I CR 447/80

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1981 r. sprawy z powództwa Piotra M. przeciwko Przedsiębiorstwu Automatyki Przemysłowej w W., Krzysztofowi P., Januszowi G., Lechowi C., Bartłomiejowi K., Ewie P., Jackowi S. o ochronę praw autorskich na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 26 czerwca 1980 r., sygn. akt 1161/78 I. Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1) do jego pkt I-III wprowadza korektę polegającą na tym, że powód jest współautorem wymienionego w nich projektu, a nie wyłącznie jego założeń techniczno-ekonomicznych, 2) nakazuje pozwanemu Przedsiębiorstwu zawiadomienie instytucji, do których wymieniony wyżej projekt został wysłany, że jego współautorem jest także powód. II. Oddala rewizję w pozostałej części. III. Znosi wzajemnie między stronami koszty procesu za II instancję. Uzasadnienie faktycznePo ostatecznym sprecyzowaniu swych żądań powód domagał się: 1) ustalenia, że jest współautorem projektów o symbolach "2170 BP-3" i "2170 BP-4", składających się łącznie na "Projekt Techniczny Jednostadiowy" pod nazwą "System Sterowania Transportem Pneumatycznym (PTJ SSTP) dla I i II Wytwórni Polipropylenu w Zakładach w P.", 2) nakazania pozwanemu Przedsiębiorstwu Automatyki Przemysłowej w W. uwidocznienia nazwiska powoda jako współautora na oryginale i kopiach wymienionego wyżej projektu, a także zakazania temu pozwanemu korzystania z projektu bez uwidocznienia współautorstwa powoda, 3) zobowiązania tegoż pozwanego do dokonania ogłoszenia treści wyroku ustalającego współautorstwo powoda w czasopiśmie "Pomiary - Automatyka - Kontrola" wraz z przeproszeniem za wyrządzoną krzywdę, 4) powiadomienia przez pozwane Przedsiębiorstwo wszystkich zainteresowanych instytucji, że powód jest współautorem wymienionego wyżej projektu, 5) zasądzenia od pozwanych - Przedsiębiorstwa Automatyki Przemysłowej w W. i współautorów projektu - na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża 5 000 złotych tytułem zadośćuczynienia. Pozwane Przedsiębiorstwo Automatyki Przemysłowej nie uznało żądań powoda, zaś pozostali pozwani, nie kwestionując pewnego wkładu powoda w opracowanie projektu, bądź wnosili o oddalenie powództwa, bądź nie sprecyzowali swego stanowiska. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 1980 r. Sąd Wojewódzki w W. uwzględnił powództwo częściowo: ustalił mianowicie, że powód jest współautorem założeń techniczno­ekonomicznych przedmiotowego projektu i zobowiązał pozwane Przedsiębiorstwo Automatyki Przemysłowej do umieszczenia treści tego ustalenia na oryginale projektu oraz do stosowanego ogłoszenia w czasopiśmie "Pomiary - Automatyka - Kontrola", zaś w pozostałej części powództwo oddalił. Według ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego, niewątpliwe jest współautorstwo powoda w opracowaniu założeń techniczno­ekonomicznych spornego projektu i tylko w takim zakresie jego żądania mogły być uwzględnione. W pozostałej części podlegały one oddaleniu jako bezzasadne. Brak było w szczególności podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc, zaś inne zgłoszone roszczenia niemajątkowe "wykraczają poza usprawiedliwione charakterem sprawy potrzeby i interesy powoda". Powyższy wyrok powód zaskarżył rewizją, powołując się na podstawy zaskarżenia określone w art. 368 pkt 1, 2 i 4 kpc Wnioski rewizyjne zmierzają do zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia żądań w całości bądź jego uchylenia w części oddalającej powództwo i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w zasadzie nikt nie kwestionował, iż powód od listopada 1974 r. do stycznia 1976 r. pracował wraz z zespołem P­2 nad projektem o symbolach "2170 BP­3" i "2170 BP­4" i w zespole tym pełnił funkcję projektanta wiodącego. Projekt wykonano ostatecznie w lipcu 1976 r., już bez udziału powoda. Zespoły pracujące nad projektem w końcowej fazie dokonały pewnych zmian w stosunku