IV PZP 2/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: J. Knap (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z powództwa Centralnej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W. przeciwko Zygmuntowi K. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Suwałkach postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wniesienie pozwu przez zakład pracy przeciwko byłemu magazynierowi o odszkodowanie za spowodowanie niedoboru węgla powoduje przerwanie biegu przedawnienia roszczenia z tytułu niedoboru innych materiałów, za które magazynier ten był odpowiedzialny materialnie?"powziął następującą uchwałę:W sprawie z powództwa jednostki gospodarki uspołecznionej przeciwko pracownikowi o naprawienie szkody wyrządzonej wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia tych nie objętych jego żądaniem roszczeń, które wynikają z faktów przytoczonych przez powoda.Uzasadnienie faktyczneCentralna Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w pozwie wniesionym w dniu 16.I.1980 r. domagała się zasądzenia od pozwanego Zygmunta K. kwoty 53.378,06 zł z 8% od dnia 13.I.1979 r. twierdząc, że na ten ostatni dzień rozliczenia magazynu prowadzonego przez pozwanego ujawniła niedobór węgla w dochodzonej wartości. Powódka wyjaśniła, że od 28.VIII.1978 r. Zygmunt K. był kierownikiem materialnie odpowiedzialnym magazynu pomocniczego służby zaopatrzenia materiałowo-technicznego PKT w Suwałkach.Pismem złożonym w Sądzie Rejonowym w Suwałkach w dniu 24.XI.1980 r. rozszerzyła żądania pozwu o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego dalszej kwoty łącznie 40.777,89 zł z wymienieniem następujących pozycji: 1) 1.568,10 zł tytułem nie wynoszonego umundurowania, 2) 4.515 zł - wartości nie zwróconego kożucha, 3) 21.700 zł - niedoboru butli tlenowych w magazynie, 4) 11.713,79 zł - niedoboru różnych materiałów w magazynie według załączonego wykazu i 5) 1.281 zł - wartości beczki z paliwem zużytej przez pozwanego na własne potrzeby.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa.Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 12.I.1981 r. zasądził od Z.K. na rzecz powodowej Dyrekcji kwotę 26.687 zł z 8% od dnia 16.I.1980 r. i oddalił powództwo w pozostałej części.Stwierdziwszy niedostateczne zabezpieczenie placu składowego węgla Sąd ten przyjął, że do powstania szkody na tym materiale strona powodowa przyczyniła się w 50%. Gdy zaś chodzi o rozszerzenie powództwa, to jest ono nieuzasadnione, gdyż stosunek pracy ustał 29.V.1979 r., pozew zaś wpłynął 24.XI.1980 r.Wyrok z dnia 12.I.1981 r. został zaskarżony przez stronę powodową, która w rewizji domagała się jego zmiany w części oddalającej powództwo i zasądzenia od pozwanego na jej rzecz dalszej kwoty 67.467 zł z odsetkami i kosztami procesu ewentualnie uchylenia tego orzeczenia we wskazanej części i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania rewizyjnego.Sąd Wojewódzki stwierdził, że przy rozpoznawaniu rewizji wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości sformułowane w pytaniu i postanowieniem z dnia 15.V.1981 r. przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 391 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawioną w pytaniu wątpliwość prawną, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:1. W sprawach o naprawienie szkód wyrządzonych przez pracownika spory rozpoznają z mocy art. 123 k.p. sądy powszechne. Postępowanie sądowe w tych sprawach normuje kodeks postępowania cywilnego (art. 1 i 2 § 1). Ma więc do nich zastosowanie również przepis art. 321 § 2 k.p.c. Według zasady wyrażonej w tym przepisie w sprawach, do których on się odnosi, Sąd orzeka o roszczeniach, jakie wynikają z faktów przytoczonych przez powoda także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żądaniem lub gdy było w nim zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania.Jeżeli tedy podmiotem poszukującym od pracownika odszkodowania jest jednostka gospodarki uspołecznionej i gdy fakty przytoczone przez nią w osnowie pozwu (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.) uzasadniają przekonanie, że powodowi przysługuje konkretne roszczenie odszkodowawcze, to Sąd ma obowiązek je uwzględnić w takim zakresie, w jakim jest to usprawiedliwione wynikami postępowania, niezależnie od tego, czy zostało ono określone w żądaniu lub zgłoszone w nim w niepełnym rozmiarze. Musi to jednak być roszczenie tkwiące w podstawie faktycznej powództwa.Konsekwencją unormowania przyjętego w art. 321 § 2 k.p.c. jest to, że wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia także co do roszczeń nie objętych żądaniem lub wykraczających ponad sformułowane przez powoda żądanie, jeżeli dają się one umieścić w przedstawionym przez powoda podłożu faktycznym sprawy. Nie można bowiem zakładać trwania biegu przedawnienia - mimo wniesienia pozwu - tych roszczeń, które w sprawach wymienionych w art. 321 § 2 k.p.c. podlegają zasądzeniu ponad żądanie.W takich sprawach przerwa spowodowana wniesieniem pozwu (art. 295 § 1 pkt 1 k.p.c.) odnosi się do całości roszczeń znajdujących uzasadnienie w przytoczonym w pozwie stanie faktycznym.Ustalenie, jakie roszczenia wynikają z podanej przez powoda podstawy faktycznej, jest kwestią danego konkretnego stanu rzeczy.Przykładowo: jeżeli w pozwie twierdzi się, że księgowe rozliczanie obrotu w sklepie albo w magazynie za określony ściśle okres międzyremanentowy prowadzi do wniosku o istnieniu niedoboru we wskazanej wysokości i na tej podstawie dochodzi się oznaczonej kwoty, to sprawdzony wynik rozliczenia, wykazujący wystąpienie manka jakoby w kwocie niższej lub wyższej niż żądana, ma oparcie w przytoczonym stanie faktycznym, jest przy tym dla omawianej oceny obojętne, jakich składników towarowych i materiałowych dotyczyły szczegółowe wyliczenia.Gdy zaś relacjonuje się w pozwie przeprowadzenie inwentaryzacji i dokonanie rozliczenia jednego materiału (artykułu, towaru) magazynowego, to stan faktyczny tak podany może uzasadniać tylko roszczenie o naprawienie szkody powstałej na tym materiale.2. Nawiązując do roszczeń zgłoszonych dodatkowo w piśmie procesowym powodowej Dyrekcji z dnia 24.XI.1980 r., wypada zauważyć:Roszczenie z tytułu żądania zapłaty części wartości otrzymanego przez pozwanego umundurowania i wartości nie zwróconego kożucha nie są związane z rozliczeniem magazynu prowadzonego przez Zygmunta K. Data wniesienia pozwu niczego tu nie stanowi. Początku biegu terminu przedawnienia nie liczy się jednak, jak to wadliwie uznał Sąd Rejonowy, od daty ustania stosunku pracy, lecz zgodnie z normą art. 291 § 2 k.p. - liczy się go od dnia, w którym zakład pracy powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody. Roszczenie co do braku butli tlenowych jest wprawdzie roszczeniem odnoszącym się do mienia magazynu. Nie ma jednak także nic wspólnego z rozliczeniem węgla, o czym mowa w twierdzeniach pozwu. Trzeba je przeto rozważyć odrębnie. Z "zobowiązania na piśmie" wynikałoby, że pozwany uznał roszczenie w wysokości 11.713,79 zł. Uznanie długu powoduje przerwę biegu przedawnienia, jeżeli zostało złożone wobec uprawnionego (art. 295 § 1 pkt 2 k.p.) (...).Wreszcie zawartego w piśmie z dnia 24.XI.1980 r. twierdzenia powoda, że pozwany zużył na własne potrzeby wartość jednej beczki z paliwem, zlecając zawiezienie jej do swego mieszkania, chyba nie można odczytać inaczej, niż jako relacji, że pozwany zadysponował samowolnie mieniem kolejowym na własny użytek. Taki stan rzeczy byłby objęty hipotezą art. 122 k.p. i uzasadniałby zastosowanie art. 291 § 3 k.p.Z wymienionych przyczyn i względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.