V PZP 7/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN Fr. Rusek. Sędziowie SN: A. Filcek (sprawozdawca), W. Formański, T. Szymanek, J. Wasilewski, Z. Zaziemski (współsprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Zb. Paczyńskiego, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy konieczne jest oddzielne zawiadomienie pracownika o terminie urlopu wypoczynkowego, jeżeli plan urlopu został podany do wiadomości pracownika co najmniej na miesiąc przed rozpoczęciem urlopu?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychuchwalił i wpisał do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Nie jest konieczne oddzielne zawiadomienie pracownika o terminie urlopu wypoczynkowego, jeżeli plan urlopu został podany do wiadomości pracownika w sposób przyjęty w zakładzie pracy co najmniej na miesiąc przed rozpoczęciem urlopu. Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 163 § 2 k.p. "Plan urlopów podaje się do wiadomości pracowników w sposób przyjęty w zakładzie pracy. Pracownik powinien być zawiadomiony o terminie urlopu nie później niż na miesiąc przed dniem jego rozpoczęcia".Z brzmienia powyższego przepisu nie wynika w sposób jednoznaczny, czy w razie podania planu urlopu do wiadomości pracownika co najmniej na miesiąc przed rozpoczęciem urlopu konieczne jest oddzielne zawiadomienie go o urlopie.Uzasadnienie prawneZa stanowiskiem negatywnym przyjętym w uchwalonej przez Sąd Najwyższy zasadzie prawnej przemawiają następujące względy:Przepis art. 163 § 2 k.p. został inaczej sformułowany niż obowiązujący uprzednio w tej materii art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85), który miał następujące brzmienie: "Plan urlopów podaje się do wiadomości pracowników w sposób przyjęty w zakładzie pracy. Zakład pracy obowiązany jest ponadto zawiadomić każdego pracownika o terminie urlopu nie później niż na miesiąc przed dniem jego rozpoczęcia".W art. 163 § 2 k.p. pominięto słowo "ponadto", które przesądzało o tym, że plan urlopów i zawiadomienie o urlopie,. to dwie odrębne instytucje. Poza tym, o ile w art. 11 ust. 2 ustawy o urlopach z dnia 29 kwietnia 1969 r. nałożony został wyraźnie na zakład pracy obowiązek oddzielnego zawiadomienia pracownika o urlopie nie później niż na miesiąc przed dniem jego rozpoczęcia, o tyle w zdaniu drugim art. 163 § 2 k.p. położono akcent głównie na to, aby pracownik był w tym terminie zawiadomiony o urlopie, co pozwala odnieść powyższe zastrzeżenie również do sytuacji objętej dyspozycją zdania pierwszego art. 163 § 2 k.p. w tym sensie, że jeżeli plan urlopu został podany pracownikowi do wiadomości co najmniej na miesiąc przed rozpoczęciem urlopu, to spełnione zostało wymaganie objęte zdaniem drugim tego przepisu.Za przyjętą wykładnią przemawia jednak przede wszystkim istota planu urlopów. Wbrew wyrażanemu niejednokrotnie poglądowi planowi urlopu nie można przypisywać jedynie roli organizatorskiej. Artykuł 163 § 1 k.p. stanowi bowiem, że urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów, a z przepisów art. 162 i 165 wynika, że przesunięcie terminu urlopu nastąpić może tylko w szczególnych sytuacjach. Wskazuje to na wiążące strony znaczenie planu urlopów, na które zwrócił już uwagę Sąd Najwyższy w motywach uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1980 r., sygn. V PZP 6/79. Jeżeli więc przed rozpoczęciem określonego w planie terminu urlopu podanego pracownikowi do wiadomości nie później niż na miesiąc przed tym terminem zakład pracy nie zawiadomi pracownika o przesunięciu terminu urlopu, pracownik ma prawo rozpocząć i wykorzystać urlop w zaplanowanym terminie.Mając na uwadze taki charakter prawny planu urlopu, nie można uznać, że dopiero odrębne zawiadomienie przez zakład pracy pracownika o terminie urlopu dokonane nie później niż na miesiąc przed jego rozpoczęciem stanowi podstawę do wykorzystania przez pracownika urlopu w ustalonym terminie. Zastrzeżenie w art. 163 § 2 k.p. dotyczące obowiązku zawiadomienia pracownika w odpowiednim czasie o terminie urlopu ma to tylko znaczenie, że pracownik nie może być zaskoczony tym terminem. Toteż bez zgody pracownika zakład pracy nie może narzucić mu terminu urlopu bez co najmniej miesięcznego uprzedzenia. Odnosi się to zarówno do sytuacji, gdy termin urlopu został określony w planie urlopów, jak też gdy zaplanowany termin rozpoczęcia urlopu został przesunięty lub gdy plan urlopów nie został sporządzony.Przedstawionej wykładni nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że według art. 163 § 2 k.p. "plan urlopów podaje się do wiadomości pracowników w sposób przyjęty w zakładzie pracy", a o terminie urlopu "pracownik powinien być zawiadomiony". Nie może bowiem być uznany za podany do wiadomości pracownika plan urlopu, który podany był do wiadomości w taki sposób, że pracownik nie mógł się z nim zapoznać; podanie zaś do wiadomości planu urlopów w sposób umożliwiający pracownikowi zapoznanie się z jego treścią jest w istocie równoznaczne z zawiadomieniem go o terminie urlopu.Gdyby przyjąć, że pracownik zapoznany z planem urlopów nie może rozpocząć urlopu w zaplanowanym terminie, jeśli zakład pracy nie zawiadomi go odrębnie o terminie urlopu, to - jak trafnie podkreślił Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w uzasadnieniu swego wniosku o udzielenie odpowiedzi na rozważane zagadnienie prawne - plan urlopów mógłby być dowolnie zmieniany przez kierownika zakładu pracy w ten sposób, że pracownika nie zawiadamiano by o rozpoczęciu urlopu w zaplanowanym terminie, co w praktyce przekreślałoby sens planowania urlopów i stanowiło jaskrawe naruszenie art. 163 § 1 zdanie 1 i art. 164 § 2 k.p.Za stanowiskiem wyrażonym w uchwalonej zasadzie prawnej przemawiają także względy praktyczne, w postaci oszczędności pracy i środków, które musiałyby być użyte na dodatkowe zawiadomienie pracowników o terminach urlopów, mimo iż zostali z nimi zapoznani przez podanie do wiadomości planu urlopów.