IV PR 185/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj.Sędziowie SSN: A. Grymaszewski (spraw.), Z. Zaziemski.Protokolant: M. Dobrzeniecka.Uzasadnienie faktycznePolski Związek Motorowy domagał się w pozwie z dnia 29.7.1978 r. zasądzenia od pozwanej Anny Z. kwoty 117.210 zł z odsetkami i kosztami procesu twierdząc, że pozwana będąc zatrudniona na stanowisku refenrenta do spraw finansowych, pobrała i nie odprowadziła względnie zaniechała pobrania opłat za szkolenie oraz składek ubezpieczeniowych na szkodę powodowego Związku w kwocie 25.410 zł oraz na szkodę PZU w kwocie 91.800 zł, do której PZU rości pretensje od PZM.Następnie powodowy Związek rozszerzył powództwo o kwotę 2.364 zł stanowiącą zwrot kosztów postępowania arbitrażowego na rzecz PZU oraz ograniczył powództwo o kwotę 22.340 zł zasądzoną od pozwanej wyrokiem karnym Sądu Rejonowego w B. z dnia 18.10.1978 r.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa ponad zasądzoną w postępowaniu karnym kwotę 69,020 zł na rzecz P.Z.U. Oddział w D. oraz kwotę 22.340 zasądzoną na rzecz powodowego Związku utrzymując, iż klucz od kasy posiadały również inne osoby i odpowiedzialność jej w tych warunkach winna być wyłączona.Wyrokiem z dnia 27.11.1979 r. Sąd Wojewódzki zasadził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 90.680 zł z 8% od 29.7.1978 r., umorzył postępowanie do kwoty 22.340 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił orzekając o kosztach.Na podstawie akt sprawy karnej Sądu Rejonowego w D., zeznań przesłuchanych świadków, odpisu polecenia przelewu przez powoda kwoty 101.259 zł, w tym roszczenia głównego na kwotę 91.800 zł na rzecz PZU - Inspektorat w D., oraz opinii biegłego Franciszka N. Sąd Wojewódzki ustalił, ze pozwana była zatrudniona w powodowym Związku w charakterze referenta do spraw finansowych w okresie od 14.4.1976 r. do 28.2.1973 r. i do jej obowiązków należało m.in. przyjmowanie opłat pieniężnych od uczestników kursów samochodowych oraz ich rozliczenie, jak również pobieranie od kursantów składek na ubezpieczenie i odprowadzenie ich na rzecz PZU.Pozwana nie wywiązywała się z tych obowiązków, chociaż miała po temu odpowiednie warunki, lecz działając przestępstwem ciągłym przywłaszczyła sobie 91.360 zł, z tego 69.020 zł na szkodę PZU, a kwotę 22.340 zł na szkodę powodowego Związku - za co stała prawomocnie skazana, a kwoty te zostały zasądzone od niej na zasadzie art. 363 § 1 k.p.k.Powodowy Związek w wyniku wykonania prawomocnego orzeczenia Okręgowej Komisji Arbitrażowej z dnia 5.4.1979 r. przekazał PZU kwotę 91.800 zł wraz z odsetkami i kosztami, które w I instancji wyniosły 2.364 zł.W oparciu natomiast o opinię biegłego Sąd Wojewódzki ustalił, że szkoda, na jaką naraziła pozwana powodowy Związek, wynosi kwotę 110.662 zł, nie licząc dalszej szkody w kwocie 2.364 zł tytułem części kosztów postępowania arbitrażowego, a po odliczeniu kwoty 22.340 zł, o którą powód ograniczył żądanie pozwu, do zasądzenia pozostaje 90.686 zł (110,662 + 2.364 - 22.340).Odpowiedzialność pozwanej w wysokości zasądzonej kwoty Sąd oparł na podstawie art. 122 kp w części dotyczącej zagarnięcia oraz na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 kp w części dotyczącej nierozliczenia się z zainkasowanej gotówki oraz na podstawie art. 114 kp w odniesieniu do szkody związanej z poniesieniem kosztów postępowania arbitrażowego.W rewizji pozwana, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego w sprawie, wniosła o zmianę wyroku w części