IV CR 180/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj.Sędziowie SN: K. Olejniczak, S. Rudnicki (spr.).Protokolant: H. Janota.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 1981 r. sprawy z powództwa Józefy G. i Piotra G. przeciwko Zofii G. o rozwiązanie przysposobienia, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 6 listopada 1980 r., sygn. akt I C 268/80,uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krośnie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się rozwiązania przysposobienia pozwanej urodzonej w dniu 20 maja 1954 r., orzeczonego postanowieniem Sądu Powiatowego w J. z dnia 13 (...) 1971 r. w sprawie (...). Jako podstawę tego żądania przytoczyli twierdzenia, że pozwana dopuściła się względem nich szeregu rękoczynów, obrażała ich, znieważała, dokuczała, a nawet ukradła powodowi 50.000 zł i 3 złote monety. Na skutek tego wszelka więź uczuciowa między stronami uległa zerwaniu.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo z braku ważnych powodów rozwiązania przysposobienia. Sąd ustalił, że między stronami, a w szczególności między powodem a pozwaną dochodziło do szeregu nieporozumień mniej lub bardziej gwałtownych, jednakże winę całkowitego rozkładu więzi rodzinnej ponoszą powodowie, a nie pozwana, oni to bowiem prowokowali większość konfliktów. Pozwana wyszła za mąż, mieszka obecnie oddzielnie, strony nie stykają się ze sobą. W tych warunkach brak jest ważnych powodów, przemawiających za rozwiązaniem przysposobienia.Od tego wyroku powodowie wnieśli rewizję, domagając się jego zmiany i uwzględnienia powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Kodeks rodzinny i opiekuńczy pozwala na rozwiązanie przysposobienia z ważnych powodów po uzyskaniu przez przysposobionego pełnoletności. Przepis art. 125 § 1 k.r.o. nie określa bliżej, co należy rozumieć przez ważne powody, pozostawiając to ocenie sądu w oparciu o konkretne okoliczności sprawy. Zarówno w piśmiennictwie, jak i w judykaturze sformułowano pewne zasady wykładni tego przepisu, zwracając przede wszystkim uwagę na to, że w sytuacji, w której przysposobiony jest już pełnoletni, osiągnięty został podstawowy cel przysposobienia, jakim jest zapewnienie dziecku rodziny zastępczej. Wynika z tego, że zasada prymatu dobra przysposobionego nie działa przy ocenie żądania rozwiązania przysposobienia osoby pełnoletniej. Istotne natomiast jest to, czy więź rodzinna powstała w następstwie przysposobienia została ostatecznie zerwana i czy utrzymywanie martwego w rzeczywistości stosunku naruszałoby godny ochrony interes żądającego. Przy ocenie tych okoliczności nie jest bez znaczenia kwestia winy w postaci ciężkiego naruszenia obowiązków rodzinnych lub czynów naruszających rażąco zasady współżycia społecznego. Dlatego nie można podzielić poglądu reprezentowanego w rewizji, że kwestia winy nie ma znaczenia dla oceny powodów rozwiązania przysposobienia. Słusznie więc Sąd I instancji rozważał zasadność dochodzonego roszczenia z punktu widzenia zawinionego zachowania się stron względem siebie. Jednakże przy ocenie okoliczności sprawy Sąd Wojewódzki nie wziął pod uwagę następujących okoliczności: Przysposobienie pozwanej orzeczone zostało po ukończeniu przez nią 17 lat. Motywem, jak wynika z akt sprawy o przysposobienie, były głównie przesłanki natury majątkowej i to po obu stronach. Powodowie jako ludzie w podeszłym wielu liczyli na opiekę i pomoc w gospodarstwie ze strony pozwanej, którą znali zaledwie od 7 miesięcy i która pochodziła z wielodzietnej rodziny wiejskiej w ciężkim położeniu materialnym. Trudno w tej sytuacji mówić o nawiązaniu prawdziwej więzi rodzinnej między stronami, zwłaszcza że w małżeństwie powodów już po roku wynikły nieporozumienia, które doprowadziły do rozwodu. Wprawdzie powodowie zawarli później małżeństwo powtórnie, ale pomiędzy powódką a pozwaną stosunki wzajemne układały się w zasadzie od samego początku źle. Powódka już raz wniosła pozew o rozwiązanie przysposobienia. Po zawarciu przez powodów małżeństwa po raz drugi, pozwana wyprowadziła się, bowiem zawarła małżeństwo i założyła własną rodzinę. Strony nie utrzymują ze sobą żadnych bezpośrednich stosunków, a ich wzajemne nastawienie jest nacechowane wrogością. Zważywszy na podeszły wiek powodów (powód 76 lat, powódka 70) trudno zaprzeczyć, że w tych warunkach za rozwiązaniem przysposobienia może przemawiać ich uzasadniony, godny ochrony interes, chociażby nawet był on interesem majątkowym, jakkolwiek nie ulega wątpliwości, że nie można mu przypisywać wyłącznego znaczenia.Gdyby Sąd Wojewódzki okoliczności te miał na uwadze i w ich aspekcie ocenił wnikliwie wzajemne zachowanie się stron, mógłby dojść do odmiennego wniosku co do zasadności żądania rozwiązania przysposobienia. Przysposobienie to z jednej strony bowiem nie będzie spełniać żadnej pozytywnej społecznie roli, a z drugiej strony będzie zabezpieczało wyłącznie przyszłe interesy spadkowe pozwanej, których ochrona, w okolicznościach niniejszej sprawy, wydaje się wątpliwa. Przy ocenie zachowania się stron Sąd Wojewódzki nie przypisał żadnego znaczenia temu, że między stronami dochodziło do wzajemnych rękoczynów. Nie ma przy tym większego znaczenia, kto był stroną prowokującą. W świetle ustaleń Sądu trudno całkowicie uwolnić pozwaną od winy. Gdy więc sprawa wymaga ponownego rozpoznania, przeto Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 388 § 1 k.p.c.