III CZP 70/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN. T. Marmaj, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w R. przeciwko Aleksandrowi S. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15 sierpnia 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy obowiązek pokrywania opłaty za mieszkanie przez członka spółdzielni budowlano-mieszkaniowej powstaje od dnia postawienia do jego dyspozycji mieszkania nie wykończonego w następstwie uprzedniego porozumienia ze spółdzielnią, czy też z dniem postawienia do jego dyspozycji mieszkania do używania na cele określone w pisemnym przydziale?"podjął następującą uchwałę:Postanowienie statutu spółdzielni budowlano-mieszkaniowej, w myśl którego obowiązek uiszczenia przez członka opłat eksploatacyjnych powstaje od dnia oddania mu do dyspozycji lokalu, nie jest sprzeczne z zasadą, że spółdzielcze prawo do lokalu powstaje z chwilą przydziału wydanego przez spółdzielnię. Uzasadnienie faktyczneZ uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie, mocą którego zostało przedstawione do rozpoznania Sądowi Najwyższemu pytanie prawne, wynika, że Sąd Wojewódzki dopatrzył się pewnej sprzeczności między § 2 pkt 6 uchwały Zarządu CZSBM nr 42 z dnia 4 kwietnia 1978 r. w sprawie wykańczania mieszkań według indywidualnych życzeń członków spółdzielni (Informacje i Komunikaty CZSBM 1978, nr 6, poz. 26) a § 22 pkt 3 statutu pozwanej Spółdzielni. W rzeczywistości sprzeczność między tymi dwoma uregulowaniami nie występuje, gdyż każde z nich reguluje inną sytuację w stosunkach między członkiem a spółdzielnią.Paragraf 2 pkt 6 powołanej uchwały, w myśl którego członek obowiązany jest pokrywać opłaty za używanie mieszkania od dnia postawienia do jego dyspozycji mieszkania nie wykończonego, zgodnie z zawartym z nim porozumieniem, dotyczy sytuacji, gdy członek otrzymuje - zgodnie ze swoim życzeniem - mieszkanie jeszcze nie wykończone, a to w tym celu, aby je wykończyć według własnego upodobania. Natomiast § 22 pkt 3 statutu, stanowiący, że obowiązek uiszczenia opłat powstaje z dniem postawienia członkowi do dyspozycji przydzielonego lokalu, a ustaje z ostatnim dniem miesiąca, w którym członek wraz z osobami wspólnie z nim zamieszkałymi opróżnił lokal, odnosi się do sytuacji, gdy członkowi oddano mieszkanie wykończone.Z powyższego postanowienia statutu wynika, że członek obowiązany jest uiszczać tzw. opłaty eksploatacyjne nie od chwili powstania - na skutek przydziału - spółdzielczego prawa do lokalu, lecz od daty faktycznego oddania tego lokalu do jego dyspozycji. Właściwe tłumaczenie (art. 65 § 1 k.c.) tego postanowienia statutu prowadzi dalej do wniosku, że dotyczy ono zarówno wypadku, gdy wydanie członkowi lokalu następuje w pewien czas po powstaniu spółdzielczego prawa do lokalu, jak i wtedy, gdy dochodzi do tego przed przydziałem, w przewidywaniu, że taki przydział będzie wydany. Wprawdzie zawarte w omawianym postanowieniu wyrazy, wskazujące, że chodzi o oddanie członkowi "przydzielonego lokalu", mogłyby, zgodnie z literalnym tłumaczeniem, sugerować, iż nie obejmuje ono tej ostatniej hipotezy, ale ze względu na sens tego uregulowania należy takie tłumaczenie odrzucić. Przyjęcie bowiem takiego literalnego tłumaczenia prowadziłoby w rzeczywistości do bardzo podobnego wyniku ekonomicznego. Należałoby mianowicie wówczas przyjąć, że za okres od chwili wydania lokalu do chwili jego przydziału członek obowiązany jest uiścić spółdzielni odpowiednią kwotę z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.Powyższe unormowanie statutowe nie może być uznane za sprzeczne z zasadą ustawy o spółdzielniach i ich związkach, że spółdzielcze prawo do lokalu powstaje dopiero na skutek przydziału, zgodnie bowiem z ogólnie przyjętymi w dziedzinie stosunków cywilnych zasadami obowiązek odpłatności należy wiązać nie tyle z samym zdarzeniem formalnym w postaci powstania prawa, ile raczej z faktyczną możliwością korzystania z tego prawa.Gdy chodzi o przytoczone wyżej postanowienie uchwały Zarządu CZSBM z dnia 4 kwietnia 1978 r., należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że - jak to trafnie podkreślił Sąd Wojewódzki w swoim postanowieniu - nie wiąże ono członków spółdzielni, gdyż członkowie spółdzielni nie są zrzeszeni w związkach spółdzielczych. Adresatem tej uchwały są natomiast spółdzielnie w tym sensie, że powinny one iść swoim członkom na rękę i oddawać im - jeżeli wyrażą taki dezyderat - mieszkania przed wykończeniem, aby sami mogli dostosować to wykończenie do własnych upodobań. Spółdzielnie powinny przy tym zastrzegać, że opłaty eksploatacyjne członkowie będą jednak uiszczać już od daty oddania im lokali. Moc wiążąca takich porozumień wynika nie z powołanej uchwały, lecz z woli stron, tj. spółdzielni i zainteresowanego członka.Takie porozumienia nie nasuwają zastrzeżeń co do ich zgodności z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.), chodzi bowiem o takie porozumienia, które zawierane są w interesie członków i których skutkiem jest z reguły przedłużanie się wykańczania mieszkań, zainteresowani bowiem członkowie, nie dysponując zorganizowanymi zespołami remontowymi i wykańczając mieszkania w sposób z reguły bardziej luksusowy, nie mają możności dokonania tego w takim czasie, w jakim uczyniłaby to spółdzielnia. Nie ma jednak żadnego powodu, dla którego spółdzielnia miałaby od nich uzyskiwać opłaty ze znacznym nieraz opóźnieniem w porównaniu z tymi członkami, którzy nie mają finansowych możliwości luksusowego wykańczania swoich mieszkań.Oczywiście nie wyklucza to uznania, że wyjątkowo, w szczególnych okolicznościach, żądanie opłat przez spółdzielnię za cały czas od chwili oddania członkowi nie wykończonego mieszkania okaże się sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), np. gdyby stan wykończenia mieszkania oddanego członkowi odbiegał znacznie na jego niekorzyść od stanu innych mieszkań.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.