II KZ 260/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Borodej, J. Gawroński.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Buchholtz.Sentencja7Sąd Najwyższy w sprawie Jana C., oskarżonego z art. 201, 208 i innych k.k., po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy z dnia 10 listopada 1977 r. co do zwrotu akt do uzupełnienia śledztwa i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy w celu kontynuowania postępowania.Uzasadnienie faktycznePodejmując zaskarżone postanowienie, Sąd Wojewódzki stwierdził, że istotnymi brakami śledztwa było nieustalenie cen rynkowych towarów, których zagarnięcie na szkodę sklepu "Pewexu" zarzucono oskarżonemu Janowi C., oraz nieustalenie aktualnego miejsca pobytu Mirosława R., wymienionego w akcie oskarżenia jako świadka, a który nie przebywa we wskazanej miejscowości.W zażaleniu na to postanowienie prokurator zarzucał obrazę art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. wskutek uznania, że zachodzi potrzeba usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego, których usunięcie przez sąd spowodowałoby znaczne trudności, podczas gdy uzupełnienie postępowania może nastąpić w toku zwykłych czynności sądu, i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie Sądowi Wojewódzkiemu w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy rozpoznanie sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezsporne jest, że towary sprzedawane przez sklepy Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego "Pewex" nie mają ustalonych cen na poszczególne towary w złotych polskich, lecz ceny te są ustalane w zagranicznych środkach płatniczych. W takiej zaś sytuacji - zgodnie z obowiązującymi nadal w tym zakresie wytycznymi wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej, dotyczącymi stosowania ustaw o ochronie mienia społecznego (OSN 1962, z. 3, poz. 37) - miałaby zastosowanie tu zasada, że wartość takich towarów ustala się według cen rynkowych. Zasada ta oznaczałaby więc konieczność każdorazowego ustalenia tych cen, np. przez zasięgnięcie opinii biegłych - branżystów towaroznawców, o co właśnie Sądowi Wojewódzkiemu chodzi.Wiadomo jednak - na co powołuje się zażalenie prokuratora - że w ramach Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego "Pewex" obowiązuje przelicznik wartości towarów sprzedanych w sklepach tego przedsiębiorstwa, określający wartość tę w złotych polskich, w związku z czym istotne jest wyjaśnienie charakteru owego przelicznika, a zwłaszcza podstawy prawnej i faktycznej jego ustalenia.Z pisma Dyrektora Naczelnego Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego "Pewex" z dnia 29 grudnia 1977 r., nadesłanego na żądanie Sądu Najwyższego, wynika, że - na podstawie decyzji Ministerstwa Handlu Wewnętrznego i Usług podjętej w porozumieniu z Ministerstwem Finansów z dnia 5 marca 1975 r. - Naczelny Dyrektor Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego "Pewex" wydał zarządzenie nr 4 z dnia 29 kwietnia 1975 r., w którym określił zasady ustalenia przelicznika z jednoczesnym wskazaniem okresów, w jakich jest on ustalony, a mianowicie: w styczniu - od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca; w lipcu - od dnia 1 lipca do dnia 31 grudnia.Przelicznik ten ustala średnią wartość rynkową towarów eksportu wewnętrznego sprzedawanych przez to przedsiębiorstwo do ich wartości wyrażonej w bonach towarowych Banku PKO, tj. średnią wolnorynkową cenę bonu towarowego.Przelicznik 115 zł na 1 dolar USA został ustalony decyzją nr 9 Dyrektora Naczelnego Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego "Pewex" z dnia 27 czerwca 1977 r. i obowiązywał do końca II półrocza.Pismo to wskazuje, że zarządzenie to oparte jest na upoważnieniu organów naczelnych (Ministerstwa Handlu Wewnętrznego i Usług w porozumieniu z Ministerstwem Finansów) i że przelicznik równowartości towarów w złotych polskich nie został ustalony dowolnie, lecz na podstawie średniej wartości tych towarów. Za oczywiste uznać należy, że przelicznik ten został ustalony również na podstawie opinii rzeczoznawców.W tej sytuacji takie zarządzenie, choć ma ono charakter zarządzenia wewnętrznego, dotyczącego przede wszystkim personelu tego przedsiębiorstwa i zasad odpowiedzialności za braki towarowe, potraktować należy jako równoznaczne z opinią rzeczoznawców, mającą jednolite dla całego kraju zastosowanie w kwestii obliczenia równowartości w złotych polskich towarów znajdujących się w sklepach "Pewexu".Wprawdzie przelicznik, wynikający z powyższego zarządzenia, ma charakter szacunkowy, ale identyczny charakter z natury rzeczy musiałaby mieć ocena biegłych, powołanych do konkretnej sprawy, zwłaszcza że nie byliby oni wolni od oceny wartości towarów, która znalazł swój wyraz właśnie w owym zarządzeniu. Brak byłoby także racjonalnych podstaw do zróżnicowania sposobu obliczenia równowartości towarów, będących przedmiotem zagarnięcia przez pracowników sklepów "Pewexu" i przez osoby nie będące pracownikami, gdyż wartość tych towarów przez to się nie zmieniła.Reasumując powyższe wywody, Sąd Najwyższy uznaje, że jakkolwiek na towary sprzedawane przez sklepy Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego "Pewex" nie ma ustalonych przez państwo cen detalicznych w złotych polskich, wobec tego należy ich wartość określić według cen rynkowych, określając jednak te ceny należy kierować się przelicznikami ustalonymi przez zarządzenia dyrektora tego przedsiębiorstwa, traktując te zarządzenia jako jednoznaczne z "opinią instytucji" w myśl art. 177 k.p.k.Z tych powodów odpada - zdaniem Sądu Najwyższego - zasadnicza przesłanka, która legła u podstaw decyzji Sądu Wojewódzkiego. Zważywszy zaś, że brak aktualnego miejsca pobytu świadka Mirosława R. nie może stanowić samodzielnej podstawy do zwrotu akt prokuratorowi na podstawie art. 299 § 1 k.p.k., gdyż sąd może miejsce to ustalić albo też może odczytać jego uprzednie wyjaśnienia lub nawet (w skrajnym wypadku) zawiesić postępowanie do czasu odszukania go, Sąd Najwyższy podzielił argumenty zażalenia prokuratora i orzekł jak na wstępie.