IV PR 411/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska.Sędziowie SN: E. Jachczyk (spr.), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 1981 r. sprawy z powództwa Rejonowego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego w C. przeciwko Ryszardowi S. o odszkodowanie z tytułu niedoboru na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 5 marca 1980 r., sygn. akt I C 824/79,zmienia zaskarżony wyrok w pkt 1 w ten sposób, że powództwo o kwotę 117.284 zł oddala i zasądza od powodowego Przedsiębiorstwa na rzecz pozwanego 2.000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za pierwszą instancję;uchyla pkt 3 zaskarżonego wyroku;przyznaje pozwanemu od powodowego Przedsiębiorstwa 2.000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa 117.284 zł z 8% od dnia 26 września 1979 r. tytułem odszkodowania oraz 14.169 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a także na rzecz Skarbu Państwa 2.477 zł tytułem brakującej części wpisu, w pozostałej zaś części powództwo oddalił.Sąd ten ustalił i zważył w uzasadnieniu powyższego wyroku m.in., że pozwany był zatrudniony w powodowym Przedsiębiorstwie jako kierownik grupy robót z materialną odpowiedzialnością od dnia 15 stycznia 1974 r., przy czym zaznajomił się z zakresem czynności i obowiązków oraz złożył w tym zakresie odpowiednią deklarację. Pozwany prowadził m.in. budową stacji CPN w C., której odbiór nastąpił na podstawie protokółu w dniu 3 grudnia 1975 r., zaś z dniem 1 września 1976 r. powodowe Przedsiębiorstwo zatrudniło pozwanego na stanowisku specjalisty do spraw inwestycji. Przedsiębiorstwo to dokonało rozliczenia materiałowego wymienionej budowy prowadzonej przez pozwanego, lecz wobec zarzutów pozwanego co do rzetelności wykazanych w rozliczeniu różnic materiałowych zlecono osobom spoza powodowego Przedsiębiorstwa weryfikację tych różnic. Weryfikacja ta wykonana została w grudniu 1976 r. W czerwcu 1977 r. pozwany uległ wypadkowi poza pracą i stosunek pracy wiążący strony uległ rozwiązaniu w dniu 13 grudnia 1977 r. Ponieważ zweryfikowane rozliczenie pozwanego wykazało również znaczne różnice materiałowe na jego niekorzyść, powodowe Przedsiębiorstwo wzywało pozwanego do składania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów oraz dokonywało na tej podstawie korekt i ostatecznie rozliczało pozwanego dopiero w 1979 r. Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego z budowy stacji CPN w C. wykorzystywano materiały na innych budowach tej samej grupy robót i ta praktyka była tolerowana przez kierownictwo powodowego Przedsiębiorstwa. Po zakończeniu poszczególnych obiektów wyjaśniano, jakie i ile materiałów pobrano na inne budowy, nie sporządzając jednak dokumentacji. Ostatecznie jednak - według ustaleń Sądu Wojewódzkiego - pozwany nie rozliczył się z pobranych na budowę stacji CPN w C. materiałów budowlanych o wartości 117.284 zł przy uwzględnieniu właściwych cen jednostkowych, kompensat oraz korekt na podstawie opinii biegłego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skoro pozwany wydawał materiały na inne budowy bez pokwitowania i prowadził niestarannie dokumentację, a także skoro pomimo wezwań zaniechał składania wyjaśnień i rozliczeń, zaistniały podstawy do przyjęcia, że pozwany naruszył swoje obowiązki. Zdaniem tego Sądu wymienione okoliczności sprawy przemawiają za nieuwzględnieniem skutków wynikających z faktów, że powodowe Przedsiębiorstwo powzięło wiadomość o szkodzie już w grudniu 1976 r., a wniesienie pozwu w niniejszej sprawie nastąpiło w dniu 2 września 1979 r., a więc ze skutkiem przewidzianym w art. 291 § 2 k.p. Zdaniem tego Sądu powodowe Przedsiębiorstwo wykazało dużo dobrej woli, "starając się wymusić na pozwanym składanie wyjaśnień celem zmniejszenia niedoboru". Te okoliczności przemawiają, zdaniem tego Sądu, za zastosowaniem w sprawie niniejszej art. 292 § 2 zdanie drugie k.p.Pozwany w rewizji zakwestionował powyższy wyrok w części zasądzającej i domagał się oddalenia powództwa w całości i przyznania mu kosztów postępowania za obie instancje według spisu, którego jednak nie dostarczył na rozprawę.Skarżący zarzuca, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszaniem art. 291 § 2 k.p. przez nieuwzględnienie przedawnienia dochodzonych roszczeń.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważał, co następuje:Zarzucana przez pozwanego w rewizji podstawa zaskarżenia wyroku okazała się uzasadniona.Sąd Wojewódzki niewadliwe ustalił w zaskarżonym wyroku, że rozliczenie pozwanego nastąpiło już grudniu 1976 r. W tym czasie, jak to wynika bezspornie z opinii uzupełniającej biegłego złożonej na rozprawie, powodowe Przedsiębiorstwo powzięło wiadomość o wynikach rozliczenia pozwanego niedoborem, stanowiącym szkodę dochodzoną w niniejszym procesie przez powodowe Przedsiębiorstwo. Fakt powzięcia powyższej wiadomości wraz z faktem wniesienia przez powodowe Przedsiębiorstwo pozwu o odszkodowanie z tego tytułu przeciwko pozwanemu w dniu 2 września 1979 r. stanowiły przesłanki uzasadniające przyjęcie przedawnienia dochodzonego w sprawie roszczenia na podstawie art. 291 § 2 k.p. Według art. 292 § 2 zdanie pierwsze k.p. upływ przedawnienia podlega uwzględnieniu z urzędu przez organ powołany do rozstrzygnięcia sporu, zaś rozpoznający sprawę Sąd Wojewódzki nie ustalił żadnej z okoliczności wymienionych w zdaniu drugim tego przepisu dopuszczających możliwość nieuwzględnienia upływu przedawnienia.W szczególności nie można w niniejszej uznać za usprawiedliwiającą opóźnienie w dochodzeniu roszczenia okoliczność, że powodowe Przedsiębiorstwo "starało się w interesie pozwanego wymusić składanie wyjaśnień celem obniżenia niedoboru materiałowego". Przyjmując, że owo "wymuszenie" ze strony powodowego Przedsiębiorstwa polegało - co wynika z materiałów sprawy - na wielokrotnym wzywaniu pozwanego do składania wyjaśnień w związku z podniesionymi przez niego zarzutami co do wysokości szkody, należy stwierdzić, że czas trwania wszelkich zabiegów zakładu pracy zmierzających do wyjaśnienia wysokości dochodzonej szkody, za którą odpowiada pracownik w myśl art. 124 k.p., nie jest określony żadnym terminem, lecz trwania tych zabiegów nie przerywa biegu przedawnienia i ani nie wstrzymuje jego upływu nawet wówczas, gdy zabiegi te leżą w interesie pracownika. Trwanie zabiegów zakładu pracy zmierzających do uściślenia wysokości szkody, za którą odpowiada pracownik w myśl art. 124 k.p., nie stanowi też samo przez się przewidzianej w art. 292 § 2 zdanie drugie k.p. okoliczności usprawiedliwiającej opóźnienie w dochodzeniu roszczenia. Zatem ponad roczny czas trwania tych zabiegów ze strony powodowego Przedsiębiorstwa nie usprawiedliwia sam przez się zachodzącego w sprawie opóźnienia w dochodzeniu roszczeń, gdy Przedsiębiorstwo to już w grudniu 1976 r. powzięło dostateczne wiadomości dla określenia, przynajmniej wstępnego, wysokości szkody i żądania. Ten fakt powoduje, że wypadek samochodowy, któremu według ustaleń Sądu Wojewódzkiego uległ pozwany w czerwcu 1977 r., również nie może - czego Sąd Wojewódzki nie rozważył - być uznany za zdarzenie usprawiedliwiające powyższe opóźnienie.Jednak nawet gdyby uznać przytoczone okoliczności za usprawiedliwiające powyższe opóźnienie (co nie może mieć miejsca), to i tak zachodzący w sprawie upływ jednorocznego przedawnienia podlegał uwzględnieniu wobec tego, że wymienione opóźnienie było nadmierne. Od grudnia 1976 r. do 2 września 1979 r. wpłynął ponad 2-letni okres. Zatem wynikający stąd dłuższy niż roczny okres samego przedawnienia ponad roczny okres opóźnienia w dochodzeniu roszczenia nie może być w żaden sposób uznany za nienadmierny w stosunku do tego rocznego okresu przedawnienia. Dłuższe niż sam okres przedawnienia usprawiedliwione opóźnienie w dochodzeniu roszczenia nie może być w żadnym wypadku uznane za podstawę nieuwzględnienia w myśl art. 292 § 2 zdanie drugie k.p. - przedawnienia. Takie opóźnienie jest zawsze nadmierne w rozumieniu tego przepisu.Wobec powyższego, gdy roszczenie powodowego Przedsiębiorstwa nie mogło być dochodzone wobec upływu przedawnienia w myśl art. 291 § 2 k.p., należało uwzględnić na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. rewizję podnoszącą powyższy zarzut.