przez oddalenie powództwa przewyższającego kwotę 69.020 zł względnie o uchylenie wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania rewizyjnego.W szczególności rewizja zarzuca niewyjaśnienie kwestii odpowiedzialności pozwanej z tytułu zaniedbania pobrania składek ubezpieczeniowych od kursantów i nieustosunkowania się Sądu do alternatywnych sformułowań opinii odnośnie liczby kursantów, od których pozwana miała rzekomo pobrać składki ubezpieczeniowe.Ponadto rewizja kwestionuje stanowisko Sądu w kwestii przechowywania gotówki i należytego jej zabezpieczenia, a także brak ustaleń, że pod nieobecność pozwanej wydawano świadectwa ukończenia kursu przez inne osoby pomimo niesprawdzania, czy kursant uregulował wszystkie należności. Rewizja kwestionuje także obciążenie pozwanej kosztami postępowania arbitrażowego, a nadto uważa za niesłuszne zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty należnej PZU na podstawie wyroku karnego (art. 518 k.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki ustalając odpowiedzialność pozwanej w kwocie 90.636 zł istotnie nie wyjaśnił sprawy wszechstronnie i wydał wyrok zanim była ona dojrzała do ostatecznego rozstrzygnięcia.W szczególności Sąd I instancji, jak trafnie zwraca uwagę rewizja, nie dokonał niezbędnych ustaleń, czy pozwana rzeczywiście winna jest zaniedbywania pobierania składek ubezpieczeniowych od kursantów, o czym wspomniał w swej opinii biegły sądowy, czy też strona powodowa przyczyniła się do tego stanu rzeczy wskutek wadliwej organizacji pracy i wydawania świadectw ukończenia kursu bez uprzedniego sprawdzenia, czy wszystkie należności zostały uregulowane.Ponadto, przypisując pozwanej odpowiedzialność za te zaniedbania, Sąd rozstrzygnięcie swe oparł na podstawie art. 122 i 124 k.p., podczas gdy odpowiedzialność jej mogłaby kształtować się w tym zakresie jedynie na podstawie art. 114 i 199 kp.Z drugiej strony, jak również zasadnie podnosi rewizja, Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił w sprawie kwestii zabezpieczenia gotówki, przechowywanej w kasie pancernej. Co prawda biegły na rozprawie wyjaśnił, że pozwana miała warunki do jej zabezpieczenia, niemniej wobec twierdzeń pozwanej, że klucz do kasy pancernej miał również kierownik, który udostępniał go innym pracownikom, a ponadto istniała możliwość dokonywania "pożyczek" z sum zainkasowanych przez pozwaną, należało przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w jakim ewentualnie stopniu strona powodowa mogła przyczynić się do powstania braku gotówki, zwłaszcza że strona powodowa nie wymagała sporządzenia dziennych raportów kasowych i tolerowała przekazywanie składek ubezpieczeniowych na rzecz PZU co kilka miesięcy.W końcu słusznie rewizja kwestionuje zasadność obciążenia pozwanej kosztami postępowania arbitrażowego, które poniosła strona powodowa w sporze z PZU.Pracownik odpowiada za szkodę wyrządzoną zakładowi pracy, jaką wyrządził ze swej winy wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych. Koszty natomiast sporu arbitrażowego nie pozostają w żadnym związku z obowiązkami kasjerki i Sąd nie miał podstawy prawnej w art. 114 kp do ich zasądzenia od pozwanej, a opinia biegłego w tym wypadku nie była dla Sądu wiążąca.Z powyższych względów, uznając, iż sprawa w zakresie odpowiedzialności pozwanej ponad kwotę 69.020 zł (zasądzoną wyrokiem karnym na rzecz PZU) wymaga uzupełnienia postępowania w kierunku wskazanym wyżej i ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.