I CR 204/81
WyrokIzba Cywilna1981-08-06
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uznanie ojcostwa może być unieważnione, jeśli oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu co do wyłączności obcowania fizycznego z matką dziecka w okresie koncepcyjnym lub pod wpływem groźby?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy stwierdził, że mylne przekonanie uznającego, iż jest ojcem dziecka, stanowi wadliwość oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu i jest podstawą do unieważnienia uznania. Jednakże, aby uznać błąd zaistniałym, konieczne jest wykazanie, że matka dziecka obcowała w okresie koncepcyjnym również z innym mężczyzną. Ewentualne zrzeczenie się alimentów przez matkę nie stanowi podstawy do unieważnienia uznania, gdyż nie jest objęte treścią oświadczenia o uznaniu ojcostwa.Stan faktyczny
Anna S. wystąpiła o ustalenie ojcostwa Mieczysława S. i zasądzenie alimentów na rzecz swojego syna, Przemysława S. Postępowanie zostało umorzone wobec uznania dziecka przez Mieczysława S. przed sądem opiekuńczym. Następnie Mieczysław S. wystąpił o unieważnienie uznania, twierdząc, że złożył oświadczenie pod wpływem błędu (że tylko on obcował z matką w okresie koncepcyjnym) oraz pod wpływem groźby (że matka spowoduje jego usunięcie ze szkoły wojskowej). Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, uznając brak dowodów na błąd i groźbę.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił rewizję powoda, utrzymując w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego.Pełny tekst orzeczenia
Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN W. Kuryłowicz (spr.).Sędziowie SN: K. Piasecki, M. Sychowicz.Protokolant: Z. Dębek.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 1981 r. sprawy z powództwa Mieczysława S. przeciwko Annie S. i Przemysławowi S. o unieważnienie uznania na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 19 lutego 1981 r. sygn. akt I C 145/80oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePrzemysław S. urodził się dnia 19.8.1979 r. jako syn niepozostającej w związku małżeńskim Anny S., która powołując się na obcowanie fizyczne w okresie koncepcyjnym (w przypadku 22.11.1978 - 19.2.79) z Mieczysławem S., wystąpiła w pozwie z dn. 21.9.1979 r. o ustalenie jego ojcostwa i zasądzenie alimentów. Postępowanie w sprawie - sygn. akt C 1093/79 Sądu Rejonowego w G. - zostało jednak, wobec uznania dziecka w dn. 5.11.1979 r., przez pozwanego przed sądem opiekuńczym (sygn. akt I Ns 1250/79 Sądu Rejonowego w G.), umorzone.W pozwie z dn. 23.9.1980 r. Mieczysław S. wystąpił o unieważnienie uznania z powodu złożenia oświadczenia zarówno pod wpływem błędu (że w okresie koncepcyjnym matka dziecka tylko z nim obcowała fizycznie), jak również pod wpływem bezprawnej groźby matki dziecka, że spowoduje usunięcie go ze szkoły wojskowej.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, jako niewykazane, w szczególności skoro w okresie poczęcia dziecka jego matka obcowała tylko z powodem, skargę zaś do szkoły wojskowej - na postępowanie powoda wobec odmowy płacenia przez niego alimentów na dziecko - napisała już po uznaniu dziecka, w lutym 1980 r., błąd zaś powoda, że nie będzie - wobec zapewnień matki dziecka - płacić na nie po jego uznaniu alimentów, nie dotyczy samego oświadczenia o uznaniu.Rozpoznając rewizję powoda kwestionującego ocenę przez sąd orzekający mocy dowodowej zeznań świadków i stron, a w związku z tym zgodność dokonanych ustaleń z zebranym materiałem procesowym (art. 368 pkt 5 i 4 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Mylne przekonanie uznającego, że jest ojcem dziecka, w szczególności na tej podstawie, że tylko on w okresie koncepcyjnym obcował cieleśnie z matką dziecka, stanowi o wadliwości - pod wpływem błędu - złożonego oświadczenia woli o uznaniu i tym samym podstawę powództwa o unieważnienie uznania (art. 80 § 1 k.r. w zw. z art. 84 - 86 k.c.).Ta podstawa powództwa - fakt obcowania pozwanej w okresie koncepcyjnym również z innym mężczyzną - nie została wykazana. Dokonana w tym zakresie ocena dowodów - co do obcowania cielesnego pozwanej z R.A. - nie przekracza zastrzeżonych sądowi przez przepis art. 233 § 1 k.p.c. granic oceny swobodnej, usprawiedliwionej także zebranym w sprawie rozwodowej R.A. materiałem procesowym, który złożonych przez niego w rozpoznawanej sprawie w charakterze świadka zeznań niczym nie potwierdza. Odmienna ocena w tym zakresie zeznań świadków i stron przez skarżącego nie wyłącza niewadliwości oceny sądu orzekającego w świetle wszechstronnie rozważonego materiału sprawy.Ewentualne zrzeczenie się przez pozwaną alimentów na rzecz dziecka (pomijając bezskuteczność takiego zrzeczenia się) jako podstawa uznania dziecka przez powoda, nie jest objęte treścią uznania (art. 84 k.c.) - oświadczeniem woli uznającego, że jest ojcem dziecka, wystąpienie zatem matki dziecka po jego uznaniu o zasądzenie alimentów od uznającego lub jego wstępnych (jak w sprawie) nie uzasadnia uchylenia się uznającego od oświadczenia o uznaniu, jako złożonego pod wpływem błędu.Skoro zaś nie zostało wykazane, że powód złożył oświadczenie o uznaniu pod wpływem błędnego przekonania, że jest ojcem dziecka, rewizji zaś brak uzasadnionych podstaw zaskarżenia wyroku, który odpowiada prawu, należało rewizję tę stosownie do art. 387 k.p.c. oddalić, orzekając jak w sentencji.
Powiązane orzeczenia
- II CR 326/84 1984-09-27Czy oświadczenie o uznaniu dziecka złożone przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego może zostać unieważnione z powodu błędu, jeśli mężczyzna uznający dziecko wiedział o przeszłości matki i potencjalnych kontaktach z inn…
- I CR 219/85 1985-08-29Czy uznanie dziecka przez mężczyznę, który zawiódł się w swoich oczekiwaniach co do przyszłego związku małżeńskiego z matką dziecka, może zostać unieważnione z powodu błędu istotnego lub podstępu?
- II CR 15/63 1963-11-27Czy uznanie ojcostwa, dokonane na skutek namowy matki dziecka i złożone tylko dla pozoru, jest nieważne z mocy art. 70 p.o.p.c. i czy sąd powinien badać prawdziwość twierdzeń powoda o pozorności takiego oświadczenia?
- II CR 152/67 1967-08-15Czy uznanie dziecka przez powoda może zostać unieważnione z powodu błędu co do treści oświadczenia woli, jeśli powód był przekonany o ojcostwie, a dziecko zostało poczęte w okresie, gdy nie znał matki?
- I CR 346/56 1956-10-29Czy dziecko, którego akt urodzenia stwierdza ojcostwo na podstawie uznania przez męża matki, który nie jest jego biologicznym ojcem, ma legitymację czynną do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa?
Powołane przepisy
art. 368 pkt 5art. 80 § 1art. 84art. 233 § 1 KPCart. 84 KCart. 387 KPC§ 1
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 14.07.2026.