do opracowanych przez powoda założeń, ale nie były to - jak stwierdził w swej opinii biegły M. W. - zmiany o zasadniczym znaczeniu, tzn. oparte na założeniach całkowicie odmiennych. Wkład pracy powoda w opracowaniu był znaczny, aczkolwiek trudny do określenia. Prawo autorskie nie określa istoty współautorstwa, pozostawiając je wykładni. Ta zaś nie może przyjąć innego kryterium od obowiązującego przy określeniu pojęcia twórczości chronionej prawem autorskim. Utworem chronionym tym prawem jest każde "dzieło", a więc każdy przejaw działalności duchowej, wykazujący cechę twórczości, czyli noszący osobiste piętno. W praktyce występują często wątpliwości w kwestii określenia tej chwili w procesie powstawania dzieła, od której mamy już do czynienia z utworem będącym przedmiotem prawa autorskiego. Przyjmuje się na ogół, że rozstrzyga tu chwila tzw. ustalenia dzieła w jakiejkolwiek postaci. Dodatkowe utrudnienie występuje przy współautorstwie, które jest tym charakterystyczne, że utwór jest dziełem stanowiącym wynik wspólnego wkładu twórczego jego autorów; bez tego wkładu twórczego utwór nie powstałby. Może się on jednak przejawiać w różnej postaci i jest przede wszystkim zależny od rodzaju utworu. W konkretnym stanie faktycznym tym nie kwestionowanym wkładem twórczym powoda było opracowanie samej koncepcji systemu sterowania transportem pneumatycznym (SSTP) w wytwórni polipropylenu. W rewizji skarżący podnosi na swą korzyść argument o zasadniczym znaczeniu dla oceny, że z chwilą opracowania koncepcji projektu doszło do ustalenia dzieła, a w konsekwencji powstanie współautorstwa. Sporny projekt jest tzw. projektem technicznym jednostadiowym, charakteryzującym się tym, że nie można w nim wydzielić elementów założeń techniczno-ekonomicznych (ZTE) od elementów sensu stricto technicznych (PT). Jeden zespół autorski opracowuje całość, od założeń do końcowego efektu w postaci projektu technicznego (PTJ). Wszystko to prowadzi do wniosku, że współtwórca samej koncepcji projektu technicznego jednostadiowego jest współautorem projektu ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 1 i 11 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234). Należało w tej sytuacji zmienić zaskarżony wyrok w sposób szczegółowo określony w pkt. I sentencji (art. 390 § 1 kpc). Pozostaje nadal w mocy zawarty w zaskarżonym wyroku nakaz ogłoszenia, że powód jest współautorem projektów o symbolach "2170 BP­3" i "2170 BP­4", składających się łącznie na projekt techniczny jednostadiowy (PTJ) pod nazwą "System Sterowania Transportem Pneumatycznym (SSTP) dla I i II Wytwórni Polipropylenu w Zakładach w P." Ogłoszenie uwzględniające treść orzeczenia Sądu Najwyższego powinno nastąpić w czasopiśmie "Pomiary - Automatyka - Kontrola". W pozostałym zakresie rewizja podlega oddaleniu (art. 387 kpc). Wbrew wywodom skarżącego, Sąd Wojewódzki nie naruszył przepisu art. 448 k.c. Warunkiem zasądzenia odpowiedniej sumy na rzecz PCK jest wykazanie, że nastąpiło umyślne naruszenie dóbr osobistych. Umyślność polega na zamierzonym podjęciu działania sprzecznego z regułą czy regułami postępowania, bądź to na powstrzymaniu się od działania, mimo istnienia obowiązku czynnego zachowania się. W konkretnej sytuacji żaden w pozwanych nie kwestionował twórczego wkładu pracy powoda w opracowanie projektu. Spór wynikł co do tego, czy wkład ten dawał podstawy do przyjęcia, że powód jest współautorem projektu. Miał on oparcie w oczywistym fakcie, że od stycznia 1976 r. do ostatecznego opracowania projektu powód nie uczestniczył już w pracach zespołu. Nie można więc przyjąć, że naruszenie praw autorskich powoda było wynikiem zachowania pozwanych noszącego w sobie elementy winy umyślnej, by mieli oni świadomość szkodliwego skutku swego zachowania się i przewidując jego nastąpienie, celowo do niego zmierzali lub co najmniej nań się godzili. Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji.