III PZ 1/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: E.Brzeziński, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Edwarda C. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "Thorez" w W. o odszkodowanie i rentę na skutek zażalenia pozwanej Kopalni na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 1979 r.postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktyczneEdward C. pracował w Kopalni Węgla Kamiennego "Thorez" w W., gdzie zachorował na krzemicę płuc i stał się inwalidą. W pozwie wniesionym w maju 1967 r. domagał się zasądzenia m.in. renty uzupełniającej. W toku sprawy strony zawarły ugodę, w której Kopalnia m.in. zobowiązała się płacić na rzecz Edwarda C. 1.707 zł renty uzupełniającej miesięcznie z odsetkami na wypadek zwłoki.W drugim pozwie wniesionym w dniu 30.IV.1977 r. Edward C. żądał podwyższenia uzgodnionej renty uzupełniającej. Jednakże w tej ostatniej sprawie - na skutek rewizji Kopalni - powództwo zostało oddalone przez Sąd Najwyższy, który w uzasadnieniu wyroku m. in. podkreślił istnienie obowiązku płacenia przez Kopalnię renty określonej wspomnianą ugodą. Ponieważ Kopalnia zaprzestała świadczenia renty uzupełniającej, Edward C. złożył do Sądu Wojewódzkiego wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tejże ugodzie. W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności Kopalnia Węgla Kamiennego "Thorez" zarzuciła, iż w związku z wejściem w życie z dniem 1 maja 1977 r. ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43), Edward C. otrzymał podwyżkę pobieranej renty, przy czym o kwotę podwyżki powinna być zmniejszona z mocy samego prawa renta uzupełniająca (art. 16 ust. 3).Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 27.III.1979 r. nadał klauzulę wykonalności ugodzie sądowej z dnia 27.IX.1967 r., mocą której Kopalnia zobowiązała się płacić rentę uzupełniającą po 1.707 zł miesięcznie, reprezentując pogląd, że Kopalnia obowiązana jest nadal płacić Edwardowi C. rentę uzupełniającą w kwocie uzgodnionej, skoro jednak wstrzymała wypłatę powyższej renty, zachodzi potrzeba ściągania należności z jej konta bankowego (art. 1062 k.p.c.).W zażaleniu Kopalnia Węgla Kamiennego "Thorez" wnosi o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku lub o uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) osoby pobierające w dniu wejścia w życie ustawy - oprócz świadczeń określonych w art. 16 ust. 1 - renty uzupełniające od zakładu pracy na podstawie przepisów prawa cywilnego zachowują prawo do pobierania tych rent; wysokość rent ulega jednak z mocy prawa zmniejszeniu o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2 ustawy.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13.VII.1977 r. III PZP 3/77 (OSNCP 1977, z.11, poz. 212), wymieniony przepis statuujący "z mocy prawa" zmniejszenie renty uzupełniającej, ma tylko to znaczenie, że zwalnia zobowiązanego od wytoczenia powództwa w celu doprowadzenia do obniżenia renty uzupełniającej w związku ze zwiększeniem się dochodów poszkodowanego, gdyż renta ta, chociażby ustalona wyrokiem lub ugodą sądową, uległa odpowiedniemu obniżeniu z mocy samego przepisu prawnego. Zobowiązany więc do płacenia zakład pracy uprawniony jest, począwszy od dnia 1.V.1977 r., do wypłacania jej w wysokości o tyle mniejszej, o ile zwiększyła się renta inwalidzka lub rodzinna poszkodowanego. W tej części wyrok zasądzający rentę traci moc. Nie wyłącza to jednak ingerencji sądu w razie sporu między stronami co do zakresu zmniejszenia renty. Poszkodowany bowiem mając interes prawny w prawidłowym ustaleniu wysokości renty uzupełniającej, może wnieść powództwo o ustalenie (art. 189 k.p.c), a zobowiązany zakład pracy może domagać się obniżenia renty uzupełniającej na podstawie art. 907 § 2 k.c., albo też wytoczyć powództwo przeciwegzekucyjne w zależności od wytworzonej sytuacji.W uchwale z dnia 26.V.1978 r. III PZP 9/78 (OSNCP 1978, z. 12, poz. 224) Sąd Najwyższy natomiast zajął stanowisko, że w sprawach z powództwa zakładu pracy o obniżenie renty uzupełniającej na podstawie art. 907 § 2 k.c. za okres po dniu wejścia w życie ustawy z 1977 r., a wytoczonych po dniu 30.IV.1977 r., dopuszczalne jest badanie, czy w okresie objętym sporem pozwany byłby osiągnął wyższe zarobki niż te, które stanowiły podstawę zasądzenia renty mającej ulec obniżeniu, i pozytywne ustalenie takiej okoliczności może doprowadzić do oddalenia powództwa, zmierzającego do obniżenia renty uzupełniającej zmniejszonej z mocy prawa do granic określonych w art. 16 wymienionej ustawy.Tak więc chociaż art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. pozwala zakładowi pracy "z mocy samego prawa" na zmniejszenie renty uzupełniającej o kwotę podwyżki z art. 2 tej ustawy, ewentualny spór między uprawnionym a zobowiązanym - na tle tej obniżki - może być rozstrzygnięty w postępowaniu z pozwu (rozpoznawczym). Nie można zaś skutecznie wykazywać w postępowaniu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności okoliczności dotyczących zmniejszenia renty uzupełniającej na podstawie art. 16 ust. 3 powołanej ustawy.W postępowaniu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności sąd nie jest uprawniony do badania zasadności roszczenia wierzyciela i obowiązku świadczenia dłużnika wynikającego z tego tytułu (orzeczenie SN z dnia 5.IX.1967 r. I CZ 20/67, OSNCP 1968, poz. 31). Kodeks postępowania cywilnego zawiera bowiem wyraźne przepisy o zakresie kognicji sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności (np. art. 787, 788-791, 792 k.p.c.); jeśli zaś chodzi o wykazanie wygaśnięcia zobowiązania określonego w tytule egzekucyjnym, przewiduje drogę powództwa z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. (powództwo przeciwegzekucyjne).Skoro w zażaleniu na nadanie ugodzie sądowej z dnia 27.IX.1967 r. klauzuli wykonalności podniesiono jedynie zarzuty co do wygaśnięcia zobowiązania, które w tym postępowaniu nie mogą być przedmiotem badania, Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. oddalił zażalenie.