II KO 40/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: J. Borodej (sprawozdawca), C. Łukaszewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana W., po rozpoznaniu wniosku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 20 listopada 1980 r. w kwestii ustalenia właściwości miejscowej sądu w celu wykonania nadzoru ochronnego orzeczonego na podstawie art. 103 k.k.w. i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, postanowił ustalić właściwość Sądu Wojewódzkiego w L.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. po rozpoznaniu wniosku naczelnika Zakładu Karnego w R. orzekł - postanowieniem z dnia 16 kwietnia 1980 r. - na podstawie art. 103 k.k.w. wobec Mariana W. nadzór ochronny na okres 4 lat, zamiast orzeczonego uprzednio przez Sąd Rejonowy w W. umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego, i nałożył na niego odpowiednio obowiązki. Skazany przed zwolnieniem z zakładu karnego podał, że miejscem jego stałego zamieszkania jest miejscowość L. i że tam zamierza udać się po zwolnieniu.W tej sytuacji Sąd Wojewódzki w K. przekazał akta sprawy dotyczące wykonania orzeczonego nadzoru ochronnego Sądowi Wojewódzkiemu w L. Sąd ten wykonanie czynności związanych z tym nadzorem zlecił Sądowi Rejonowemu w T., który wyznaczył do tego celu kuratora sądowego. Wyznaczony kurator stwierdził, że skazany po zwolnieniu z zakładu karnego nie przybył do wskazanej przez siebie miejscowości i nie mieszka w niej już od 6 lat.Sąd Wojewódzki w L. zwrócił się do centralnej Kartoteki Osób Skazanych i Aresztowanych w W. o informację, czy Marian W. przebywa w zakładzie karnym, a jeżeli tak - to w jakim i na podstawie jakiego wyroku.Po uzyskaniu negatywnej odpowiedzi Sąd ten, nie podejmując żadnych innych czynności, postanowieniem z dnia 24 października 1980 r. uznał się niewłaściwym miejscowo do sprawowania nadzoru ochronnego nad Marianem W. i sprawę jego przekazał do dalszego postępowania Sądowi Wojewódzkiemu w K., wskazując, że skoro Marian W. nie przybył w ogóle na teren tego województwa i nadzór nad nim nie jest wykonywany, to sądem właściwym do dalszego prowadzenia tej sprawy jest ten sąd, który wydał postanowienie o nadzorze ochronnym, a nie sąd, w którego okręgu skazany miał zamieszkać.Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia 20 listopada 1980 r. postanowił wszcząć spór o właściwość sądu i sprawę tę przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wszczęty przez Sąd Penitencjarny w K. spór o właściwość sprowadza się w istocie do tego, który z sądów penitencjarnych - w L. czy w K. - powinien podjąć czynności zmierzające do ustalenia aktualnego miejsca pobytu Mariana W.Przepisy kodeksu karnego wykonawczego nie wskazują wyraźnie, który z sądów penitencjarnych jest właściwy i zobowiązany zarządzić poszukiwanie Mariana W.Wykładnia art. 92 § 1 k.k.w. w związku z art. 3 § 2 k.k.w. prowadzi jednak do wniosku, że sądem penitencjarnym właściwym do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia miejsca pobytu skazanego, co do którego orzeczony został na podstawie art. 103 k.k.w. nadzór ochronny, w sytuacji, gdy nie przybył on do wskazanego przez siebie w czasie zwolnienia miejsca pobytu i gdy miejsce to nie jest znane, jest sąd penitencjarny, w którego okręgu nadzór powinien być wykonany.Wymienione przepisy wiążą wyraźnie właściwość sądów penitencjarnych w razie wykonania tego nadzoru z miejscem pobytu skazanego po jego zwolnieniu, a nie siedzibą sądu orzekającego w tej kwestii.Ponadto jeżeli się zważy, że zgodnie z pismem Departamentu Spraw Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości i Centralnego Zarządu Zakładów Karnych z dnia 5 kwietnia 1977 r. skazany przed opuszczeniem zakładu karnego powinien być pouczony przez administrację o zakazie samowolnej zmiany wskazanego przez siebie miejsca pobytu po zwolnieniu, o obowiązku stawienia się w tym miejscu najpóźniej trzeciego dnia po zwolnieniu oraz ostrzeżony, że niezastosowanie się do tego uznane zostanie za uchylanie się od nadzoru i skutkować może umieszczenie go - zgodnie z art. 64 k.k. - w ośrodku przystosowania społecznego, to jest oczywiste, że w tej sytuacji sądem miejscowo właściwym do wydania tego orzeczenia w stosunku do skazanego Mariana W. byłby obecnie - w myśl art. 105 § 1 k.k.w. - Sąd Penitencjarny w L.Z akt sprawy wynika, że ten Sąd Penitencjarny ograniczył czynności związane z poszukiwaniem Mariana W. tylko do zasięgnięcia o nim informacji w Centralnej Kartotece Osób Skazanych i Tymczasowo Aresztowanych w W., a nie przedsięwziął innych koniecznych do ustalenia jego aktualnego miejsca pobytu.W tej sytuacji uznanie przez Sąd Penitencjarny w L. swojej niewłaściwości ocenić należy jako przedwczesne.Nie można podzielić poglądu wyrażonego przez Sąd Penitencjarny w L., jakoby omawiany przypadek był analogiczny do rozstrzygniętego już przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 8 grudnia 1978 r. w sprawie VII. KZP 39/78 (OSNKW 1979, z. 1-2, poz. 3). Uchwała ta bowiem odnosi się wyłącznie do art. 80 k.k.w. i dotyczy kwestii dozoru nad osobami warunkowo zwolnionymi. Natomiast właściwość sądu penitencjarnego w sprawach związanych z wykonaniem nadzoru ochronnego uregulowana jest odrębnie w art. 92 § 1 k.k.w.Pogląd wyrażony w tej uchwale jest wynikiem interpretacji tylko treści art. 80 § 1 k.k.w., stanowiącego, że w kwestii ewentualnego odwołania warunkowego zwolnienia właściwy jest przede wszystkim ten sąd penitencjarny, który udzielił zwolnienia, a dopiero wówczas, gdy zwolniony pozostaje już pod dozorem, ten sąd penitencjarny, w którego okręgu dozór jest wykonywany.Skoro zaś art. 92 § 1 k.k.w. nie ma analogicznego unormowania (do pierwszego członu art. 80 § 1 k.k.w.) i przewiduje tylko właściwość sądu wykonującego nadzór, to z porównania obu tych przepisów - mimo ich pewnego podobieństwa - wynika jednak odmienność ustawowej regulacji właściwości sądu, i to nie tyle w sytuacji, gdy dozór lub nadzór jest już wykonywany, ile w sytuacji, gdy ma on być dopiero wykonywany.Zauważyć należy także, że za określeniem właściwości miejscowej okręgu sądu penitencjarnego według miejsca, w którym nadzór ochronny powinien być wykonywany, wypowiada się również doktryna (por. S. Pawela: Kodeks karny wykonawczy - Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 1972, s. 292).Mając na względzie wszystkie te okoliczności, należało postanowić jak wyżej.