułu, a to sprawia, że w tej części ugoda jest dotknięta nieważnością. Jeżeli więc w sprawie, szkoda powoda wyraża się sumą 151.330 zł, to ugoda w części dotyczącej zobowiązania się przez I. do świadczenia ponad wymienioną sumę przedstawia się jako nieważne (art. 58 § 1 i 3 k.c.).Skoro I. odpowiada we wskazanym zakresie z mocy ugody z dnia 3.03.1980 r., to nie zachodzi już potrzeba kontroli stanowiska Sądu Wojewódzkiego co do tego, że odpowiada on również ze względu na przekazanie wykonawcy części nieruchomości powoda bez decyzji zezwalającej na wejście na tę część nieruchomości. Wypada jednakże zwrócić uwagę, że nieruchomość powoda jest oznaczona jako parcela nr 28 (np. s. 7 akt wywłaszcz.), a swoje twierdzenie co do uzyskania decyzji zezwalającej na wejście na część nieruchomości powoda rewizja usiłuje wykazać dołączonym do niej zezwoleniem dotyczącym parcel o innych numerach, z których żadna nawet nie graniczy z parcelą nr 28 (mapa w aktach wywłaszcz.).Na tle tego co powiedziano, orzeczono jak w sentencji (art. 390 § 1, art. 387 k.p.c.).